MUÏC LUÏC

Lôøi ñaàu saùch

 Theá gian chuù taâm vaøo vieäc nhoû, boû vieäc lôùn.

 Ñaïo Phaät laø ñaïo bình ñaúng töï do tuyeät ñoái.

Nguoàn goác tu haønh cuûa Phaät

Ñaïo Phaät laø ñaïo yeâu ñôøi

Hoài ñaàu thò ngaïn

Ñöôøng loái tu thieàn

YÙ nghóa chöõ Hueä Quang

Thieàn toâng laø coäi goác cuûa ñaïo Phaät

Leã gioã Toå Coá Hoøa thöôïng Thích Thieän Hoa laàn thöù 28.

YÙ nghóa xuaát gia - Tam tueä -Tam voâ laäu hoïc.

 

 

 

Quyeån Hoa Voâ Öu naøy ñöôïc keát taäp töø caùc baøi giaûng cuûa Hoøa thöôïng Vieän chuû Thieàn vieän Thöôøng Chieáu Thích Thanh Töø.

Trong ñoù, goàm moät soá baøi Hoøa thöôïng ñöôïc thænh giaûng cho sinh vieân moät soá tröôøng Ñaïi hoïc ôû Haø Noäi vaø Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Ngoaøi ra, moät soá baøi Hoøa thöôïng thöôøng giaûng cho Taêng Ni, Phaät töû caùc nôi vaø taïi caùc Thieàn vieän.

Ñeå ñaùp öùng nhu caàu tìm hieåu phaùp thieàn vaø haâm moä tu thieàn cuûa Taêng Ni, Phaät töû nhöng chöa ñuû ñieàu kieän tu hoïc tröïc tieáp nôi Hoøa thöôïng, chuùng toâi trình xin yù kieán cuûa Ngaøi vaø ñöôïc Ngaøi hoan hæ cho bieân taäp laïi caùc baøi giaûng treân.

Tuy nhieân, vì laø vaên noùi neân taäp saùch khoâng sao traùnh khoûi söï truøng laëp taát yeáu cuûa noù. Raát mong ñoäc giaû ñaït yù queân lôøi. Ñöôïc theá, hi voïng taäp saùch seõ ñeán tay quí vò vôùi nhöõng lôïi ích thieát thöïc nhaát.

Nhö vaäy, chuùng ta coù theå tìm hieåu thaâm nhaäp vaø haønh trì phaùp thieàn. Ñoàng thôøi treân böôùc ñöôøng tu hoïc, chuùng ta coù theâm baïn ñoàng haønh luoân caûm thoâng vôùi chuùng ta.

 

Muøa Haï naêm Canh Thìn

Thöôøng Chieáu, ngaøy 24-06-2000

THÍCH NHAÄT QUANG

 

 

 

TV Truùc Laâm - Ñaø Laït thaùng 12-2000

 

Ñeà taøi toâi noùi hoâm nay raát bình daân Ngöôøi ñôøi vieäc ít quan troïng doàn heát taâm löïc lo, vieäc toái quan troïng laïi lô laø.

Taát caû chuùng ta coù maët treân theá gian naøy, ñeàu do khoâng saùng suoát neân thöôøng laàm laãn, nhöõng ñieàu khoâng quan troïng hay ít quan troïng, chuùng ta doàn heát taâm löïc ñeå lo, coøn nhöõng ñieàu toái quan troïng laïi khoâng ñeå yù, khoâng maøng tôùi. Toâi seõ tuaàn töï giaûng giaûi ñieàu naøy cho taát caû thaáy roõ.

Nhö cuoäc soáng hieän giôø coù ba vieäc aên, uoáng, thôû, trong ñoù chuùng ta lo vieäc naøo nhieàu nhaát? Thöôøng ngöôøi ta lo aên nhieàu nhaát. Toái ngaøy chaïy lo aên, nhöng thaät ra neáu nhòn aên maáy ngaøy coù cheát khoâng? Khoâng cheát. Keá ñoù laø uoáng, nhòn uoáng hai ba ngaøy môùi cheát. Ñeán thôû, nhòn bao laâu cheát? Trong tích taéc, thôû ra maø khoâng hít voâ laø cheát. Vaäy maø ngöôøi ta laïi quan troïng aên vôùi uoáng, coøn thôû ra sao thì khoâng bieát. Roõ raøng vieäc toái quan troïng laïi lô laø, coøn vieäc khoâng quan troïng thì doàn heát taâm löïc vaøo ñoù. Nhö vaäy môùi thaáy caùi laàm laãn cuûa chuùng ta thaät ñaùng thöông.

Böôùc qua phaàn thöù hai, thaân vaø taâm töùc theå xaùc vaø tinh thaàn, caùi naøo quan troïng hôn? Chuùng ta thöôøng lo cho theå xaùc hay tinh thaàn? Theå xaùc lo cho saïch ñeïp sung maõn, coøn tinh thaàn thì khoâng nghó tôùi. Nhìn chung con ngöôøi chæ naëng veà theå xaùc maø xem nheï phaàn tinh thaàn, trong khi tinh thaàn ñieàu khieån theå xaùc. Ví duï töø trong nhaø ñi ra ñöôøng, ta khôûi nghó tröôùc roài môùi ñi. Laøm vieäc gì cuõng vaäy, khôûi nghó tröôùc roài môùi laøm. Roõ raøng tinh thaàn chæ huy maø chuùng ta laïi khoâng quan taâm, chæ quan taâm theå xaùc.

 Nhöng thöû hoûi chuùng ta lo cho theå xaùc ñöôïc sung maõn, maø noù coøn maõi khoâng? Lo cho maáy noù cuõng baïi hoaïi. Lo naøo nhaø cöûa, tieàn baïc, côm aên aùo maëc… nhöng khi nhaém maét taát caû nhöõng thöù ñoù coøn hay maát? Lo ñeå ngaøy mai seõ maát thì lo laøm gì? Vaäy maø chuùng ta cöù lo, lo ngaøy lo ñeâm, lo heát söùc laø lo. Caùi giöõ khoâng ñöôïc maø doàn heát cho noù, coøn caùi chuû thuùc ñaåy chæ huy laïi khoâng ñeå yù, maëc tình noù ra sao thì ra. Nhö vaäy chuùng ta saùng suoát khoâng? Ñoù laø vaán ñeà chuùng ta caàn phaûi xeùt laïi ñeå khoûi laàm laãn.

Neáu noùi taâm hoàn hay tinh thaàn laø caùi chæ huy, saép ñaët cho cuoäc soáng, thì chuùng ta phaûi lo cho noù toát ñeïp, cao quí môùi phaûi, coøn thaân taïm bôï naøy lo xoaøng xoaøng cuõng ñöôïc. Theá maø ta laøm ngöôïc laïi. Ñoù laø ñieàu raát sai laàm cuûa ña soá ngöôøi theá gian.

Baây giôø noùi tu laø tu theá naøo? Nhieàu ngöôøi baûo aên chay, laïy Phaät nhieàu laø tu. AÊn chay, laïy Phaät cuõng thuoäc veà phaàn theå xaùc, coøn boä chæ huy thì khoâng lo. Vì vaäy tu cuõng coù nhieàu caùch. Tu baèng hình thöùc taïo phöôùc taïo duyeân, hoaëc tu baèng caùch loïc boû caùc voïng töôûng cho taâm ñöôïc trong saùng thanh tònh. Trong hai caùch tu treân, caùch tu sau môùi laø quan troïng. Bôûi vì taâm laø vò chæ huy, neáu chæ huy toát thì thaân mieäng laøm caùc vieäc toát, cuoäc soáng theo ñoù quí ñeïp. Coøn tu veà phaàn vaät chaát thì coù phöôùc, nhöng taâm coøn phieàn naõo thì khoâng giaûi quyeát ñöôïc coäi goác voâ minh sanh töû. Ñoù laø ñieàu quan troïng ngöôøi tu chuùng ta caàn phaûi bieát.

Muoán xaây döïng, muoán gaïn loïc cho tinh thaàn ñöôïc trong saùng, toát ñeïp thì phaûi quay laïi xem xeùt mình. Taát caû chuùng ta hieän giôø coù ai khoâng bieát tham lam, noùng giaän, si meâ laø xaáu ñaâu. Bieát thì bieát maø khoâng nôõ boû, cho neân Phaät quôû chuùng sanh thaät meâ muoäi, raát ñaùng thöông. Bình thöôøng khoâng vieäc gì thì thaáy raát hieàn laønh, nhöng gaëp vieäc traùi yù lieàn noåi saân ñuøng ñuøng. Noùng giaän nhö vaäy ñaõ laø sai roài maø coøn baûo veä cho caùi giaän cuûa mình, taïi theá naøy, taïi theá noï neân toâi môùi giaän. Ñaõ baûo veä noù, thì laøm sao boû ñöôïc. Ít ngöôøi naøo giaän maø noùi loãi taïi toâi, lyù ñaùng khoâng neân nhö vaäy, thaät laø xaáu hoå… Khoâng daùm nhaän loãi laø ngaàm chaáp nhaän mình ñuùng ngöôøi sai, neân khoâng bao giôø chòu söûa ñoåi taät noùng giaän cuûa mình.

Con ngöôøi thaät laø maâu thuaãn. Ñeán vôùi Phaät hít haø laïy luïc, mong cho con ñöôïc saùng suoát, thanh tònh… maø nhöõng thoùi xaáu khoâng chòu boû. Ñoù laø ñieàu raát thöïc teá, Phaät töû vaãn coøn luùng tuùng. Toâi noùi noùng giaän laø caùi noåi nhaát, coøn tham lam, ngu si ngaàm beân trong khoù boû hôn nöõa. Ngöôøi tham lam coù moät trieäu muoán hai trieäu, coù hai trieäu muoán ba trieäu, khoâng döøng laïi bao giôø. Coù ít muoán nhieàu, muoán hoaøi cuõng khoâng bao giôø thaáy ñuû.

Chuùng ta töôûng tham khoâng dính daùng gì saân, nhöng thaät tình tham laø cha ñeû cuûa saân haän. Ví duï ra chôï thaáy moùn haøng vöøa yù mình muoán mua. Nghe ngöôøi baùn noùi naêm traêm, mình traû ba traêm, ngöôøi ta chöa chòu baùn. Luùc ñoù coù ngöôøi traû boán traêm, ngöôøi ta baùn. Vaäy laø mình noåi töùc leân, roõ raøng giaän töø tham maø ra. Ñoù laø nhöõng caùi tham nhoû, chöa phaûi trong taàm tay cuûa mình, coøn nhöõng caùi tham trong taàm tay cuûa mình. Ta quí ta thích noù, khi maát mình seõ saân giaän tôùi ñaâu nöõa.

Thí duï mình vöøa saém ñöôïc caùi luïc bình vöøa yù, baát thaàn ñöùa chaùu saåy tay laøm rôùt beå. Luùc ñoù côn noùng ñuøng ñuøng noåi leân, mình la où om soøm. Caùi noùng giaän ñoù do tham cuûa quí, muoán giöõ maø maát neân mình môùi saân haän. Nhö vaäy coù theå noùi taát caû söï noùng giaän ñeàu baét nguoàn töø loøng tham. Nhö ta muoán ñöôïc khen, ñöôïc danh thôm tieáng toát maø bò ngöôøi cheâ thì noåi noùng lieàn. Tham danh, tham lôïi, tham taøi, tham saéc, tham caùi naøo maø khoâng ñöôïc cuõng daãn ñeán saân haän caû.

Song loøng tham goác töø si meâ maø ra. Nhö maïng soáng cuûa chuùng ta qua moät ngaøy laø maát moät phaàn. Cuoäc ñôøi voâ thöôøng, ngaøy nay soáng chöa chaéc ngaøy mai ñaõ coøn. Ngöôøi thaáy ñöôïc lyù voâ thöôøng laø thaáy ñöôïc leõ thaät. Do voâ thöôøng, thôû ra khoâng hít laïi laø cheát, maïng soáng naøy ñaâu coù baûo ñaûm daøi laâu. Nhöng nghe ai noùi ngaén, thì mình buoàn, mình cöï laïi. Coøn nghe noùi daøi, soáng ñeán traêm tuoåi laø vui lieàn, nhö vaäy khoâng phaûi si meâ laø gì?        

Chuùng ta thöôøng soáng vôùi nhöõng aûo töôûng, mô öôùc khoâng coù leõ thaät, ñoù laø goác töø si meâ. Neáu ai noùi maïng mình yeåu ta lieàn xeùt bieát, cuoäc soáng trong hôi thôû khoâng yeåu sao ñöôïc. Noùi vaäy, bieát vaäy thì cöôøi thoâi, khoâng giaän hôøn ai. Vì khoâng coù trí tueä, ta soáng trong aûo töôûng, khoâng ñuùng leõ thaät, neân sanh ra tham lam saân haän, ñuû thöù phieàn naõo che laáp taâm chaân thaät.

Töø si meâ cho raèng ñôøi soáng caû traêm naêm, roài lo taïo döïng söï nghieäp khoâng coù ngaøy cuøng, ñeán taét thôû cuõng chöa roài. Vì vaäy maø caû moät ñôøi ngöôøi maáy chuïc naêm, chuùng ta cöù lao vaøo hình thöùc vaät chaát, khoâng nghó tôùi taâm tö cuûa mình trong saùng hay toái taêm. Chuùng ta khoâng bieát trau doài taâm taùnh cuûa chính mình chuùt naøo heát, maø laïi ñuoåi theo nhöõng caùi taïm bôï beân ngoaøi.

Ñôøi naøy taïo laäp, xaây döïng neáu lôõ cheát ñi thì tieác nuoái khoâng boû ñöôïc, neân roài phaûi trôû laïi nöõa. Theá neân Phaät noùi si meâ laø goác cuûa luaân hoài, chuùng sanh trôû ñi trôû laïi khoâng giaûi thoaùt ñöôïc, goác töø si meâ maø ra. Töø si meâ chuùng ta coù ñuû thöù sai laàm. Si meâ veà söï soáng, si meâ danh voïng, si meâ saéc ñeïp… Bôûi nghó mình ñeïp neân ai cheâ xaáu thì giaän, nghó mình khoân neân ai cheâ ngu thì giaän. Ngöôøi ta cöù töôûng töôïng veà mình, chôù söï thaät chaéc gì mình ñeïp, chaéc gì mình toát, chaéc gì mình khoân. Nhöng nghe khen thì vui, nghe cheâ thì khoâng chòu. Nhö vaäy coù phaûi si meâ khoâng? Con ngöôøi chòu heát khoå naøy tieáp noái khoå kia, khoâng thoaùt ñöôïc laø vì theá.

Baây giôø neáu chuùng ta bieát roõ maïng soáng voâ thöôøng, thaân naøy khoâng thaät. Ta khoâng laø gì trong xaõ hoäi naøy caû thì coù gì ñeå töï haøo, ngaïo maïn. Nghó mình laø rôm laø raùc, töï nhieân ta seõ buoâng boû ñöôïc nhöõng thöù taïm bôï quanh mình, söûa ñoåi nhöõng thoùi hö taät xaáu thaønh ra toát ñeïp. Bieát thaân naøy khoâng coù giaù trò chaân thaät thì seõ khoâng coøn ñaém luyeán noù nöõa, ta môùi vöôn leân tìm caùi chaân thaät. Ñoù laø bieát lo caùi ñaùng lo, boû caùi ñaùng boû.

Chuùng ta kieåm laïi ba ñieàu: Moät laø maïng soáng trong hôi thôû. Hai laø thaân naøy hö doái taïm bôï, khoâng coù gì quan troïng. Ba laø ta vaãn coøn nhieàu khieám khuyeát caàn phaûi tu söûa. Nhôù nhö vaäy, chuùng ta seõ taäp trung vaøo vieäc tu deã daøng, gaïn loïc taâm trong saïch, thanh tònh. Tònh hoùa ñöôïc thaân taâm roài thì caùc thöù hình thöùc vaät chaát trong cuoäc soáng naøy khoâng theå loâi keùo chuùng ta ñöôïc nöõa. Ñoù laø moät leõ thaät.

 Thaät vaäy, khi nhìn laïi thaáy thaân naøy laø ñaõy da hoâi thoái, gioáng nhö caùi boâ ñaäy kyõ, coù ai ñi ngang bòt muõi, mình seõ cöôøi noùi traùnh ñöôøng cho caùi boâ ñi. Nhö vaäy ñaâu coù khoå. Roõ raøng laâu nay chuùng ta soáng trong meâ laàm. Baây giôø phaûi gan leân, phaûi thaáy ñöôïc leõ thaät thì ñôøi soáng cuûa mình môùi an laønh töï taïi. Luùc naøo cuõng nhôù töø si meâ sanh ra tham lam, töø tham lam sanh ra noùng giaän. Ba thöù naøy laø phieàn naõo raát ñoäc caàn deïp boû, chôù khoâng theå nuoâi döôõng ñöôïc.

Nhöng chuùng ta coù beänh bieát sai maø khoâng can ñaûm söûa lieàn, cöù heïn töø töø. Nhö vaäy ñoøi tu mau ngoä ñaïo, mau thaønh Phaät sao ñöôïc! Bôûi vì tu laø phaûi duøng trí tueä thaáy ñuùng nhö thaät, caùi gì aûo töôûng phaûi chöøa boû, nhö vaäy môùi heát goác meâ, heát meâ môùi heát khoå. Chuùng ta khoâng gan, khoâng daùm nhìn thaúng, khoâng daùm boû thì khoâng bao giôø ñöôïc an laïc giaûi thoaùt.

Khoå ñau khoâng phaûi töø ñaâu ñem ñeán, maø taïi chuùng ta khoâng saùng suoát, khoâng coù trí tueä. Coù ngöôøi nghe Phaät daïy ñôøi laø khoå, thaân laø voâ thöôøng, v.v… cho raèng Phaät bi quan. Nhöng khoâng ngôø thaáy ñöôïc leõ thaät ñoù seõ côûi môû bieát bao nhieâu vieäc, khoâng coøn ñeo ñaúng ñau khoå nöõa. Do khoâng bieát khoâng nhaän nhö vaäy neân ngöôøi theá gian ñau khoå voâ cuøng, heát ñôøi naøy tôùi ñôøi khaùc khoâng luùc naøo heát buoàn heát lo. 

Chuùng ta thöû nghieäm laïi treân theá gian naøy, töø ngöôøi giaøu cho tôùi ngöôøi ngheøo, coù ai khoâng khoå ñaâu, coù ai soáng toaøn laø vui ñaâu. Moãi ngöôøi khoå moãi caùch, coù ngöôøi khoå vì thieáu thoán ñoùi reùt, coù ngöôøi khoå vì coâi quaû, coù ngöôøi khoå vì gia ñình khoâng haïnh phuùc… ai cuõng khoå, khoâng coù ai vui troïn veïn. Vaäy maø Phaät noùi cuoäc ñôøi laø khoå thì baûo ñaïo Phaät bi quan. Roõ raøng con ngöôøi luoân chaïy troán söï thaät.

Chuùng ta phaûi daùm nhìn vaøo söï thaät môùi coù theå can ñaûm tieán leân. Bieát cuoäc ñôøi voâ thöôøng ñeå ngaøy naøo, giôø naøo mình coøn soáng thì coá tu taäp, deïp nhöõng thoùi xaáu. Chæ nhôù maïng soáng trong hôi thôû laø heát tham ngay. Nhôù thaân naøy nhô nhôùp thì bôùt ngaõ maïn, töï nhieân ta trôû veà cuoäc soáng chaân thaät cuûa mình. Ñoù laø ngöôøi coù trí tueä saùng suoát.

Tu laø reøn luyeän trí tueä cho ñöôïc saùng suoát, ñöôïc toát ñeïp, ñoù laø ñieàu tieân quyeát. Thaân naøy daàu söûa sang, lo laéng maáy noù cuõng baïi hoaïi, cuõng chæ laø taám thaân hö thoái thoâi. Taát caû caùi ñöôïc ñoù ñeàu laø ñöôïc ñeå maát, chôù khoâng phaûi ñöôïc ñeå coøn maõi. Vaäy maø chuùng ta cöù caém ñaàu lo thoâi laø lo, coøn vieäc taåy röûa gaïn loïc cho taâm trong saùng, toát ñeïp thì ít quan taâm tôùi. Phaàn nhieàu Phaät töû ñi chuøa hoïc Phaät, chæ muoán tu ñeå ñôøi sau sung söôùng hôn, phöôùc ñöùc hôn, ñeïp ñeõ hôn, chôù khoâng muoán thaáy ñuùng leõ thaät, khoâng muoán döùt si meâ, giaùc ngoä giaûi thoaùt.

Trong nhaø Thieàn tu laø gaïn loïc noäi taâm, gioáng nhö moät khaïp nöôùc ñuïc, chuùng ta loùng xuoáng cho noù trong. Loùng laëng roài thì nöôùc trong, nhöng caën baõ vaãn coøn döôùi ñaùy khaïp, neáu quaäy leân thì chuùng seõ ngaàu ñuïc trôû laïi. Baây giôø muoán noù hoaøn toaøn trong, khoâng coù caën caùu nöõa thì phaûi loïc qua moät khaïp khaùc. Cuõng vaäy, tham saân si laø caën caùu, noù laøm cho taâm trí mình môø toái, baây giôø chuùng ta phaûi loïc, phaûi gaïn cho noù laéng xuoáng tröôùc. Laéng xuoáng roài phaûi loïc boû noù ñi, luùc ñoù taâm mình môùi trong saùng. Taâm hoàn trong saùng töùc khoâng coøn ñau khoå nöõa, coøn taâm hoàn toái taêm thì ñau khoå khoâng coù ngaøy döùt ñöôïc. Ñoù laø ñieàu heát söùc thieát yeáu.

Chuùng ta coù hai thöù taâm, taâm sanh dieät tuøy duyeân vaø taâm thanh tònh haèng saùng khoâng maát. Khi chuùng ta nghó xaáu, nghó aùc thì taâm ñoù luoân thay ñoåi hay nguyeân veïn maõi nhö vaäy? Thí duï coù ngöôøi noùi traùi yù, mình giaän gheùt hoï, ñoù laø taâm xaáu. Nhöng thôøi gian sau hoï laøm gì vöøa yù, mình lieàn vui veû, thöông meán hoï. Ñoù laø taâm sanh dieät tuøy duyeân. Duyeân thuaän thì noù toát, nghòch thì noù xaáu chôù khoâng coá ñònh. Ñaõ laø sanh dieät tuøy duyeân thì khoâng phaûi thaät mình. Nhö vaäy khoâng ai caû ngaøy giaän hoaøi, cuõng khoâng ai caû ngaøy gheùt hoaøi. Thöông, gheùt, buoàn, giaän ñeàu tuøy duyeân loän qua ñaûo laïi, khoâng coá ñònh. Vöøa giaän ñoù roài thöông, vöøa gheùt ñoù roài meán, ñoåi thay luoân.

Phaät daïy phaøm nhöõng gì do duyeân hôïp ñeàu hö giaû, vaäy maø chuùng ta chæ soáng vôùi caùi giaû, boû queân caùi thaät. Caû ngaøy ñem heát söùc löïc ñeå lo laéng, gìn giöõ caùi thaân taïm bôï naøy. Ñeán taâm töùc tinh thaàn, chuùng ta giöõ phaàn hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu, ñöôïc maát cho ñoù laø taâm mình. Taâm toâi nghó phaûi, taâm toâi nghó quaáy, taâm toâi vui buoàn, thöông gheùt… coù roài maát, khoâng thöôøng coøn. Taâm khoâng thaät luoân sanh dieät nhö vaäy maø baùm vaøo ñoù chaáp laø mình, thaønh ra maát mình luoân. Coù ñaùng thöông khoâng?

Phaät baûo chuùng sanh do ba nghieäp maø ñi trong sanh töû luaân hoài. Ba nghieäp laø thaân, mieäng vaø yù. Khi yù nghó xaáu thì mieäng noùi xaáu, thaân laøm xaáu neân nghieäp daãn ñi trong ba ñöôøng aùc ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh. Neáu yù nghó toát, thì mieäng noùi phaûi, thaân laøm phaûi neân nghieäp daãn ñi trong ba ñöôøng laønh trôøi, ngöôøi, a-tu-la.

Nhö vaäy chaùnh nhaân taïo nghieäp laø yù, töùc nhöõng thöù buoàn thöông giaän gheùt cuûa chuùng ta. Taâm ñoù laø chuû taïo nghieäp, muoán tu giaûi thoaùt sanh töû maø baùm vaøo noù thì khoâng bao giôø giaûi thoaùt ñöôïc. Chæ laø phöôùc baùu hoaëc toäi nghieäp, daãn ñi trong ñöôøng laønh hoaëc ñöôøng döõ thoâi.

Ban ñaàu, chuùng ta tu thì taäp boû nhöõng thöù xaáu aùc, sau ñoù ñeán caùc thöù toát thieän cuõng phaûi boû luoân. Nhöng thöôøng khoâng ai boû caùi toát caû, uoång laém cho neân ñöôïc sanh coõi laønh, thaønh ra cuõng quanh quaån ôû sanh töû thoâi. Chuùng ta chöa tìm ra caùi thaät mình, thì chöa theå ñöôïc an vui vónh vieãn. Caùi thaät ñoù Luïc Toå noùi “Khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc, caùi gì laø Baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Vaäy khi taâm haèng tri, haèng giaùc maø khoâng coù nieäm thieän aùc loâi cuoán, luùc ñoù mình ñi ñaâu? Khoâng taïo nghieäp laø giaûi thoaùt sanh töû, coøn ñi ñaâu nöõa.

Chuùng ta ai cuõng saün coù caùi khoâng taïo nghieäp, khoâng bò nghieäp daãn maø khoâng chòu nhaän, cöù nhaän caùi taïo nghieäp, caùi sanh töû laø mình roài khoûa laáp caùi mình thaät. Baûn lai dieän muïc töùc laø maët thaät xöa nay cuûa mình, noù bò khoûa laáp bôûi nieäm thieän, nieäm aùc. Chöøng naøo nhöõng nieäm ñoù laëng saïch thì maët thaät xöa nay hieän tieàn. Vaäy luùc nieäm thieän aùc chöa laëng saïch thì maët thaät kia ôû ñaâu?

Bình thöôøng chuùng ta thaáy bieát taát caû maø khoâng khôûi nieäm phaân bieät, caùi thaáy bieát ñoù khoâng ñoäng. Noù luoân hieän tieàn nhöng mình vöøa khôûi phaân bieät thì noù khuaát ñi, chôù khoâng phaûi maát, khoâng phaûi thieáu vaéng bao giôø. Chuùng ta chaïy theo nieäm sanh dieät thì caùi chaân thaät aån khuaát, khi naøo döøng laëng caùc nieäm sanh dieät thì noù hieän baøy. Cho neân caùc Thieàn sö thöôøng noùi “Taïi oâng khoâng nhaän, chôù khoâng phaûi khoâng coù”.

Coù ai khoâng thaáy, khoâng nghe, khoâng bieát. Thaáy, nghe, caûm giaùc bieát heát nhöng ôû giai ñoaïn ñaàu chöa khôûi nieäm phaân bieät toát xaáu, hôn thua thì caùi bieát chaân thaät khoâng sanh dieät. Khi taâm khôûi nieäm phaân bieät laø chuyeån sang caùi bieát sanh dieät roài. Thaáy cöù thaáy, nghe cöù nghe, coù ngöôøi naøo thieáu ñaâu, nhöng ai cuõng than kieám khoâng ra Phaät taùnh. Söï thaät thì noù luoân hieän tieàn ngay nôi chuùng ta, ñaâu caàn phaûi tìm kieám ôû ñaâu.

Khi chuùng ta ngoài Thieàn khoâng coù hoân traàm, nhöõng nieäm nghó töôûng laêng xaêng laëng xuoáng, daáy leân ta thaáy bieát roõ raøng töùc laø vaãn tænh vaãn bieát nhö thöôøng, caùi bieát ñoù noù khoâng ñoäng khoâng tònh, khoâng sanh dieät nhö caùc nieäm voïng töôûng. Ñoù laø mình ñaõ coù saün caùi khoâng ñoäng, khoâng sanh dieät roài. Chæ caàn ta khoâng chaïy theo caùi ñoäng, thì trôû veà ñöôïc vôùi caùi khoâng ñoäng, ñoù laø giaûi thoaùt sanh töû. Vì caùi ñoäng sanh dieät taïo nghieäp ñi trong sanh töû, coøn caùi khoâng ñoäng, khoâng sanh dieät thì khoâng taïo nghieäp sanh töû. Cho neân soáng ñöôïc vôùi caùi khoâng ñoäng laø giaûi thoaùt sanh töû, caàn gì tìm kieám ôû ñaâu xa. Trong nhaø Thieàn noùi “Côõi traâu ñi tìm traâu”, “Coõng Phaät maø ñi tìm Phaät” laø theá.

Vì vaäy trong kinh Phaùp Hoa, chaøng cuøng töû say söa ñöôïc baïn taëng cho hoøn ngoïc quí boû trong tuùi aùo, anh lo say lang thang hoaøi neân queân maát mình coù hoøn ngoïc. Ñeán khi ñöôïc baïn chæ thaúng môùi nhôù laïi mình coù hoøn ngoïc trong tuùi aùo töø laâu. Ñoù laø chæ cho taát caû chuùng ta coù caùi chaân thaät quí baùu maø khoâng nhôù khoâng nhaän, cöù chaïy theo caùi taïm bôï caùi giaû doái hoaøi.

Toâi nhaéc laïi chuùng ta tu laø deïp bôùt nhöõng taâm nieäm xaáu aùc, giöõ nhöõng taâm nieäm hieàn laønh toát ñeïp, ñoù laø chaëng thöù nhaát. Keá ñeán taát caû nieäm sanh dieät duø toát hay xaáu cuõng ñeàu boû heát, ñöøng luyeán tieác maø phaûi soáng vôùi caùi chaân thaät khoâng sanh khoâng dieät, khoâng hình töôùng cuûa mình. Nhö vaäy tu laø laøm moät vieäc cao sieâu phi thöôøng, chôù khoâng phaûi taàm thöôøng.

Chuùng ta hieän giôø ñang soáng ñang tu, maø chæ mong muoán nhöõng caùi nho nhoû, nhö ñôøi sau coù phöôùc hôn ñôøi naøy, giaøu sang sung söôùng hôn ñôøi naøy. Nhöng ta queân raèng duø ñöôïc nhö vaäy chaéc gì ñaõ haïnh phuùc, vì coù thaân laø coù khoå. Coù ai khoûi beänh, khoûi cheát ñaâu. Beänh cheát laø khoå hay vui? Caùi aùn ñoù ñaõ saün cho moïi ngöôøi. Ai roài cuõng phaûi ñi tôùi giaø, tôùi beänh, tôùi cheát. Ñaõ coù aùn töû hình thì cuoäc soáng laø vui hay laø khoå? Vaäy maø chuùng ta cöù buoâng troâi, ngaøy mai ra sao maëc noù, baây giôø cöù cöôøi cöù vui. Ngöôøi khoâng thaáy xa bieát roõ, laø ngöôøi khoâng saùng suoát, khoâng coù trí tueä.

Ngöôøi tu coù hai tröôøng hôïp, thöù nhaát nhôù cuoäc ñôøi voâ thöôøng roài buoàn raàu chaùn naûn khoâng muoán laøm gì. Nhö vaäy chöa phaûi kheùo tu. Thöù hai cuõng bieát voâ thöôøng nhöng vui veû, vì bieát ñoù laø luaät chung cuûa moïi ngöôøi, khoâng ai traùnh ñöôïc. Muoán traùnh phaûi töï tìm moät loái ñi khaùc, chôù khoâng theå ngoài buoàn maø traùnh ñöôïc. Ñaây laø ngöôøi kheùo tu. Cho neân chuùng ta hoïc Phaät, bieát ñôøi laø khoå nhöng mình vaãn vui. Vì trong caùi khoå sanh dieät coù caùi chaân thaät khoâng sanh dieät, luoân haèng höõu beân mình. Theá thì ta daïi gì soáng vôùi caùi sanh dieät, boû maát caùi khoâng sanh dieät cho phaûi khoå. Vì vaäy ñaïo Phaät khoâng nhöõng khoâng bi quan, maø coøn laïc quan yeâu ñôøi nöõa laø khaùc.

Ngöôøi bieát tu thì bieát söûa ñoåi sai laàm, luoân tænh giaùc vaø ñaùnh thöùc moïi ngöôøi cuøng tænh giaùc, nhö vaäy cuoäc soáng môùi coù giaù trò. Neáu caû cuoäc ñôøi maáy chuïc naêm, soáng trong u toái thì thaät voâ nghóa. Ñôøi naøy qua ñôøi khaùc, cöù choàng chaäp nhö vaäy thì khoå naõo bieát bao nhieâu. Laïi, Phaät baûo ñöôïc thaân ngöôøi laø khoù, nhö ruøa traêm naêm môùi gaëp boïng caây giöõa bieån khôi.

Tuy thaân naøy hö taïm, nhöng neáu chuùng ta bieát lôïi duïng noù, ñeå tu haønh thì seõ vöôït thoaùt khoûi doøng sanh töû, soáng vôùi Phaùp thaân chaân thaät, muoân ñôøi khoâng sanh dieät. Gioáng nhö ruøa muø nöông boïng caây ñöôïc vaøo bôø. Ngaøy naøo soáng laø moät ngaøy thöùc tænh, ngaøy naøo soáng laø moät ngaøy an laïc. Khi khoâng coøn nghó chuyeän toát xaáu, phaûi quaáy ta seõ thaáy vui. Vui theá naøo? Taát caû nieäm hôn thua phaûi quaáy khoâng khôûi thì göông maët mình luùc naøo cuõng töôi saùng, ñoù laø caùi vui chaân thaät. Coøn vui hæ haï laø caùi vui cuûa theá gian, khoâng chaân thaät.

Nhöng ngöôøi ñôøi luoân tìm vui trong caùi hôn thua ñöôïc maát. Ví duï ngöôøi ta toå chöùc ñaù boùng, ñoäi naøo thaéng mình voã tay cöôøi vui, trong khi ñoäi thua raát ñau khoå. Vui trong söï ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc, thì caùi vui ñoù khoâng thaät vui. Ngöôøi thaéng thì vui, ngöôøi thua thì khoå. Nhö vaäy vui cuûa theá gian chæ laø caùi vui töông ñoái, vui khoå theo nhau, chôù khoâng hoaøn toaøn vui.

Chæ khi taâm chuùng ta döùt caùc nieäm phaûi quaáy, hôn thua v.v… laëng leõ thanh tònh môùi thaät laø vui. Nhöng coù nhieàu ngöôøi, nhaát laø tuoåi hoïc sinh sinh vieân, noùi tu caùi gì cuõng boû heát thaønh ra ngu ngoác. Phaûi nheùt voâ ñaàu thaät nhieàu môùi coù kieán thöùc roäng, môùi laø ngöôøi hieåu bieát. Thaät ra khoâng phaûi vaäy, ngöôøi tu boû nhöõng nieäm laêng xaêng taïp loaïn, ñeå taäp trung vaøo moät vieäc thì saùng theâm chôù ngu sao ñöôïc. Ví duï khi hoïc cöù moät taâm chuyeân chuù vaøo vieäc hoïc, khoâng nhôù nghó vieån voâng chuyeän noï chuyeän kia, thì caøng hoïc caøng thoâng minh saùng suoát hôn, chôù ngu sao ñöôïc. Khi laøm vieäc cuõng vaäy, buoâng heát chuyeän taïp, taäp trung vaøo coâng vieäc thì keát quaû seõ toát hôn.

Thôøi nay, ngöôøi ta muoán nhôù nhieàu quaù thaønh ra queân heát. Bôûi vì nheùt ñaày oùc aùch trong naõo, khieán noù moûi meät neân noù khoâng theå tieáp nhaän ñöôïc gì caû. Roài roát cuoäc caøng muoán nhôù thì caøng queân. Trong khi ngöôøi caøng buoâng laïi caøng nhôù, nhôù moät caùch töï nhieân trong saùng neân moïi vieäc hieän ra raát roõ raøng phaân minh.

Chuùng ta thöû nghieäm xem khi naøo ñaàu mình roái nuoài vieäc naøy vieäc kia, luùc ñoù mình cöù queân ñaàu queân ñuoâi. Khi aáy, chæ caàn ngoài thieàn moät chuùt ta lieàn nhôù trôû laïi. Vì vaäy nhieàu ngöôøi môùi taäp tu thieàn noùi ôû ngoaøi khoâng nhôù gì heát, ñeán luùc ngoài thieàn, laïi nhôù ñuû chuyeän. Nhö vaäy coù loãi khoâng? Toâi giaûi thích ñoù khoâng phaûi toäi loãi, vì luùc ôû ngoaøi vieäc naøy vieäc kia khoûa laáp neân ta khoâng nhôù, khi ngoài thieàn taâm yeân ñònh, noù troài leân neân ta thaáy ñuû chuyeän. Thaáy thì thaáy, bieát noù khoâng thaät lieàn buoâng thì khoâng coù loãi gì caû, quan troïng laø ñöøng chaïy theo noù.

Nhö ñöùc Phaät khi ngoài thieàn döôùi coäi boà-ñeà, chöùng ñöôïc Tuùc maïng minh, Ngaøi nhôù laïi chuyeän voâ soá kieáp veà tröôùc nhö nhôù chuyeän hoâm qua. Khi buoâng boû heát, ta töôûng nhö queân nhöng traùi laïi nhôù roõ hôn. Coøn raùng nhôù roát cuoäc nhôù khoâng bao nhieâu. Hieåu nhö vaäy môùi thaáy taâm mình laø kho chöùa, neân nhaø Phaät goïi laø Taøng thöùc. Caùi kho aáy chöùa taát caû chuûng töû laønh döõ cuûa mình, neáu ta loaïi heát nhöõng laêng xaêng taïp loaïn thì kho Taøng thöùc ñoù bieán thaønh Nhö Lai taøng. Kho thöùc phaân bieät maø saïch heát nhöõng nieäm phaân bieät thì trôû thaønh kho Nhö Lai, kho Phaät chôù khoâng phaûi heát trôn.

Vì vaäy khi tu chuùng ta buoâng boû heát, nhöng ñöøng töôûng maát taát caû. Khoâng phaûi vaäy, ngoài yeân ñònh laïi, muoán nhôù thì nhôù roõ raøng, khoâng muoán nhôù thì thoâi. Ñoù laø ngöôøi ñaõ laøm chuû ñöôïc mình vaø caùc phaùp, soáng tuøy duyeân an vui töï taïi, khoâng bò caùc phaùp nhieãu loaïn. Neân nhöõng ngöôøi tu caøng cao caøng hay, thì caøng ít chuù yù tôùi moïi thöù, nhöng caàn thieát thì caùc ngaøi thaáy bieát roõ raøng, khoâng nghi ngôø. Coøn chuùng ta nhöõng thöù caàn bieát thì khoâng bieát, nhöõng thöù khoâng caàn bieát laïi bieát. Vì vaäy chuùng ta khaùc caùc ngaøi.

Toùm laïi, hoâm nay toâi muoán nhaéc taát caû nhôù ñieàu naøy: Vieäc gì ñaùng lo thì mình lo, vieäc gì khoâng ñaùng lo thì buoâng boû bôùt. Ngöôøi kheùo tu luùc naøo cuõng nhôù quay laïi mình, nhaän ra vaø soáng ñöôïc vôùi Taâm chaân thaät, ngoaøi ra taát caû ñeàu voâ thöôøng hö aûo, khoâng caàn chuù taâm laøm gì.

Ngöôøi tu khoâng sôï ngu, chæ sôï khoâng tu ñöôïc thoâi. Tu ñöôïc töùc laø giaùc ngoä, maø ñaõ giaùc ngoä töùc laø trí tueä vieân maõn, noùi gì laø ngu vôùi khoâng ngu !

]

 

 

 

Giaûng taïi Hoa Kyøø thaùng 11- 2000

 

Hoâm nay chuùng toâi seõ noùi veà ñeà taøi Ñaïo Phaät bình ñaúng töï do tuyeät ñoái. Coù nhieàu ngöôøi thaéc maéc ñaïo Phaät bình ñaúng, nhöng trong chuøa ngöôøi tu sau gaëp nhöõng thaày tu tröôùc phaûi quì laïy, nhö vaäy laø maâu thuaãn roài.

Bình ñaúng trong ñaïo Phaät coù hai maët: Bình ñaúng veà Phaät taùnh, bình ñaúng veà ñöùc haïnh. Vôùi ngöôøi tu laâu, nhöõng vò môùi tu phaûi kính leã. Kính leã khoâng phaûi vì sai bieät, maø ñeå noùi leân chuùng ta troïng ngöôøi tu laâu vì ñöùc haïnh cuûa caùc ngaøi, chôù khoâng phaûi vì chöùc töôùc, naêm thaùng. Ngöôøi môùi tu thì ñöùc haïnh thaáp, ngöôøi tu tröôùc thì ñöùc haïnh cao. Kính troïng nhau treân ñöùc haïnh laø ñieàu toát, chôù khoâng coù loãi. Ñoù laø bình ñaúng töông ñoái.

Ñeán “bình ñaúng tuyeät ñoái” laø sao? Taát caû ngöôøi theá gian, nhaát laø soáng trong thôøi vaên minh hieän nay, ai cuõng ñoøi ñöôïc bình ñaúng, ñöôïc töï do. Nhöng ñieàu ñoù vôùi caùi nhìn cuûa ñaïo Phaät chæ laø bình ñaúng töông ñoái, töï do töông ñoái, chôù chöa phaûi tuyeät ñoái. Bình ñaúng töï do cuûa ñaïo Phaät môùi laø bình ñaúng töï do tuyeät ñoái. Chuùng toâi seõ tuaàn töï daãn chöùng cho taát caû thaáy ñieàu naøy.

Trong kinh Tröôøng A-haøm coù keå: Thuôû Phaät coøn taïi theá, Ngaøi nhìn thaáy nhöõng hoa sen hoaëc ñaõ coù nuï, hoaëc gaàn nôû, hoaëc nôû troøn, Ngaøi lieàn noùi: “Taát caû hoa sen nôû ra troøn tròa thôm tho, ñeàu phaùt xuaát töø buøn sình hoâi haùm.” Chuùng ta cuõng thaáy roõ coù ñoaù hoa sen naøo nôû ôû choã saïch khoâng? Hoa sen naøo cuõng phaùt xuaát töø buøn nhô roài töø töø vöôït ra khoûi buøn, khoûi nöôùc ñeå sau ñoù troå hoa thôm ngaùt. Hoa troå roài vaø hoa chöa troå ñeàu nhö nhau, maàm sen cuõng phaùt xuaát töø buøn.

Ñöùc Phaät duï buøn nhö nguõ duïc, taát caû chuùng ta sanh ra trong nguõ duïc. Nhöng neáu ñaém chìm maõi trong aáy thì mình khoâng caát ñaàu leân noåi, khoâng thoaùt ra ñöôïc neân goïi laø chìm. Neáu kheùo vöôït ra khoûi vuõng buøn nguõ duïc, laàn laàn chuùng ta seõ trong saïch, tieáp tuïc vöôn leân khoûi maët nöôùc, roài seõ troå hoa. Ñöùc Phaät cuõng vaäy, tröôùc kia sanh trong cung vua Tònh Phaïn, töø nhoû cho tôùi lôùn Ngaøi thuï höôûng nguõ duïc raát nhieàu, cuõng coù vôï con. Nhöng sau ñoù thöùc tænh, Ngaøi boû taát caû vöôït thaønh xuaát gia. Nghóa laø Ngaøi cuõng töø buøn nguõ duïc thöùc tænh vöôït ra môùi ngoä ñaïo.

Taát caû chuùng ta cuõng theá, ôû trong nguõ duïc neáu kheùo thöùc tænh vöôït ra, tu haønh coù ngaøy cuõng ngoä ñaïo nhö Phaät khoâng khaùc. Ñöùc Phaät laø con ngöôøi ñi tu, thaønh Phaät. Chuùng ta cuõng laø con ngöôøi ñi tu, chaúng leõ khoâng thaønh Phaät? Cho neân caùi nhìn cuûa ñöùc Phaät laø caùi nhìn bình ñaúng toät cuøng. Vôùi con maét chuùng sanh, Phaät vaø chuùng ta caùch xa muoân daëm, nhöng Phaät thaáy Ngaøi vaø chuùng ta ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät nhö nhau. Ñoù laø kinh A-haøm.

Ñeán caùc kinh Baéc toâng nhö Phaùp Hoa, Nieát-baøn, Hoa Nghieâm v.v… ñeàu taùn thaùn caâu Phaät ñaõ noùi “Taát caû chuùng sanh ñeàu coù Phaät taùnh”, nghóa laø chuùng ta ai ai cuõng coù Phaät taùnh. Coù Phaät taùnh töùc laø chuùng ta tu cuõng seõ thaønh Phaät, khoâng nghi ngôø gì nöõa. Vaäy treân phöông dieän ñaõ tu vaø chöa tu thì Phaät vaø chuùng ta khaùc muoân truøng. Nhöng nhìn treân phöông dieän Taùnh giaùc saün coù thì mình khoâng thua Phaät. Raát tieác chuùng ta chöa thaáy, chöa nhaän ra neân khoâng nhö Phaät. Moät beân ñaõ tu, ñaõ söûa, ñaõ deïp ñöôïc voâ minh phieàn naõo neân Taùnh giaùc hieän baøy ñaày ñuû, moät beân coøn nguyeân veïn voâ minh phieàn naõo neân Taùnh giaùc bò khuaát ñi.

Nhö vaäy chuùng ta muoán thaønh Phaät phaûi laøm sao? Phaûi deïp voâ minh phieàn naõo, neáu khoâng chòu deïp thì muoân ñôøi muoân kieáp cöù laøm chuùng sanh maõi. Hieän taïi chuùng ta thaáy coù ngöôøi khoân keû daïi, ngöôøi sang keû heøn sai bieät, nhöng treân Taùnh giaùc thì bình ñaúng khoâng sai bieät. Ñoù laø tính bình ñaúng tuyeät ñoái trong ñaïo Phaät.

Keá ñoù, ñöùc Phaät baûo raèng: “Ta laø Phaät ñaõ thaønh, caùc ngöôi laø Phaät seõ thaønh.” Phaät khoâng thaáy mình laø ñaáng toái cao, khoâng ai bì kòp. Ngaøi khaúng ñònh choã aáy ta ñaõ ñeán, caùc oâng tu cuõng seõ ñeán, khoâng ai thua ai caû. Nhö vaäy coù phaûi bình ñaúng khoâng? Ñoù laø bình ñaúng chaân thaät. Chuùng ta cöù nghó raèng chæ coù Phaät môùi tu ñöôïc thaønh ñaïo, coøn mình voâ phaàn. Ñoù laø moät ñieàu sai laàm. Töø sai laàm naøy chuùng ta laøm cho mình trôû thaønh yeáu ñuoái heøn nhaùt.

Neân ngöôøi bieát tu Phaät phaûi nhaän ra con ñöôøng Phaät ñaõ ñi vaø ñaõ ñeán, Ngaøi chæ laïi chuùng ta ñi roài cuõng seõ ñeán, chôù khoâng khaùc. Chö Phaät ra ñôøi ñeàu vì moät muïc ñích duy nhaát, laø chæ daïy cho chuùng sanh ñöôïc thaønh Phaät nhö caùc ngaøi. Trong kinh Phaùp Hoa, Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh gaëp ai cuõng baùi baùi noùi: “Toâi khoâng daùm khinh caùc ngaøi, vì caùc ngaøi ñeàu seõ thaønh Phaät.” Duø bò maéng raày, choïi ñaù, phang gaäy, Ngaøi chaïy xa roài cuõng baùi baùi noùi nhö theá.

Caâu noùi aáy voâ lyù hay raát thieát yeáu cho söï tu haønh? Môùi nghe chuùng ta thaáy nhö voâ lyù, nhöng thaät ra ñoù laø caâu nhaéc nhôû raát thieát yeáu cho vieäc tu haønh. Bôûi töï thaáp mình neân ta khoâng daùm nghó tôùi ngaøy mai seõ thaønh Phaät, vì theá tu haønh löôøi bieáng. Tu chuùt chuùt mieãn ñôøi sau khoûi khoå ñöôïc roài, chôù khoâng mong gì thaønh Phaät. Ñoù laø caên beänh yeáu ñuoái cuûa chuùng ta. Vì vaäy Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh ñaùnh thöùc, khuyeán khích, khaúng ñònh moïi ngöôøi ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät, chuùng ta môùi thöùc tænh, noã löïc tinh taán tu haønh thì quaû vò Phaät nhaát ñònh seõ ñaït ñöôïc. Lôøi daïy ñoù laø moät söï ñaùnh thöùc maõnh lieät maø nhieàu ngöôøi khoâng bieát.

Ñöùc Phaät thöôøng noùi: “Ta laø baäc Ñaïo sö höôùng daãn chæ daïy cho moïi ngöôøi con ñöôøng ñi.” Ñaïo sö laø gì? Ñaïo laø ñöôøng, sö laø thaày, vò thaày chæ ñöôøng. Phaät noùi Ngaøi laø ngöôøi chæ ñöôøng, chôù khoâng phaûi tuyeät vôøi hôn heát. Trong kinh thöôøng duøng töø Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc. Chöõ Voâ thöôïng laø khoâng treân, Ngaøi laø baäc giaùc ngoä khoâng ai treân, chôù coù theå baèng. Neáu ngöôøi naøo giaùc ngoä nhö Ngaøi cuõng seõ baèng Ngaøi.

Nhö vaäy chuùng ta tu Phaät coù quyeàn thaønh Phaät, chôù khoâng phaûi tu Phaät ñeå laøm toâi tôù cuûa Phaät. Coù nhieàu ngöôøi noùi nghe raát buoàn: “Toâi tu khoâng ham gì heát, mieãn ñöôïc veà Cöïc laïc laøm toâi tôù cuûa Phaät laø maõn nguyeän roài.” Chòu laøm toâi tôù Phaät, chôù khoâng chòu laøm Phaät. Chính choã naøy trong kinh Phaùp Hoa möôïn ví duï chaøng cuøng töû ñeå noùi chuùng ta khoâng daùm nhaän mình laø con oâng Tröôûng giaû, ngöôøi thay theá söï nghieäp cuûa cha. Nghe keâu anh lieàn hoaûng hoát chaïy, sôï tôùi teù xæu. Vì vaäy sau khi Tröôûng giaû tìm caùch daãn veà, cho hoát phaân anh môùi an loøng. Ngöôøi cha thöông quaù phaûi maëc aùo raùch, caàm ñoà hoát phaân tìm caùch ñeán gaàn, töø töø giaûi thích höôùng daãn cho anh quen.

Chuùng ta cuõng vaäy, nghe noùi thaønh Phaät ngaùn quaù. Vì ñeâm naøo mình cuõng laïy Phaät, baây giôø baèng ngöôøi mình laïy thì xem nhö hoãn laùo, khoâng daùm. Söï thaät Phaät ñaõ noùi nhö vaäy, chuùng sanh tu ñöôïc giaùc ngoä vieân maõn seõ thaønh Phaät, chôù giaùc ngoä chuùt ñænh thì coøn xa laém.

Chöõ Voâ thöôïng laø giaùc ngoä vieân maõn khoâng ai hôn. Nhöng neáu ai giaùc ngoä vieân maõn thì ñeàu thaønh Phaät nhö Ngaøi. Ñoù laø choã bình ñaúng ôû quaû vò Phaät, bình ñaúng trong nhaân Phaät. Chuùng ta coù Phaät taùnh, Phaät coù Phaät taùnh, ñöùc Phaät tu ñeán quaû vò Phaät, chuùng ta tu cuõng coù theå ñeán quaû vò Phaät, neáu giaùc ngoä troøn ñaày nhö Ngaøi. Ñoù laø töø Voâ thöôïng.

Moät töø khaùc ñeå chæ cho Phaät laø “Voâ thöôïng y vöông”, töùc Vua thaày thuoác khoâng ai treân. Cuõng khoâng ai treân chôù khoâng noùi toái cao. Ai bieát thuoác trò laønh taâm beänh cho taát caû chuùng sanh nhö Phaät thì seõ baèng Ngaøi, coøn chöa bieát thì thua Ngaøi. Nhìn qua moät soá töø ngöõ, chuùng ta thaáy roõ raøng ñöùng treân Phaät taùnh, Phaät vaø chuùng sanh bình ñaúng nhö nhau. Ñoù laø noùi bình ñaúng treân Lyù taùnh.

Ñeán bình ñaúng treân nghieäp baùu. Ñöùc Phaät nhìn thaáy leõ thaät vaø chæ daïy leõ thaät, chôù khoâng ñaùnh löøa hay meâ mò ngöôøi. Ñöùc Phaät coù ba thaân: Phaùp thaân, Baùo thaân, Hoùa thaân. Baùo thaân laø thaân do phöôùc baùu maø thaønh neân thaân töôùng toát ñeïp. Coøn thaân chuùng ta do nghieäp baùu keát thaønh. Xöa ta ñaõ laøm khoå ngöôøi khoå vaät thì ngaøy nay thaân phaûi ñeàn traû laïi nghieäp baùu tröôùc. Nhö vaäy chuùng ta môùi hieåu Phaät thò hieän ôû theá gian, ñaõ thaønh Phaät nhöng vaãn ñeàn traû nhöõng nghieäp baùu cuõ trong caùc ñôøi tröôùc. Nhö naïn “kim thöông maõ maïch”, töùc bò caây thöông ñaâm ôû chaân vaø ba thaùng an cö aên luùa ngöïa.

Taïi sao thaân Phaät ñaày ñuû phöôùc baùu, ñaày ñuû coâng ñöùc, vaãn chòu traû quaû baùo? Ñöùc Phaät daïy thaân Ngaøi ñeán ñôøi naøy seõ chaám döùt, neân coøn bao nhieâu nghieäp thì traû heát. Chuùng ta thaáy Phaät laø baäc giaùc ngoä vieân maõn, ñaày ñuû coâng ñöùc, maø vaãn traû nhöõng quaû baùu coøn thöøa, chôù khoâng phaûi khoâng traû. Cho neân bieát luaät nhaân quaû khoâng tha ai heát, coù nôï thì phaûi traû. Nhö ngaøi Muïc-kieàn-lieân laø vò ñeä töû thaàn thoâng soá moät cuûa Phaät, coù theå bay ñi treân hö khoâng, hieän nhoû thaønh lôùn, hieän lôùn thaønh nhoû, coù theå ñoän thoå, ñoän thuûy v.v… Theá maø gaàn cuoái ñôøi, Ngaøi bò ñaùm du ñaõng vaây ñaùnh. Bình thöôøng duø caû traêm ngöôøi vaây ñaùnh, Ngaøi chæ vaän thaàn thoâng bay leân, chuùng lieàn hoaûng chaïy. Kyø naøy Ngaøi duøng thaàn thoâng khoâng ñöôïc, neân phaûi chòu ñaùnh nhöø töû. Cuoái cuøng boïn chuùng ñi roài, Ngaøi môùi duøng thaàn thoâng veà ñaûnh leã Phaät laàn choùt cuõng ñeå töø giaõ Theá Toân.

Baát luaän thaàn thoâng theá naøo, heã nghieäp ñeán thì phaûi traû. Ngaøi Muïc-kieàn-lieân chöùng ñöôïc A-la-haùn neân thaân Ngaøi laø thaân choùt, khoâng coøn taùi sanh nöõa, cho neân nhöõng nôï cuõ phaûi traû heát. Nhö vaäy lyù nghieäp baùu bình ñaúng cho taát caû, khoâng tha ai duø Phaät hay caùc baäc Thaùnh taêng cuõng theá.

Trong kinh A-haøm keå coù moät thaày Tyø-kheo ñaõ chöùng A-la-haùn töùc laø baäc ÖÙng cuùng, trôøi ngöôøi ñeàu cuùng döôøng. Theá maø Ngaøi ñi khaát thöïc khoâng ai cho mieáng côm, suoát maáy ngaøy chòu ñoùi tôùi ngaát xæu. Caùc thaày Tyø-kheo khaùc thaáy thöông, môùi ñi xin côm veà cho. Hoâm ñoù, moät thaày Tyø-kheo xin ñöôïc hai baùt côm veà chia cho Ngaøi moät baùt, coøn mình moät baùt. Trong luùc ñoùi run quaù, Ngaøi vöøa môùi ñöa tay caàm caùi baùt lieàn rôùt beå, cuõng khoâng aên ñöôïc, nhö vaäy cho tôùi cheát.

Ñöùc Phaät noùi quaû baùu cuûa vò Tyø-kheo ñoù, do tröôùc kia ngaên trôû söï cuùng döôøng cuûa caùc thí chuû cho nhöõng vò Taêng khaùc neân phaûi traû nhö vaäy. Qua ñoù chuùng ta thaáy roõ Phaät, A-la-haùn ñeàu phaûi traû nghieäp baùu bình ñaúng nhö nhau.

Ñöùc Phaät thöôøng daïy, taát caû Phaät töû cuõng nhö nhöõng ngöôøi khoâng theo ñaïo Phaät, ai laøm vieäc thieän thì höôûng quaû laønh, ai laøm vieäc aùc thì bò quaû döõ, bình ñaúng nhö nhau. Chôù khoâng theå noùi toâi laø con Phaät, toâi laøm vieäc aùc Phaät tha möôøi phaàn coøn naêm. Khoâng coù chuyeän ñoù. Chuùng ta môùi thaáy yù nghóa nghieäp cuûa ñaïo Phaät raát coâng baèng, raát bình ñaúng, khoâng thieân vò moät ai. Töø Phaät cho tôùi ñeä töû Phaät, ñeán moïi loaøi chuùng sanh ñeàu thoï laõnh nhö nhau. Khi nghieäp ñeán, thaàn thoâng cuõng voâ duïng. Neân bieát nghieäp maïnh hôn thaàn thoâng. Vì vaäy Phaät khoâng chuù troïng thaàn thoâng.

Do ñoù bieát laøm vieäc laønh, tu ñieàu laønh coøn hôn thaàn thoâng, vì nhöõng nghieäp laønh ñoù môùi cöùu chuùng ta, coøn thaàn thoâng chæ ñuøa chôi cho vui thoâi chôù khoâng cöùu mình noåi. Trong kinh coù keå, thôøi Phaät coøn taïi theá, moät ngoaïi ñaïo chöùng ñöôïc nguõ thoâng, oâng noùi phaùp raát hay, trôøi Ñeá Thích cuõng xuoáng nghe. Moät hoâm nghe phaùp xong trôøi Ñeá Thích ngoài khoùc, oâng laáy laøm laï hoûi:

- Taïi sao hoâm nay nghe toâi noùi phaùp oâng laïi khoùc? 

Trôøi Ñeá Thích thöa:

- Thöa Ngaøi, Ngaøi noùi phaùp raát hay nhöng con bieát Ngaøi saép maïng chung, con thöông neân khoùc.

Nghe xong, hoaûng quaù oâng hoûi:

- Baây giôø laøm sao cho khoûi cheát? 

Trôøi Ñeá Thích thöa:

- Ngaøi muoán khoûi cheát neân tìm ñeán ñöùc Phaät ñeå caàu chæ daïy.

OÂng hoûi:

- Baây giôø Phaät ôû ñaâu? 

- Phaät ñang ôû taïi tinh xaù Truùc Laâm, nöôùc Ma-kieät-ñaø.

OÂng lieàn duøng thaàn thoâng bay ñi tìm Phaät. Bay gaàn ñeán, oâng nhìn xuoáng ñaát thaáy hai caây ngoâ ñoàng troå hoa raát ñeïp, oâng döøng laïi duøng thaàn thoâng nhoå hai caây ñeå treân hai baøn tay ñem cuùng döôøng Phaät. Tôùi tröôùc Phaät, oâng xin cuùng döôøng hai caây ngoâ ñoàng. Phaät hoûi:

- OÂng cuùng döôøng caàu caùi gì? 

OÂng traû lôøi:

- Con caàu Ngaøi daïy phöông phaùp tu khoûi cheát.

Phaät baûo:

- Buoâng.

OÂng buoâng moät caây ngoâ ñoàng xuoáng.

Phaät laïi baûo:

- Buoâng.

OÂng buoâng tieáp caây ngoâ ñoàng coøn laïi. Nhö vaäy hai tay troáng heát roài. Phaät baûo:

- Buoâng.

OÂng thöa:

- Con coù hai tay, moãi tay caàm moät caây ngoâ ñoàng. Phaät baûo buoâng laàn thöù nhaát con buoâng moät caây, baûo buoâng laàn thöù hai con buoâng caây nöõa. Baây giôø Ngaøi baûo buoâng, con khoâng bieát buoâng caùi gì? 

Phaät baûo:

- Ta khoâng baûo ngöôi buoâng caây ngoâ ñoàng. Buoâng thöù nhaát laø ñöøng dính maéc vôùi saùu traàn. Buoâng thöù hai laø ñöøng chaáp saùu caên. Buoâng thöù ba laø buoâng heát taát caû nhöõng yù thöùc duyeân theo saùu traàn. Buoâng ñöôïc ba thöù ñoù thì ngöôi khoûi cheát.

Ngay ñoù oâng lieàn ñaïi ngoä, chöùng A-la-haùn ñöôïc giaûi thoaùt sanh töû.

Nhö vaäy giaûi thoaùt sanh töû do thaàn thoâng hay do tu? Roõ raøng laø do tu. Thaàn thoâng chæ ñeå loøe thieân haï chôi thoâi, chôù ñaâu theå cöùu mình khoûi cheát, khoûi nghieäp. Nghieäp khoâng thoaùt ñöôïc, cheát khoâng thoaùt ñöôïc, taïi sao laïi ham thaàn thoâng? Ngöôøi tu ngaøy nay, nhaát laø giôùi Phaät töû nghe ai bieát quaù khöù vò lai thì moø tôùi hoûi chuyeän naêm tôùi naêm kia gì gì ñoù. Thaáy quí vò deã tin quaù, hoï noùi ñaïi ñôøi tröôùc coâ ôû ñaâu laøm gì, noùi cho vui tai thoâi chôù coù tôùi ñaâu, vaäy maø tin thoâi laø tin.

Phaàn nhieàu ngöôøi ta laïi tin nhöõng thöù baâng quô, khoâng phaûi chaùnh nghóa, chaùnh ñaïo. Chaùnh ñaïo laø bieát mình hieän ñang taïo nghieäp laønh hay nghieäp döõ, ñang coøn dính maéc hay buoâng xaû ñöôïc saùu traàn v.v… Ngöôøi ta noùi kieáp tröôùc coâ laø tieân thì vui laém, coøn noùi laø boø laø heo thì xuï maët lieàn. Nhôø theá hoï môùi gaït ñöôïc mình, ai ñeán cuõng caên tieân coát Phaät heát neân moùc tuùi thieân haï deã daøng. Ñoù laø chuùng ta khoâng coù chaùnh tín, chaùnh ñaïo neân bò gaït maø khoâng hay.

Hoài xöa coøn nhoû, toâi coù quen moät anh coi tay coi töôùng, ñöôïc nhieàu ngöôøi thích laém. Toâi hoûi thuaät coi tay coi töôùng cuûa anh hay ôû choã naøo? Anh noùi: Coù gì ñaâu, neáu thaáy ngöôøi aáy hoài xöa laø oâng caû, maø vôï maët meùt meùt thì noùi baø raát toát, nhöng hình nhö oâng nhaø coù boà bòch gì ñoù neân baø khoå ñau. Bôûi vì oâng caû oâng huyeän thì luùc naøo maø chaúng nhieàu baø. Nghe truùng quaù neân khen nöùc nôû. Keá tieáp cho thuoác, noùi thuoác naøy uoáng hay laém nhöng coøn coù ba vieân, baùn cho baø thaät laø khoâng muoán baùn. Nghe vaäy, baø ta naên næ quaù môùi chòu baùn vôùi giaù raát ñaét. Coù gì ñaâu ñoù laø thuoác boå uoáng voâ aên ngon nguû ngon neân khen thuoác hay quaù. Nhöng khoâng ngôø neáu uoáng ít vieân nöõa cuõng vaäy thoâi, khoâng coù gì hay heát.

Môùi thaáy ôû ñôøi coù nhöõng thuaät löøa bòp raát taàm thöôøng maø mình khoâng bieát, cöù ñöôïc vuoát moät chuùt laø vui möøng roài nghe lôøi. Taâm traïng cuûa con ngöôøi ña soá laø taâm traïng chòu vuoát ve, chòu khen, chòu taùn doùc, chôù khoâng chòu noùi leõ thaät. Ñoù laø ñieàu maø Phaät töû chuùng ta laâu nay deã maéc keït. Trong khi Phaät daïy roõ nghieäp laø caùi ñaùng sôï nhaát laïi khoâng sôï. Nghieäp töø ñaâu maø ra? Töø thaân, mieäng, yù cuûa mình. Neáu thaân laøm laønh, mieäng noùi laønh, yù nghó laønh thì nghieäp laønh. Thaân laøm aùc, mieäng noùi aùc, yù nghó aùc thì nghieäp aùc. Nhö vaäy taát caû nghieäp töø nôi thaân mieäng yù cuûa chuùng ta maø ra heát. Cho neân tu laø chuyeån ñoåi nghieäp aùc thaønh nghieäp laønh.

Trong moät gia ñình, vôï choàng con caùi, ai cuõng bieát tu thaân khoâng daùm laøm aùc, mieäng khoâng daùm noùi aùc, yù khoâng daùm nghó aùc thì gia ñình ñoù bình an, haïnh phuùc. Neáu trong xaõ hoäi ai cuõng tu nhö vaäy thì xaõ hoäi vaên minh toát ñeïp. Ñoù laø keát quaû cuûa nhöõng ngöôøi bieát tu theo chaùnh phaùp, chaùnh ñaïo. Ñoù laø noùi bình ñaúng treân lyù nghieäp baùu.

Baây giôø noùi ñeán ñaïo Phaät töï do tuyeät ñoái. ÔÛ ñôøi ai khoâng muoán töï do. Nhöng töï do nhö theá naøo laø töï do tuyeät ñoái? Coù hai thöù töï do, töï do töông ñoái vaø töï do tuyeät ñoái. Thöôøng con ngöôøi ñoøi hoûi töï do laø töï do töông ñoái thoâi, muoán laøm ñöôïc vieäc naøy vieäc kia khoâng coù gì ngaên trôû chöôùng ngaïi, ñoù laø ñoøi hoûi töï do. Nhöng ngöôøi ñôøi ñoøi hoûi töï do vôùi ngöôøi khaùc. Neáu trong sôû thì ñoøi hoûi chuû sôû phaûi coù thaùi ñoä côûi môû cho mình töï do. Neáu trong gia ñình thì ñoøi hoûi cha meï phaûi deã daõi cho con caùi töï do. Nhöng taát caû töï do beân ngoaøi ñeàu töông ñoái, khoâng theå troïn veïn ñöôïc.

Chæ coù ñoøi hoûi töï do nôi mình môùi laø quan troïng. Taïi sao? Vì töï do beân ngoaøi chæ coù trong phaïm vi giôùi haïn thoâi. Ví duï ôû nöôùc Vieät Nam leân xe cöù ngoài khoâng caàn nai nòt gì heát. Coøn ôû Myõ leân xe ngoài phaûi nai nòt ñaøng hoaøng, neáu khoâng thì seõ bò phaït. Nhö vaäy môùi thaáy töï do töông ñoái thoâi, tuøy theo phaùp luaät cuûa moãi nôi. Neáu ôû Vieät Nam khoâng nai nòt laø töï do, qua Myõ nai nòt ta cöï nöï coù ñöôïc khoâng? Neân chæ ñoøi ñöôïc töï do töông ñoái chôù khoâng coù töï do tuyeät ñoái

Muoán töï do tuyeät ñoái, Phaät daïy chuùng ta phaûi nhìn laïi mình, daønh quyeàn töï do nôi mình. Nôi mình phaûi nhìn caùi gì? Tröôùc heát ñöùc Phaät chæ hai con ñöôøng, ñöôøng thieän do taïo nghieäp laønh, ñöôøng aùc do taïo nghieäp döõ. Chuùng ta töï do choïn, choïn laønh thì ñi leân, choïn aùc thì ñi xuoáng. Phaät khoâng coù quyeàn baét ta ñi xuoáng hay ñöa ta ñi leân. Nhö vaäy ñaïo Phaät noùi con ngöôøi töï do choïn löïa hai con ñöôøng, leân laø laønh, xuoáng laø döõ. Chuùng ta ai cuõng muoán ñi leân, daïi gì choïn ñöôøng ñi xuoáng. Nhöng neáu gaëp vieäc töùc giaän quaù thì luùc ñoù nhôù ñi leân hay ñi xuoáng? Khi taâm trí tænh taùo thì choïn ñöôøng ñi leân, luùc saân si maát bình tónh thì ñi xuoáng. Chuùng ta choïn ñöôøng ñi leân taïi sao coù luùc laïi ñi xuoáng, nhö vaäy coù töï do khoâng?  Mình laø chuû maø bò caùi gì ñoù laøm aùp löïc phaûi theo noù laø maát töï do roài.

Cho tôùi quí thaày, quí coâ ñeàu bieát tham saân si laø xaáu, vaäy maø böïc quaù cuõng ñoû maët. Cho neân trong nhaø Phaät noùi: “Taêng haän baát caùch tuùc” nghóa laø oâng Taêng giaän khoâng quaù moät ñeâm. Noùi vaäy ñeå Phaät töû thaáy quí thaày giaän khoâng ngaïc nhieân, nhöng nhôù laø giaän khoâng ñöôïc quaù moät ñeâm. Ngöôøi ñôøi giaän caû naêm thaùng möôøi thaùng, coù khi caû ñôøi giaän khoâng ngoù maët nhau. Phaät daïy ngöôøi ñang tu giaän khoâng quaù moät ñeâm, chôù chöa hoaøn toaøn thaéng noù, nhöng mau queân, mau boû cuõng laø tieán roài.

Chuùng ta muoán töï do thì nhöõng gì loâi cuoán, xuùi giuïc ñi xuoáng chuùng ta phaûi laøm chuû noù. Laøm chuû noù ñöôïc laø mình bieát giöõ töï do. Moãi khi vöøa hôi noåi noùng moät chuùt thì noùi “Tao khoâng ñi ñöôøng  naøy, tao ñi leân”. Noùi nhö vaäy roài boû ñöøng giaän, ñoù laø ñaõ töï do. Coøn neáu noåi noùng leân la loái lung tung, moät laùt aên naên saùm hoái. Saùm hoái nhö vaäy chöa chaéc heát ñaâu, maéng chöûi ngöôøi ta ñaõ ñôøi roài baây giôø saùm hoái, ai boû lieàn cho. Nghieäp ñaõ taïo thì phaûi chòu haäu quaû töông öng.

Vì vaäy ñaõ quyeát taâm muoán ñi leân thì chuùng ta phaûi coá gaéng tu, deïp bôùt ba ñoäc tham saân si. Deïp ñöôïc ba thöù ñoù thì coù töï do, nhaát ñònh ñi theo con ñöôøng mình ñaõ choïn. Ba thöù ñoù khoâng deïp coù ngaøy noù loâi chuùng ta ñi xuoáng. Tu laø choïn con ñöôøng laønh, an vui haïnh phuùc, chôù khoâng phaûi tu ñeå caàu xin. Phaät töû tôùi leã Phaät thaép ba caây höông, cuùng dóa quaû, quì xuoáng khaán laâm raâm: Phaät gia hoä cho gia ñình con bình an, cho con cuûa con thi ñaäu, cho con laøm aên phaùt taøi… Xin nhö vaäy coù loãi gì khoâng? Coù loãi cuùng ít maø xin nhieàu. Tham vôùi ngöôøi ñôøi Phaät coøn quôû, baây giôø tham vôùi Phaät nöõa, thaät khoâng bieát noùi sao.

Nhieàu khi Phaät töû laøm nhöõng ñieàu traùi vôùi ñaïo lyù maø quí thaày töø bi quaù khoâng daùm raày. Vì raày sôï buoàn khoâng ñi chuøa, neân cöù ñeå tha hoà caàu xin. Cho neân treân ñöôøng tu chuùng ta phaûi bieát thaät kyõ, thaáy thaät roõ, nhöõng gì Phaät ñaõ daïy chuùng ta laøm, ñöøng laøm ngöôïc laïi. Phaät baûo tu laø chöøa boû tam ñoäc tham saân si, chuùng ta tôùi chuøa thaép höông khaán nguyeän Phaät töø bi gia hoä cho Tam Baûo thöôøng coøn ôû theá gian, cho chuùng sanh coù choã nöông töïa tu haønh mau giaùc ngoä. Nguyeän nhö theá môùi thaät laø moät Phaät töû chaân chaùnh, ngöôïc laïi thì chöa phaûi laø Phaät töû.

Bôûi vì khi phaùt moät lôøi nguyeän laø caû moät noäi taâm toát ñeïp, chôù khoâng phaûi chuyeän thöôøng. Cho neân lôøi nguyeän ñoù mang ñaày tính chaát ñaïo lyù, ñoù laø phöôùc baùu hieàn laønh. Neáu coøn caàu xin cho mình laø coøn tham lam, khoâng bieát seõ ñöôïc caùi gì? Ñaïo Phaät raát thöïc teá maø nhieàu khi chuùng ta ñi quaù xa neân trôû thaønh thieáu thöïc teá, bieán ñaïo Phaät thaønh huyeàn bí, khoâng coù leõ thaät.

Trong ba nghieäp thaân mieäng yù thì yù quan troïng nhaát. YÙ nghó laønh mieäng môùi noùi laønh, thaân môùi laøm laønh. YÙ nghó döõ thì mieäng noùi döõ thaân laøm döõ. Neân khi tu phaûi coá gaéng deïp boû nhöõng loaïn töôûng töø trong yù. Chö Phaät thöôøng daïy:

Chö aùc maïc taùc,

Chuùng thieän phuïng haønh,

Töï tònh kyø yù,

Thò chö Phaät giaùo.

Nghóa laø:

Khoâng laøm taát caû caùc ñieàu aùc,

Vaâng laøm taát caû caùc ñieàu laønh,

Giöõ taâm yù mình cho thanh tònh,

Ñaây laø lôøi daïy cuûa chö Phaät.

Vì vaäy ngöôøi tu phaûi nhìn laïi noäi taâm mình, ñöøng ñeå tham saân si laøm chuû, daãn mình ñi trong ñöôøng döõ. Nhöng laâu nay taát caû chuùng ta coù hai meâ laàm raát lôùn. Meâ laàm thöù nhaát laø thaáy thaân naøy laø thaät. Meâ laàm thöù hai laø cho caùi suy nghó phaûi quaáy, hôn thua, toát xaáu… laø taâm mình.

Noùi theo kinh saùch thì thaân khoâng thaät, song vôùi caûm tính töï nhieân thaáy thaân mình thaät. Cho neân voâ chuøa nghe kinh noùi thaân khoâng thaät, nhöng böôùc ra khoûi chuøa ai ñoäng tôùi thì bieát. Nhö vaäy chuùng ta hieåu moät ñaøng maø soáng moät ngaû. Theá neân phaûi tu ñeå quaùn saùt kyõ caøng thaân naøy khoâng thaät. Bieát noù khoâng thaät laø treân ñöôøng tu chuùng ta nheï ñöôïc naêm möôi phaàn traêm roài.

Haïnh phuùc cuûa cuoäc ñôøi laø, nôi thaân naøy möôïn ñöôïc toát ñeïp, traû ra suoân seû, theá thoâi. Neáu truïc traëc laø heát haïnh phuùc. Nhìn laïi cuoäc soáng quaù giaû maø laâu nay chuùng ta cöù töôûng noù thaät. Neáu duøng con maét trí tueä nhìn vaøo thaáy roõ thaân naøy vay möôïn, khoâng thaät thì coøn ngaïo maïn vôùi ai nöõa. Ñoà vay möôïn khen cheâ laø vieäc thöôøng, coù gì phaûi buoàn giaän. Thaáy ñuùng nhö vaäy thì ñaïo ñöùc seõ ñeán vôùi chuùng ta. Coøn töôûng noù thaät neân ñoäng tôùi noåi saân, maát caùi gì noåi töùc thaønh ra khoå.

Thaáy ñuùng nhö thaät laø ngöôøi trí hay laø ngöôøi meâ? Meâ thì giaû töôûng thaät, trí thì giaû bieát giaû. Chæ ñoåi moät caùi nhìn laø trí tueä, laàm moät chuùt thaønh si meâ. Kim Cang Baùt-nhaõ laø chæ cho trí tueä cöùng chaéc khoâng gì phaù ñöôïc, trí tueä ñoù thaáy taát caû phaùp hö giaû khoâng thaät. Bieát noù hö giaû, khoâng thaät laø chuùng ta thaáy ñuùng nhö thaät, laø coù trí tueä. Nhö vaäy trí tueä khoâng phaûi khoù tìm, chæ chuyeån moät caùi nhìn laø xong. Ñoù laø noùi veà thaân.

Ñeán taâm, chuùng ta thöôøng cho caùi nghó suy phaûi quaáy, toát xaáu, hôn thua, khoân daïi… laø taâm mình. Neáu theá khi buoàn noùi toâi buoàn, khi giaän noùi toâi giaän v.v… Vaäy toâi töø khi cha meï sanh cho tôùi ngaøy nhaém maét laø moät hay laø nhieàu? Khoâng leõ toâi laø traêm thöù. Toâi khoâng phaûi laø traêm thöù maø baây giôø nhaän caû traêm thöù laø toâi coù ñöôïc khoâng? Nhö mình coù moùn ñoà quí nhôø ngöôøi trong nhaø caát giuøm ñaâu ñoù. Khi caàn laáy ra, ngöôøi ñoù tìm khoâng ñöôïc noùi laïc roài. Luùc ñoù mình noåi giaän la loái om soøm, nhöng baát thaàn hoï tìm ñöôïc ta lieàn ñoåi giaän laøm vui. Môùi giaän ñoù roài cöôøi ñoù, neáu giaän laø thaät thì noù phaûi coøn hoaøi, hoaëc vui laø thaät thì noù phaûi coøn hoaøi. Nhöng môùi giaän roài vui, ñoåi thay khoâng bao laâu.

Caùi khoâng thaät maø nhaän laø mình thì nghó toát cuõng laø mình, nghó xaáu cuõng laø mình. Vì vaäy caùi naøo nhieàu noù seõ daãn mình ñi theo con ñöôøng aáy. Neáu nghó toát nhieàu taïo nghieäp laønh thì noù daãn mình ñi leân caùc coõi laønh. Nghó xaáu nhieàu taïo nghieäp döõ thì noù daãn mình ñi xuoáng ñöôøng döõ. Muoán khoâng coøn laên loän trong luaân hoài nöõa thì phaûi döùt nghó, döùt nhöõng laêng xaêng ñoù thì heát luaân hoài sanh töû.

Muïc ñích cuûa ñaïo Phaät daïy chuùng ta tu laø ñeå giaûi thoaùt sanh töû, cöùu kính hoaøn toaøn töï do. Muoán giaûi thoaùt sanh töû chuùng ta phaûi deïp saïch taâm laêng xaêng, loän xoän naøo buoàn, thöông, giaän, gheùt v.v… laâu nay laøm roái mình. Chuùng laëng heát roài thì ta seõ giaûi thoaùt khoå ñau. Ñoù laø caùi goác cuûa söï tu. Taâm ñoù khoâng thaät, neáu vöøa daáy ta chòu khoù nhìn thì noù maát.

Cho neân trong kinh thöôøng ví duï, nhö ñeâm raèm ta nhìn thaáy maët traêng döôùi ñaùy hoà troøn ñeïp. Coù ngöôøi noùi döôùi ñaùy hoà coù maët traêng, ngöôøi khaùc noùi khoâng coù maët traêng. Vaäy ai noùi ñuùng? Noùi coù laø thöøa nhaän döôùi ñaùy hoà coù maët traêng thaät, vaäy thöû vôùt leân xem. Vôùt leân khoâng ñöôïc thì noùi coù thaät khoâng ñuùng. Neáu noùi khoâng, sao maét thaáy roõ raøng noù döôùi ñaùy hoà neân noùi khoâng cuõng khoâng ñuùng. Phaät baûo thaáy coù thaáy khoâng laø thaáy hai beân, ñoù laø bieân kieán, khoâng ñuùng chaân lyù.

Baây giôø phaûi thaáy laøm sao? Ngöôøi thaáy ñuùng leõ thaät seõ noùi maët traêng döôùi ñaùy hoà coù nhöng chæ laø boùng khoâng thaät. Noùi nhö theá môùi khoâng maéc keït hai beân, ñoù laø lyù trung ñaïo. Do duyeân hoäi tuï chuùng ta thaáy coù maët traêng döôùi ñaùy hoà, chôù söï thaät maët traêng khoâng coù thaät maø cuõng khoâng phaûi khoâng ngô. Noùi coù thaät, noùi khoâng ngô ñeàu laø sai laàm. Ngöôøi thaáy ñöôïc nhö vaäy goïi laø ngöôøi trí tueä. Ñoái vôùi taâm nghó toát, nghó xaáu khoâng thaät maø mình theo noù laø si meâ. Bieát noù laø taâm hö doái khoâng thaät, chuùng ta buoâng xaû thì noù khoâng raøng buoäc, chi phoái mình nöõa, ñoù laø chuùng ta ñöôïc töï do.

Ngöôøi tu Thieàn khi nieäm khôûi ñöøng chaïy theo, buoâng xaû thì seõ ñöôïc yeân ñònh. Ngöôøi tu Tònh ñoä chuù taâm nieäm Phaät, neân voïng töôûng laëng ñi, cuoái cuøng ñeán choã nhaát taâm. Toùm laïi muoán giaûi thoaùt sanh töû chuùng ta phaûi döøng phaûi laëng taâm voïng töôûng cuûa mình. Laâu nay chuùng ta chaáp noù laø mình neân bò raøng buoäc loâi keùo. Giôø ñaây chuùng ta laøm chuû, khoâng ñeå noù loâi keùo nöõa. Ñoù laø töï do tuyeät ñoái cuûa con ngöôøi.

Chaáp taâm laêng xaêng hö doái laø thaät seõ ñöa chuùng ta tôùi nhöõng cuoäc tranh ñua, gieát choùc laøm ñau khoå cho nhau. Giôø mình bieát taâm ñoù khoâng thaät, ta nghó theá naøy, ngöôøi kia nghó theá khaùc, ñoù laø quyeàn cuûa moãi ngöôøi, khoâng coù chi phaûi buoàn giaän. Trong kinh A-haøm Phaät daïy moät caâu heát söùc chí lyù: Ngöôøi bieát toân troïng chaân lyù laø ngöôøi khi nghó theá naøo, thì noùi “ñaây laø caùi nghó cuûa toâi”. Khoâng noùi caùi nghó cuûa toâi laø ñuùng, ñoù laø bieát toân troïng chaân lyù. Neáu cho raèng caùi nghó cuûa toâi laø ñuùng thì caùi nghó cuûa ngöôøi khaùc sai. Ai cuõng giöõ phaàn ñuùng veà mình thì ñi tôùi gaây nhau, ñaùnh nhau. Baây giôø chæ noùi “caùi nghó cuûa toâi theá naøy”, khoâng theâm ñuùng sai gì caû, thì yeân. Ñoù môùi thaät laø töï do, moãi ngöôøi coù quyeàn nghó töï do nhöng khoâng baét buoäc ngöôøi khaùc gioáng mình.

Neáu laø chaân lyù chuùng ta noùi ñuùng ñöôïc, nhöng taát caû ñeàu khoâng thaät maø khaúng ñònh ñaây ñuùng kia sai laø hoaøn toaøn meâ laàm. Meâ laàm maø khoâng bieát mình meâ laàm thì goïi laø gì cho xöùng? Ñaïi meâ laàm, töùc meâ laàm khoâng ai hôn. Chuùng ta hieåu ñaïo bieát tu, phaûi thoaùt ly nhöõng meâ laàm ñoù. Soáng toân troïng töï do veà yù nieäm cuûa moãi ngöôøi, khoâng ñoøi hoûi ai cuõng nhö mình. Khoâng ñoøi hoûi beân ngoaøi maø ñoøi hoûi ôû mình, ñoøi hoûi ôû noäi taâm mình.

Nhö vaäy töï do trong ñaïo Phaät laø töï do xoay laïi mình, laøm chuû mình chôù khoâng phaûi töï do ñoøi hoûi ôû keû khaùc. Bieát xoay laïi bieát laøm chuû mình ñoù môùi laø töï do toät cuøng, ñoù môùi laø ngöôøi huøng, ngöôøi giaùc ngoä. Cho neân trong kinh Phaùp Cuù, Phaät daïy “Thaéng moät vaïn quaân khoâng baèng thaéng mình. Thaéng mình laø chieán coâng oanh lieät nhaát”.

Chuùng ta ñoøi hoûi töï do, ñoøi hoûi bình ñaúng thì haõy xoay laïi noäi taâm mình maø ñoøi, ñoù laø ngöôøi kheùo tu. Neáu cöù troâng ra ngoaøi ñoøi hoûi thì suoát kieáp cuõng khoâng thoûa maõn ñöôïc. Ngöôøi meâ thì ñoøi beân ngoaøi, ngöôøi tænh thì ñoøi nôi mình. Khi naøo chuùng ta khoâng coøn bò nghieäp troùi buoäc, khoâng coøn bò taâm meâ laàm loâi cuoán nöõa, luùc ñoù hoaøn toaøn töï do. Ñaây laø hình aûnh giaûi thoaùt trong ñaïo Phaät. Vì vaäy ñaïo Phaät noùi töï do tuyeät ñoái laø giaûi thoaùt, khoâng coøn bò troùi buoäc bôûi meâ laàm veà thaân, meâ laàm veà taâm. Ñoù môùi laø goác, laø caên baûn cuûa ngöôøi tu theo ñaïo Phaät.

Tu nhö vaäy môùi goïi laø chaân tu, thaät tu. Coøn hieåu sai hoaëc hieåu maø khoâng haønh, ñoù laø tu ngoaøi mieäng chôù chöa thaät tu. Chuùc taát caû quí vò ñeàu ñöôïc töï do tuyeät ñoái nhö ñöùc Phaät ñaõ daïy.

]

 

 

Giaûng taïi chuøa Vieät Nam - Hoa Kyø thaùng 11- 2000

 Thôøi thuyeát phaùp hoâm nay toâi ñaët naëng veà söï tu haønh neân hôi khoâ khan. Nhöng chuùng ta chòu khoù laéng nghe thì seõ ñöôïc nhieàu lôïi ích thieát thöïc. Caên cöù phaåm thöù nhaát trong kinh Vieân Giaùc, Boà-taùt Vaên-thuø hoûi Phaät veà nguoàn goác tu haønh cuûa Theá Toân. Ñöùc Phaät traû lôøi, vì vaäy ñeà taøi hoâm nay laø Nguoàn goác tu haønh cuûa Phaät.

Hai vò Boà-taùt luoân beân caïnh ñöùc Phaät Thích-ca laø Boà-taùt Vaên-thuø vaø Boà-taùt Phoå Hieàn. Hai vò naøy ñeå bieåu tröng cho hai ñöùc taùnh ñaëc bieät. Boà-taùt Vaên-thuø bieåu tröng cho Caên baûn trí. Boà-taùt Phoå Hieàn bieåu tröng cho Sai bieät trí, ñoàng thôøi cuõng laø haïnh lôùn neân goïi laø Ñaïi Haïnh Phoå Hieàn.

Caên baûn trí laø trí saün coù cuûa taát caû chuùng sanh, nhöng vì khoâng nhaän bieát, khoâng trieån khai troøn ñuû, neân coù cuõng nhö khoâng. Neáu chuùng ta khai thaùc ñöôïc thì coù dieäu duïng laøm lôïi ích chuùng sanh khoâng löôøng ñöôïc, dieäu duïng ñoù goïi laø Sai bieät trí.

Nhö vaäy caâu ñaàu ngaøi Vaên-thuø hoûi veà “Ñöôøng loái tu haønh töø ban sô cuûa ñöùc Phaät nhö theá naøo”. Ñöùc Phaät traû lôøi: “Nhö Lai y cöù Vieân giaùc chieáu soi phaù tan voâ minh”, nghóa laø Phaät y cöù taùnh Vieân giaùc, chieáu soi phaù heát voâ minh neân thaønh Phaät. Trong kinh Phaät thöôøng daïy, taát caû chuùng ta ñeàu coù saün taùnh Phaät, nhöng vì voâ minh che phuû neân khoâng thaáy. Muoán thaáy ñöôïc, söû duïng ñöôïc Taùnh giaùc ñoù thì chuùng ta phaûi ñaäp tan voâ minh. Voâ minh tan roài thì Taùnh giaùc hieän tieàn.

Vì vaäy neàn taûng hay coäi goác tu haønh cuûa ñöùc Phaät caên cöù treân Taùnh giaùc. Nhôø coù giaùc chuùng ta môùi phaù ñöôïc voâ minh, cuõng nhö nhôø coù ñeøn môùi deïp tan boùng toái. Cho neân muoán deïp voâ minh phaûi coù trí tueä, trí tueä laø giaùc. Phaù tan voâ minh roài thì trôû veà ñöôïc taùnh Vieân giaùc, töùc Taùnh giaùc troøn ñaày, thì thaønh Phaät. Vaäy Phaät ñaâu coù xa mình, chuùng ta ñaõ coù saün Taùnh giaùc nhöng vì voâ minh phieàn naõo che khuaát neân khoâng thaáy. Giôø deïp tan lôùp che phuû ñoù thì Taùnh giaùc hieän tieàn. Nhö vaäy Phaät vôùi chuùng ta caùch nhau bao xa? Chæ trôû baøn tay thoâi, meâ laø voâ minh, giaùc laø Phaät.

Nhieàu vò than tu bieát chöøng naøo thaáy ñaïo, ngoä ñaïo. Thaät ra ñaïo khoâng xa, chæ vì mình khoâng can ñaûm, khoâng daùm nhaän chaân leõ thaät. Vì vaäy ñaïo trôû thaønh caùch xa. Voâ minh laø caùi gì maø mình phaûi phaù? Ñöùc Phaät giaûi thích: “Voâ minh nghóa laø meâ laàm, chaáp thaân naøy laø thaät mình, chaáp taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình.”

Chuùng ta ñaày ñuû voâ minh, khoâng thieáu chuùt naøo heát. Ai khoâng thaáy thaân naøy laø thaät mình. Ai khoâng thaáy caùi nghó suy hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu laø taâm mình. Nhaän hai thöù thaân taâm laø mình töùc ta ñang ôû trong voâ minh. Baây giôø muoán phaù voâ minh ñoù phaûi laøm sao? Ñaây laø ñieàu heát söùc quan troïng. Chuùng ta tu maø khoâng bieát voâ minh laø gì, khoâng bieát laøm sao phaù, thì muoân ñôøi cuõng khoâng ñöôïc giaùc ngoä.

Neáu xeùt kyõ thaân mình, chuùng ta thaáy coù thaät laø mình chöa? Phaân tích saâu thì khoâng coù gì thaät mình heát. Thaân ñaõ khoâng thaät maø ngôõ thaät mình, khoâng voâ minh laø gì? Toâi thí duï, nhö tay ta lôõ bò thöông tích caàn phaûi caét boû, sau khi caét baùc só raùp tay cuûa ngöôøi môùi cheát vaøo cho mình. Neáu hoaït ñoäng ñöôïc ta goïi laø tay mình, nhö vaäy caùi gì thaät mình? Chaúng qua möôïn ñaàu naøy raùp ñaàu kia, vaäy maø noùi laø mình.

Trong kinh keå laïi, coù ngöôøi muoán tìm moät vò A-la-haùn ñeå hoûi ñaïo. OÂng ñi qua sa maïc, trôøi toái tìm ñöôïc moät caùi choøi oâng lieàn vaøo taù tuùc. Khi ñang ôû trong choøi, oâng boãng nghe coù tieáng ñi beân ngoaøi. OÂng môû cöûa nhìn thaáy con quæ to töôùng vaùc moät thaây cheát xaâm xaâm voâ nhaø, neùm xuoáng saøn ñaát, ñöùng thôû haøo heån, oâng hoaûng sôï nuùp vaøo keït cöûa. Khoâng laâu sau, coù con quæ thöù hai chaïy laïi giaønh noùi thaây naøy cuûa tao. Hai ñöùa caõi nhau, ñöùa naøo cuõng noùi thaây cheát cuûa mình. Baát ngôø chuùng xaây qua, thaáy oâng ñöùng trong keït vaùch, lieàn keùo ra hoûi: OÂng thaáy ai vaùc thaây naøy voâ tröôùc? Vì laø Phaät töû khoâng daùm noùi doái, oâng baûo toâi thaáy anh thöù nhaát naøy vaùc thaây quaêng voâ ñaây. Con quæ thöù hai töùc quaù, giöït caùi ñuøi cuûa oâng quaêng ra ngoaøi. Con quæ thöù nhaát thöông lieàn xeù caùi ñuøi cuûa thaây cheát raùp voâ cho oâng. Con quæ thöù hai giöït caùi ñuøi coøn laïi quaêng ra, con quæ thöù nhaát laïi xeù ñuøi cuûa thaây cheát raùp voâ. Ñeán tay cuõng theá. Sau ñoù meät quaù, chuùng chia nhau tay chaân oâng ra aên heát vaø boû ñi.

OÂng töï ñaët caâu hoûi baây giôø mình laø gì? Roõ raøng taát caû tay chaân cuûa mình boïn quæ aên heát roài, thaân naøy cuûa ngöôøi khaùc chôù khoâng phaûi cuûa mình nöõa. Thaéc maéc hoaøi khoâng giaûi ñaùp ñöôïc, oâng coá tìm gaëp vò A-la-haùn ñeå keå laïi vieäc naøy. Khi gaëp vò A-la-haùn keå xong, oâng hoûi: “Thöa Ngaøi, caùi gì laø thaân cuûa con?” Vò A-la-haùn traû lôøi “Neáu thaáy vaäy laø oâng ñaõ ngoä ñaïo”.

Chuùng ta bieát roõ mình khoâng thaät, ñoù laø giaùc. Coøn khoâng thaät maø chaáp laø thaät ñoù laø meâ. Quí vò trong ngheà thaày thuoác seõ thaáy roõ ñieàu naøy. Neáu raùp boä phaän cuûa ngöôøi naøy qua ngöôøi kia maø vaãn soáng thì thaân naøy coù thaät mình khoâng? Thaân chuùng ta laø thaân vay möôïn taïm bôï, khoâng thaät maø cöù chaáp laø thaät. Chaáp nhö theá töùc si meâ roài. Neáu thaáy ñuùng leõ thaät, ñoù laø ngöôøi coù trí tueä, coøn thaáy sai söï thaät laø si meâ.

Ñieàu naøy toâi ñaõ nhaéc nhieàu laàn, nhöng vì chuùng ta meâ laàm nhieàu kieáp quaù, “thaâm caên coá ñeá” quaù, neân nhaéc moät laàn khoâng nhôù, vì vaäy nhaéc maõi nhaéc hoaøi chuùng ta môùi nhôù. Nhö Phaät daïy boán chaát ñaát nöôùc gioù löûa hôïp laïi thaønh thaân naøy. Thieáu moät trong boán chaát aáy thì ta khoâng soáng ñöôïc. Chaát cöùng trong ngöôøi laø ñaát, öôùt trong ngöôøi laø nöôùc, ñoäng trong ngöôøi laø gioù, chaát aám trong ngöôøi laø löûa. Boán thöù tuï laïi thaønh thaân roài, coøn phaûi möôïn boán thöù beân ngoaøi phuï trôï luoân luoân noù môùi toàn taïi, neáu khoâng noù seõ maát.

Nhö chuùng ta ngoài ñaây, loã muõi ñang hít thôû töùc ñang möôïn khoâng khí. Hít voâ laø möôïn, thôû ra laø traû. Möôïn traû möôïn traû ñeàu ñaën nhö vaäy thì soáng. Khi naøo chaùn khoâng muoán möôïn nöõa thì cheát. Roõ raøng chuùng ta soáng baèng söï vay möôïn chôù khoâng phaûi soáng thaät. Moät laùt möôïn taùch nöôùc, möôïn roài traû. Möôïn bao nhieâu traû baáy nhieâu raát coâng bình. Ít giôø sau möôïn vaøi ba cheùn côm, möôïn roài cuõng traû. Nhö vaäy söï soáng cuûa chuùng ta laø söï vay möôïn lieân tuïc. Soáng baèng vay möôïn maø noùi thaân thaät thì coù phaûi traùi vôùi leõ thaät khoâng? Noù khoâng thaät maø töôûng laø thaät, khoâng phaûi voâ minh laø gì? Cho neân Phaät noùi chuùng sanh voâ minh chaáp thaân töù ñaïi laø thaân mình thaät. Baây giôø muoán heát voâ minh thì luoân thaáy thaân naøy laø vay möôïn, taïm bôï khoâng thaät, chôù coù khoù gì.

Neáu chuùng ta thaáy thaân thaät, seõ chaïy theo nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù. Noù muoán aên ngon thì phaûi tìm ñoà ngon. Noù muoán maëc ñeïp phaûi tìm ñoà ñeïp. Noù muoán gì mình phaûi chìu theo, maø söï ham muoán thì khoâng coù giôùi haïn, neân chaïy theo noù hoaøi suoát ñôøi cuõng khoâng thoûa maõn. Muoán laø tham, neáu muoán maø bò ngaên trôû thì saân. Nhö vaäy töø si sanh ra tham saân. Bôûi vì si meâ caùi giaû mình cho laø thaät, neân môùi khôûi tham, tham khoâng ñöôïc neân noåi saân.

Caû ngaøy chuùng ta bò tham saân si loâi keùo, che phuû neân khoâng thaáy ñöôïc taâm thaät cuûa mình. Con maét tìm saéc ñeïp, muõi tìm muøi thôm, löôõi tìm thöùc ngon, tai tìm nghe tieáng eâm dòu, thaân tìm xuùc chaïm vöøa yù. Nhö vaäy töø sôùm tôùi chieàu cöù chaïy theo noù, lo cung öùng nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù, cuoái cuøng noù cuõng baïi hoaïi. Khi baïi hoaïi roài thì thaønh moät thaây thoái, chôù coù giaù trò gì ñaâu.

Troïn cuoäc ñôøi chuùng ta lo boài ñaép cho thaân naøy. Boài ñaép ñuùng nhöõng gì noù muoán, noù ñoøi hoûi, nhöng boài ñaép hoaøi noù cuõng khoâng thoûa maõn, cho neân suoát ñôøi toaøn laø khoå, khoâng bao giôø ñöôïc töï taïi an vui. Theá maø chuùng ta cöù say söa vun boài cho noù, coù phaûi laø meâ hay khoâng? Moät söï thaät tröôùc maét maø mình khoâng thaáy, ai giaønh ñöôïc söï thuï höôûng nhieàu lieàn khen “anh ñoù khoân quaù, laøm ra ñöôïc nhieàu cuûa caûi…” Nhöng thaät ra höôûng nhieàu bao nhieâu cuoái cuøng cuõng phaûi boû heát, coù ñem theo ñöôïc ñaâu.

Cho neân thaáy ñuùng nhö thaät veà thaân thì chuùng ta seõ bôùt ñöôïc raát nhieàu phieàn luïy. Ngöôïc laïi, thaáy sai laàm veà thaân thì taïo khoâng bieát bao nhieâu phieàn luïy. Neáu chuùng ta chòu khoù quaùn saùt töôøng taän nhö vaäy thì vieäc tu raát deã, chôù khoâng khoù. Sôû dó chuùng ta tu khoù taïi thaáy thaân thaät. Ví duï ngöôøi aên maën quen, baûo aên chay hoï chòu khoâng? AÊn chay sôï oám, neân khoù laø taïi mình chaáp thaân thaät. Baây giôø bieát noù taïm bôï, aên caùi gì soáng ñöôïc thoâi, khoâng quan troïng. Chuùng ta ñaâu caàn tìm kieám trí tueä ôû phöông trôøi naøo, maø chính ngay thaân mình thaáy ñuùng nhö thaät laø ñaõ saùng, ñaõ coù trí tueä roài. Ñoù laø chaáp veà thaân.

Ñeán chaáp veà taâm. Chuùng ta cöù cho caùi bieát nghó suy, phaân bieät laø taâm mình. Coøn caùi haèng bieát khoâng nghó suy môùi thaät laø taâm, ta laïi khoâng bieát. Taïi sao? Vì caùi bieát nghó suy laø caùi ñoäng, caùi sanh dieät. Caùi gì ñoäng, caùi gì sanh dieät thì khoâng phaûi thaät. Caùi bieát nghó suy ñoù thaät ra laø boùng daùng cuûa saùu traàn rôi rôùt laïi trong taâm ta. Ví duï, chuùng ta ra chôï thaáy moät ngöôøi aên maøy cuït chaân leâ leát ñi xin, mình thaáy thöông neân chuù yù. Veà nhaø ñöôïc hoûi hoâm nay anh (chò) ñi chôï thaáy gì? Mình seõ noùi thaáy ngöôøi aên maøy cuït chaân. Nhö vaäy boùng daùng ngöôøi aên maøy ñaõ coù trong taâm ta roài. Cho neân mình nhôù laïi thì noù hieän ra lieàn.

Trong nhaø Phaät duøng töø “phaùp traàn” ñeå chæ cho nhöõng boùng daùng aáy ñöôïc choân vaøo taøng thöùc cuûa chuùng ta. Nhö vaäy phaùp traàn chæ laø boùng thoâi, chôù ñaâu phaûi thaät. Töø nhoû tôùi lôùn, chuùng ta choân raát nhieàu boùng daùng nhö theá. Gaëp chuyeän vui hoaëc chuyeän buoàn, ta keå cho ngöôøi thaân nghe khoâng bieát bao nhieâu laàn. Gaëp ngöôøi naøy keå, gaëp ngöôøi kia keå, keå thoâi laø keå. Gioáng hoài coøn beù, chuùng ta muoán hoïc thuoäc loøng thì phaûi ñoïc nhieàu laàn. Ñoïc tôùi ñoïc lui hoaøi laø huaân saâu trong taøng thöùc cuûa mình neân môùi thuoäc. Ñaõ huaân saâu thì laâu laâu nhôù laïi, hoaëc chæ caàn moät chuùt duyeân gôïi nhaéc thì noù hieän ra lieàn. Cuõng theá, caùi vui caùi buoàn mình keå ñi keå laïi hoaøi thì noù choân saâu trong taøng thöùc, chaïm ñeán laø nhôù lieàn.

Vì vaäy khi ngoài laïi nieäm Phaät hay toïa thieàn, nhöõng boùng daùng aáy traøn leân, mình böïc töùc taïi sao muoán ngoài yeân maø noù laïi daáy khôûi ñuû thöù? Thì taïi mình huaân saâu neân noù phaûi hieän thoâi. Neáu khoâng muoán noù hieän nöõa, moãi laàn nhôù chuùng ta phaûi boû ñi, khoâng theøm ñeå yù ñeán noù nöõa, töï nhieân noù seõ lui. Nhö vaäy boùng daùng khoâng thaät maø mình cho laø taâm mình thaät, neân bò noù sai söû. Giaû söû ta ñang laùi xe maø nhôù chuyeän naøy chuyeän noï thaønh ra khoâng taäp trung vaøo vieäc laùi xe, do ñoù deã xaûy ra tai naïn. Ñoù laø vì taâm bò voïng töôûng che khuaát, ñaàu oùc ñaày cöùng nhöõng suy nghó tính toaùn, chuùng sai khieán ta neân mình khoâng theå laøm chuû ñöôïc mình, khoâng theå laøm chuû coâng vieäc hieän taïi.

Theá maø caû ñôøi chuùng ta cöù ñuoåi theo nhöõng boùng daùng khoâng thaät aáy. Soáng ngaøy naøy thaùng kia cho ñeán traêm tuoåi chæ moät vieäc aáy. Neáu ñuoåi theo boùng daùng toát thì traêm tuoåi noù daãn ñi choã toát, ñuoåi theo boùng daùng xaáu thì traêm tuoåi noù daãn ñi choã xaáu. Ñuoåi theo noù töùc laø nghieäp. Nghieäp maø ta nhaän laø mình? Ví duï ai laøm chuùng ta vui thì cöôøi noùi “Toâi vui quaù”. Ai laøm chuùng ta böïc thì noùi “Toâi böïc quaù”. Ai laøm chuùng ta thöông meán thì noùi “Toâi thöông”. Ai laøm chuùng ta khoâng öa thì noùi “Toâi gheùt”. Nhö vaäy buoàn, thöông, giaän, gheùt ñeàu laø toâi heát. Caû traêm thöù buoàn thöông giaän gheùt loän xoän thì caùi toâi naøo laø toâi thaät? Neáu giaän laø toâi thì phaûi giaän suoát ñôøi. Neáu thöông laø toâi thì phaûi thöông suoát ñôøi. Nhöng taâm bieán ñoåi nhö chong choùng khoâng döøng thì laøm sao noùi toâi ñöôïc. Vaäy maø ai cuõng cho ñoù laø toâi, neân bò noù sai söû lieân tuïc.

Chuùng ta tu phaûi bieát taâm phaân bieät aáy khoâng thaät, hö giaû ñeå loaïi tröø noù. Coøn taâm khoâng phaân bieät suy nghó chính laø taâm thaät cuûa mình, ta phaûi nhaän vaø soáng ñöôïc vôùi taâm naøy môùi an vui giaûi thoaùt. Vaäy taâm aáy ôû ñaâu?

Coù nhöõng luùc chuùng ta ngoài yeân khoâng suy nghó, ñaàu oùc thö thaû, nhöng tieáng chim keâu tai vaãn nghe, ngöôøi ñi qua maét vaãn thaáy, gioù thoåi maùt vaãn bieát. Nhöng thöû hoûi caùi bieát ñoù ra sao, ta khoâng taû ñöôïc vì noù khoâng coù boùng daùng gì heát. Chæ nhöõng gì tôùi thì bieát, qua roài thì thoâi, khoâng löu laïi boùng daùng naøo caû. Caùi bieát naøy thaàm thaàm hieän tieàn ôû beân trong. Nhöng laâu nay chuùng ta cöù nhaän caùi bieát suy nghó theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình neân caùi bieát chaân thaät bò che khuaát.

Baây giôø chuùng ta tu laø laøm sao trôû laïi ñöôïc caùi bieát haèng höõu cuûa mình. Nhö loã tai luùc naøo cuõng nghe, con maét luùc naøo cuõng thaáy. Chính choã naøy, ñöùc Phaät ñaõ hoûi ngaøi A-nan: “Caùi thaáy coù vaéng maët luùc naøo khoâng?” Ngaøi A-nan thöa: “Khi nguû khoâng thaáy.” Neáu nguû khoâng thaáy thì taïi sao coù ngöôøi môû ñeøn saùng ta giaät mình thöùc giaác, nhö vaäy laø coù thaáy. Nghe cuõng theá, ta ñang nguû nhöng ai goõ cöûa mình lieàn nghe. Nhö vaäy luùc naøo cuõng coù caùi hay thaáy, hay nghe. Chæ khaùc khi thöùc thì caùi thaáy caùi nghe roõ hôn luùc nguû, chôù khoâng phaûi laø khoâng.

Cho neân ngaøi A-nan noùi “Khi nguû khoâng thaáy”, thì ñöùc Phaät daïy “Chaúng nhöõng nguû maø caû ngöôøi muø cuõng thaáy nöõa”. Ngaøi A-nan ngaïc nhieân, ngöôøi muø laøm sao thaáy. Ñöùc Phaät lieàn ñöa thí duï, nhö ban ñeâm trong nhaø toái khoâng coù ñeøn, ta ñi vaøo khoâng thaáy gì. Ngöôøi muø ban ngaøy trôøi saùng hoï cuõng khoâng thaáy gì. Hoï seõ noùi toâi thaáy toái ñen.

Nhö vaäy thì ngöôøi coù maét khoâng coù ñeøn thaáy toái, ngöôøi muø cuõng thaáy toái. Thaáy toái töùc laø coù thaáy, chôù khoâng phaûi khoâng thaáy. Nhö khi môû ñeøn ngöôøi coù maét thaáy saùng, ñoù laø con maét thaáy hay caùi ñeøn thaáy? Neáu con maét thaáy thì thaáy toái, roài thaáy saùng. Thaáy toái cuõng thaáy, thaáy saùng cuõng thaáy; khoâng ñeøn neân thaáy toái, coù ñeøn neân thaáy saùng. Cuõng vaäy ngöôøi muø neáu ñöôïc chöõa trò heát beänh, hoï môû con maét cuõng thaáy saùng nhö mình vaäy. Neân bieát caùi thaáy ñaõ saün trong ta nhöng vì maét hö neân mình thaáy khoâng roõ.

 Nhö vaäy chaáp thaân thaät, chaáp taâm suy nghó thaät goác töø voâ minh. Taát caû chuùng ta hieän soáng ñaây, coù ai thoaùt khoûi voâ minh khoâng? Bôûi khoâng thoaùt khoûi voâ minh neân chuùng ta phaûi luaân hoài sanh töû. Baây giôø muoán ra khoûi sanh töû phaûi phaù tan voâ minh. Chuùng ta bieát thaân naøy hö giaû, taâm suy nghó phaûi quaáy, hôn thua hö giaû. Hai thöù hö giaû bieát hö giaû laø chuùng ta ñaõ saùng roài. Bieát nhö vaäy coù khoù laém khoâng? Ñaâu coù gì khoù.

Con ngöôøi do coá chaáp maø naûy sanh nhieàu chuyeän ñau khoå. Nhö trong gia ñình, ngöôøi choàng chaáp caùi nghó cuûa mình ñuùng, vôï con nghó khaùc thì böïc boäi khoâng vui, ñoâi khi daãn tôùi aáu ñaû nöõa. Xa hôn trong xaõ hoäâi, ai cuõng chaáp caùi nghó cuûa ta ñuùng, nhöõng caùi ñuùng ñoù ñuïng nhau thì seõ taøn saùt nhau. Baây giôø chuùng ta bieát caùi nghó cuûa mình khoâng phaûi chaân lyù, ta coù quyeàn nghó theá naøy, ngöôøi khaùc coù quyeàn nghó theá khaùc, nhôø vaäy chuùng ta soáng thoaûi maùi töï taïi, khoâng oaùn khoâng hôøn.

Qua ñoù ñeå thaáy loãi cuûa chuùng ta vì meâ laàm chaáp chaët ñoù gaây ñau khoå cho mình cho ngöôøi. Nhoû thì trong gia ñình, lôùn thì ngoaøi xaõ hoäi, lôùn nöõa thì quoác gia, theá giôùi. Vì chaáp maø con ngöôøi saùt phaït vôùi nhau khoâng thöông xoùt. Neân ngöôøi buoâng ñöôïc coá chaáp laø ngöôøi saùng suoát, duø khoâng ai phong Thaùnh ngöôøi aáy cuõng ñaõ laø Thaùnh roài. Bôûi khoâng chaáp thaân, khoâng chaáp taâm thì coù gì phieàn luïy, khoâng phieàn luïy laø töï taïi trong coõi ñôøi, khoâng vöôùng maéc, khoâng khoå, chaúng phaûi Thaùnh laø gì?

Neân ngöôøi tu chuùng ta chæ nhaän cho ñuùng hai ñieàu veà thaân vaø taâm, ñöøng laàm laãn laø ñaõ giaûi bao nhieâu khoå ñau cho mình vaø moïi ngöôøi. Nhö vaäy tu raát laø hay, chæ sôï chuùng ta khoâng chòu tu thoâi. Bieát roõ thaân khoâng thaät, caùi bieát aáy laø gì? Laø trí tueä, laø giaùc. Neân Phaät laáy trí Vieân giaùc chieáu phaù voâ minh. Trí aáy moïi ngöôøi ñeàu coù saün, cuõng nhö ñeøn coù saün, chæ caàn thaép leân laø saùng.

Ñaïo Phaät thöïc teá voâ cuøng, nhöng vì chuùng ta chöa can ñaûm nhìn ñuùng söï thaät, cöù nuoâng chieàu theo caùi hö giaû neân khoå ñau. Neáu thöùc tænh, khoâng chaáp thaân taâm nöõa thì chuùng ta töï taïi giöõa coõi ñôøi. Ñoù laø giaûi thoaùt khoûi moïi raøng buoäc roài, ñaâu caàn nhôø ai, ñaâu caàn tìm ôû ñaâu xa.

Ñöùc Phaät daïy nieäm Phaät ñeå deïp heát caùc laêng xaêng loän xoän trong ñaàu, nieäm tôùi voâ nieäm thì thaáy Phaät Di-ñaø. Coøn ngöôøi tu Thieàn deïp taâm hö doái voïng töôûng ñaûo ñieân, laëng heát nhöõng thöù aáy thì ñöôïc ñònh, chöùng A-la-haùn vaøo Nieát-baøn. Ñöùc Phaät do thaáy ñöôïc goác meâ laàm, neân Ngaøi daïy chuùng ta tu ñeå thoaùt khoûi coäi goác ñoù. Nhöng chuùng ta laïi khoâng thaáy chuû ñích ñoù, cöù öôùc mô khaùc ñi. Nieäm Phaät ñeå Phaät röôùc veà Cöïc laïc cho sung söôùng. Coøn muoán sung söôùng laø coøn baûn ngaõ, söôùng cho baûn ngaõ höôûng. Nhö vaäy laø chöa thaáy muïc ñích cuûa Phaät daïy.

Tu thieàn cuõng theá, troïng taâm cuûa Thieàn toâng laø phaûn quan töùc nhìn laïi taâm mình. Bieát roõ taâm voïng töôûng phaân bieät khoâng thaät thì noù töï maát, noù maát töùc an ñònh. Nieäm Phaät trì chuù cuõng ñeå ñi tôùi choã nhaát taâm, nhaát taâm ñeå ñöôïc an ñònh. Coøn tu thieàn chæ thaúng khoâng möôïn phöông tieän, duøng trí phaûn quan thaáy roõ thaân khoâng thaät, taâm khoâng thaät thì töï noù döøng laëng.

Sôû dó chuùng ta ngoài thieàn hay nieäm Phaät thaáy taâm laêng xaêng, laø vì töø laâu ñaõ huaân taäp nhieàu quaù. Baây giôø yeân laëng noù daáy khôûi leân, chuùng ta bieát roõ khoâng thaät, töø töø seõ tieâu tan. Cho neân chuùng toâi höôùng daãn Phaät töû tu, phaûi nhìn laïi caùc nieäm khôûi cuûa mình. Noù daáy leân bieát laø voïng töôûng khoâng thaät, quôû rieát noù luïn baïi, tieâu moøn. Tu nhö theá laø khoâng muôïn moät phaùp naøo maø chæ duøng trí ñeå deïp, cho neân trong nhaø Thieàn thöôøng noùi “Toâng ta khoâng ngöõ cuù, khoâng moät phaùp cho ngöôøi”. Nhö ñöùc Phaät duøng trí Vieân giaùc chieáu soi voâ minh, töø töø noù tan thì trí Vieân giaùc hieän tieàn.

Tu maø muoán ñôøi sau sung söôùng laø coøn naèm trong luaân hoài, töùc coøn voâ minh. Muoán phaù luaân hoài phaûi duøng trí tueä chieáu phaù voâ minh. Chöøng ñoù khoâng noùi giaûi thoaùt cuõng laø giaûi thoaùt. Ngöôïc laïi cöù chieàu theo baûn ngaõ, thì ñôøi ñôøi kieáp kieáp luaân hoài heát nôi naøy ñeán nôi khaùc. Coù nhieàu vò nghó raèng, mình luaân hoài nhöng ñöôïc sanh choã sung söôùng cuõng toát. Giaû söû ñieàu ñoù ñuùng, ngöôøi aáy ñöôïc giaøu sang sung söôùng, nhöng coù moät ñieàu raát bình ñaúng laø khi beänh khi giaø khi cheát, ai cuõng nhö ai. Söï sung söôùng ñoù chæ taïm thôøi, khi taét thôû moïi ngöôøi ñeàu khoå nhö nhau.

Chæ ngöôøi naøo thoaùt ñöôïc boán caùi khoå lôùn sanh laõo beänh töû môùi thaät laø ngöôøi haïnh phuùc. Bieát ñöôïc choã naøy chuùng ta seõ coù caùi nhìn khaùc vôùi theá gian. Thí duï nhö caùnh tay ta coù muït nhoït ñau nhöùc, luùc ñoù mình noùi muït nhoït ôû caùnh tay ñau hay mình ñau? Thöôøng ngöôøi ta noùi mình ñau, roài reân ræ ñuû thöù. Söï thaät chæ vì muït nhoït ñuïng nhöõng daây thaàn kinh neân choã ñoù ñau thoâi chôù mình ñaâu coù ñau. Nhöng ngöôøi ñôøi hay ñoàng hoùa taát caû laø mình heát. Söï thaät khoâng phaûi vaäy.

Coù moät vò Thieàn sö bò beänh, thaày Tri söï ñeán thaêm:

- Baïch Hoøa thöôïng, Hoøa thöôïng beänh coù caùi khoâng beänh chaêng?

Thieàn sö ñaùp:

- Coù.

- Caùi khoâng beänh noù theá naøo?

Ngaøi noùi:

- OÂi da! OÂi da!

Quí vò coù thaáy caùi ñoù chöa? Caùi bieát ñau noù khoâng ñau. Choã ñau chæ ôû nôi thaân phaàn nhoû cuûa thaân, chôù ta khoâng ñau. Nhöng laâu nay mình ñoàng hoùa, ñau moät choã laø ñau taát caû neân reân ræ thoáng khoå.

Khi nhaän ra ñöôïc ñieàu ñoù roài, luùc naøo ñau mình nhìn xem noù ñau tôùi ñaâu, nhìn moät hoài töï nhieân queân ñau luoân. Ñoù laø ñieåm ñaëc bieät. Do trí giaùc bieát ñöôïc choã ñau thì caùi bieát ñoù ñaâu coù ñau. Hieåu vaäy roài trong cuoäc soáng naøy chuùng ta ñaõ coù moät phaàn töï taïi, coøn khoâng vöøa ñoäng tôùi lieàn reân la ñau quaù. Ñoù laø choã raát thieát yeáu.

 Vì chuùng sanh laàm chaáp thaân töù ñaïi laøm thaân mình thaät, chaáp taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình thaät, neân Phaät duøng ba thí duï ñeå chæ cho chuùng ta bieát nhöõng thöù ñoù khoâng phaûi thaät.

Thí duï thöù nhaát, nhö boán höôùng neáu ta nhìn laàm höôùng Nam thaønh höôùng Ñoâng thì caùc höôùng khaùc ñeàu laàm heát. Moät höôùng nhaän sai thì caùc höôùng ñeàu sai. Cuõng theá, khi nhaän laàm thaân taâm naøy laø thaät thì taát caû caùc thöù khaùc ñeàu laàm heát. Thaân mình thaät, taâm mình thaät thì thaân ngöôøi taâm ngöôøi cuõng thaät, taát caû moïi thöù chung quanh ñeàu thaät. Ñoù laø ví duï thöù nhaát.

Ví duï thöù hai, nhö con maét beänh nhìn ra hö khoâng luùc trôøi naéng thaáy coù hoa ñoám. Nhö vaäy hoa ñoám coù laø töø con maét beänh. Neáu con maét heát beänh thì hoa ñoám cuõng khoâng coøn. Con maét beänh duï cho nhaän ñònh sai laàm veà thaân taâm naøy, neân taát caû caùc thöù khaùc ñeàu sai laàm heát, caùi khoâng coù thaáy thaønh coù. Ñoù laø ví duï thöù hai.

Ví duï thöù ba, nhö ngöôøi naèm moäng cuõng khoùc cuõng cöôøi, nhöng thöùc giaác roài moäng khoâng coøn nöõa. Nhö vaäy moäng thaät coù hay thaät khoâng? Nhaø Phaät duøng töø phi höõu phi voâ, khoâng phaûi coù maø cuõng khoâng phaûi khoâng. Khoâng phaûi coù vì thöùc roài khoâng coøn, khoâng phaûi khoâng vì luùc moäng thì coù, neân mình môùi khoùc môùi cöôøi. Cuõng theá, caùc phaùp treân theá gian naøy ñeàu taïm bôï hö doái, cuõng nhö moäng, khoâng thaät coù cuõng khoâng thaät khoâng. Theá nhöng chuùng ta laàm meâ chaáp caùi gì cuõng thaät, hoaëc caùi gì cuõng khoâng.

Gaëp söï vieäc gì ngöôøi ta thöôøng hoûi nhau: “Vieäc ñoù coù hay khoâng?” yù noùi coù thì coù thaät, khoâng thì khoâng ngô. Söï vaät treân theá gian naøy khoâng thaät coù, cuõng khoâng thaät khoâng. Khi duyeân hôïp taïm coù, duyeân tan taïm khoâng, khoâng coù gì coá ñònh caû. Chaáp nhö vaäy Phaät goïi laø bieân kieán töùc thaáy moät beân, thaáy khoâng ñuùng. Chuùng sanh luoân soáng trong bieân kieán, neân luùc naøo cuõng thaáy hai beân, hoaëc chaïy beân naøy hoaëc chaïy beân kia. Söï thaät taâm chuùng ta khoâng coù hai beân, hai beân chaúng qua laø voïng töôûng phaân bieät maø ra.

Thieàn sö Caâu Chi khi ñöôïc hoûi “Theá naøo laø Phaät”, Ngaøi ñöa moät ngoùn tay. Hoûi: “Theá naøo laø phaùp”, Ngaøi cuõng ñöa moät ngoùn tay. Hoûi gì cuõng ñöa moät ngoùn tay thoâi, khoâng noùi caâu naøo heát. Nhö vaäy nghóa laø sao? Phaät phaùp thì khoâng coù hai beân, coù hai beân thì khoâng phaûi Phaät phaùp. Luïc toå Hueä Naêng, laàn ñaàu tieân thuyeát phaùp cho Thöôïng toïa Minh, Ngaøi daïy: “Khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc, caùi gì laø Baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Ngay caâu ñoù Thöôïng toïa Minh lieàn ngoä ñaïo.

Nhìn laïi cuoäc ñôøi chuùng ta ñang ñuoåi theo hai beân phaûi quaáy, hôn thua v.v… soáng nhö vaäy laïi thaáy vui. Coøn buoâng caû hai beân xem ra buoàn quaù. Caùi haáp daãn cuûa theá gian laø haáp daãn cuûa khoå ñau, chôù khoâng phaûi haáp daãn chaân thaät. Khi khoâng coøn hai beân, chuùng ta vaãn haèng thaáy haèng bieát, taâm thanh tònh trong saùng, chôù khoâng tính toaùn phaân bieät hôn thua phaûi quaáy. Ñoù laø caùi vui chaân thaät.

Ñöùc Phaät thaáy chuùng sanh ñang cheát chìm trong bieån meâ, Ngaøi saün saøng cöùu vôùt maø chuùng sanh khoâng chòu nghe theo. Neân hình aûnh ñöùc Phaät Di-ñaø ñöùng duoãi tay, chuùng sanh ñang laën nguïp döôùi soâng döôùi bieån, nhöng khoâng chòu ñöa tay cho Ngaøi vôùt, cöù laën huïp laën huïp hoaøi, thaät laø ñaùng thöông. Ñoù laø ñeå dieãn taû chuùng ta ôû trong bieån meâ maø khoâng bieát mình meâ neân say söa maõi trong ñoù.

Phaät thöông chuùng ta meâ laàm neân Ngaøi chæ daïy ñeå thoaùt meâ laàm, heát meâ laø heát khoå, coøn meâ thì coøn chìm trong bieån khoå. Nhöng chuùng ta cöù vui trong caùi khoå, chôù khoâng vui trong caùi thaät. Nhieàu ngöôøi noùi “Ñi coi haùt caûi löông cuõng vui”, vaäy maø gaëp maáy coâ ñaøo dieãn vai thöông, khoùc leân khoùc xuoáng, hoï cuõng khoùc theo. Ñaõ noùi vui sao khoùc? Nhö vaäy chuùng ta vui laãn trong caùi khoå chôù khoâng thaät vui. Bao giôø taâm thanh tònh, trong saùng m