MUÏC LUÏC

Lôøi ñaàu saùch

 Theá gian chuù taâm vaøo vieäc nhoû, boû vieäc lôùn.

 Ñaïo Phaät laø ñaïo bình ñaúng töï do tuyeät ñoái.

Nguoàn goác tu haønh cuûa Phaät

Ñaïo Phaät laø ñaïo yeâu ñôøi

Hoài ñaàu thò ngaïn

Ñöôøng loái tu thieàn

YÙ nghóa chöõ Hueä Quang

Thieàn toâng laø coäi goác cuûa ñaïo Phaät

Leã gioã Toå Coá Hoøa thöôïng Thích Thieän Hoa laàn thöù 28.

YÙ nghóa xuaát gia - Tam tueä -Tam voâ laäu hoïc.

 

 

 

Quyeån Hoa Voâ Öu naøy ñöôïc keát taäp töø caùc baøi giaûng cuûa Hoøa thöôïng Vieän chuû Thieàn vieän Thöôøng Chieáu Thích Thanh Töø.

Trong ñoù, goàm moät soá baøi Hoøa thöôïng ñöôïc thænh giaûng cho sinh vieân moät soá tröôøng Ñaïi hoïc ôû Haø Noäi vaø Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Ngoaøi ra, moät soá baøi Hoøa thöôïng thöôøng giaûng cho Taêng Ni, Phaät töû caùc nôi vaø taïi caùc Thieàn vieän.

Ñeå ñaùp öùng nhu caàu tìm hieåu phaùp thieàn vaø haâm moä tu thieàn cuûa Taêng Ni, Phaät töû nhöng chöa ñuû ñieàu kieän tu hoïc tröïc tieáp nôi Hoøa thöôïng, chuùng toâi trình xin yù kieán cuûa Ngaøi vaø ñöôïc Ngaøi hoan hæ cho bieân taäp laïi caùc baøi giaûng treân.

Tuy nhieân, vì laø vaên noùi neân taäp saùch khoâng sao traùnh khoûi söï truøng laëp taát yeáu cuûa noù. Raát mong ñoäc giaû ñaït yù queân lôøi. Ñöôïc theá, hi voïng taäp saùch seõ ñeán tay quí vò vôùi nhöõng lôïi ích thieát thöïc nhaát.

Nhö vaäy, chuùng ta coù theå tìm hieåu thaâm nhaäp vaø haønh trì phaùp thieàn. Ñoàng thôøi treân böôùc ñöôøng tu hoïc, chuùng ta coù theâm baïn ñoàng haønh luoân caûm thoâng vôùi chuùng ta.

 

Muøa Haï naêm Canh Thìn

Thöôøng Chieáu, ngaøy 24-06-2000

THÍCH NHAÄT QUANG

 

 

 

TV Truùc Laâm - Ñaø Laït thaùng 12-2000

 

Ñeà taøi toâi noùi hoâm nay raát bình daân Ngöôøi ñôøi vieäc ít quan troïng doàn heát taâm löïc lo, vieäc toái quan troïng laïi lô laø.

Taát caû chuùng ta coù maët treân theá gian naøy, ñeàu do khoâng saùng suoát neân thöôøng laàm laãn, nhöõng ñieàu khoâng quan troïng hay ít quan troïng, chuùng ta doàn heát taâm löïc ñeå lo, coøn nhöõng ñieàu toái quan troïng laïi khoâng ñeå yù, khoâng maøng tôùi. Toâi seõ tuaàn töï giaûng giaûi ñieàu naøy cho taát caû thaáy roõ.

Nhö cuoäc soáng hieän giôø coù ba vieäc aên, uoáng, thôû, trong ñoù chuùng ta lo vieäc naøo nhieàu nhaát? Thöôøng ngöôøi ta lo aên nhieàu nhaát. Toái ngaøy chaïy lo aên, nhöng thaät ra neáu nhòn aên maáy ngaøy coù cheát khoâng? Khoâng cheát. Keá ñoù laø uoáng, nhòn uoáng hai ba ngaøy môùi cheát. Ñeán thôû, nhòn bao laâu cheát? Trong tích taéc, thôû ra maø khoâng hít voâ laø cheát. Vaäy maø ngöôøi ta laïi quan troïng aên vôùi uoáng, coøn thôû ra sao thì khoâng bieát. Roõ raøng vieäc toái quan troïng laïi lô laø, coøn vieäc khoâng quan troïng thì doàn heát taâm löïc vaøo ñoù. Nhö vaäy môùi thaáy caùi laàm laãn cuûa chuùng ta thaät ñaùng thöông.

Böôùc qua phaàn thöù hai, thaân vaø taâm töùc theå xaùc vaø tinh thaàn, caùi naøo quan troïng hôn? Chuùng ta thöôøng lo cho theå xaùc hay tinh thaàn? Theå xaùc lo cho saïch ñeïp sung maõn, coøn tinh thaàn thì khoâng nghó tôùi. Nhìn chung con ngöôøi chæ naëng veà theå xaùc maø xem nheï phaàn tinh thaàn, trong khi tinh thaàn ñieàu khieån theå xaùc. Ví duï töø trong nhaø ñi ra ñöôøng, ta khôûi nghó tröôùc roài môùi ñi. Laøm vieäc gì cuõng vaäy, khôûi nghó tröôùc roài môùi laøm. Roõ raøng tinh thaàn chæ huy maø chuùng ta laïi khoâng quan taâm, chæ quan taâm theå xaùc.

 Nhöng thöû hoûi chuùng ta lo cho theå xaùc ñöôïc sung maõn, maø noù coøn maõi khoâng? Lo cho maáy noù cuõng baïi hoaïi. Lo naøo nhaø cöûa, tieàn baïc, côm aên aùo maëc… nhöng khi nhaém maét taát caû nhöõng thöù ñoù coøn hay maát? Lo ñeå ngaøy mai seõ maát thì lo laøm gì? Vaäy maø chuùng ta cöù lo, lo ngaøy lo ñeâm, lo heát söùc laø lo. Caùi giöõ khoâng ñöôïc maø doàn heát cho noù, coøn caùi chuû thuùc ñaåy chæ huy laïi khoâng ñeå yù, maëc tình noù ra sao thì ra. Nhö vaäy chuùng ta saùng suoát khoâng? Ñoù laø vaán ñeà chuùng ta caàn phaûi xeùt laïi ñeå khoûi laàm laãn.

Neáu noùi taâm hoàn hay tinh thaàn laø caùi chæ huy, saép ñaët cho cuoäc soáng, thì chuùng ta phaûi lo cho noù toát ñeïp, cao quí môùi phaûi, coøn thaân taïm bôï naøy lo xoaøng xoaøng cuõng ñöôïc. Theá maø ta laøm ngöôïc laïi. Ñoù laø ñieàu raát sai laàm cuûa ña soá ngöôøi theá gian.

Baây giôø noùi tu laø tu theá naøo? Nhieàu ngöôøi baûo aên chay, laïy Phaät nhieàu laø tu. AÊn chay, laïy Phaät cuõng thuoäc veà phaàn theå xaùc, coøn boä chæ huy thì khoâng lo. Vì vaäy tu cuõng coù nhieàu caùch. Tu baèng hình thöùc taïo phöôùc taïo duyeân, hoaëc tu baèng caùch loïc boû caùc voïng töôûng cho taâm ñöôïc trong saùng thanh tònh. Trong hai caùch tu treân, caùch tu sau môùi laø quan troïng. Bôûi vì taâm laø vò chæ huy, neáu chæ huy toát thì thaân mieäng laøm caùc vieäc toát, cuoäc soáng theo ñoù quí ñeïp. Coøn tu veà phaàn vaät chaát thì coù phöôùc, nhöng taâm coøn phieàn naõo thì khoâng giaûi quyeát ñöôïc coäi goác voâ minh sanh töû. Ñoù laø ñieàu quan troïng ngöôøi tu chuùng ta caàn phaûi bieát.

Muoán xaây döïng, muoán gaïn loïc cho tinh thaàn ñöôïc trong saùng, toát ñeïp thì phaûi quay laïi xem xeùt mình. Taát caû chuùng ta hieän giôø coù ai khoâng bieát tham lam, noùng giaän, si meâ laø xaáu ñaâu. Bieát thì bieát maø khoâng nôõ boû, cho neân Phaät quôû chuùng sanh thaät meâ muoäi, raát ñaùng thöông. Bình thöôøng khoâng vieäc gì thì thaáy raát hieàn laønh, nhöng gaëp vieäc traùi yù lieàn noåi saân ñuøng ñuøng. Noùng giaän nhö vaäy ñaõ laø sai roài maø coøn baûo veä cho caùi giaän cuûa mình, taïi theá naøy, taïi theá noï neân toâi môùi giaän. Ñaõ baûo veä noù, thì laøm sao boû ñöôïc. Ít ngöôøi naøo giaän maø noùi loãi taïi toâi, lyù ñaùng khoâng neân nhö vaäy, thaät laø xaáu hoå… Khoâng daùm nhaän loãi laø ngaàm chaáp nhaän mình ñuùng ngöôøi sai, neân khoâng bao giôø chòu söûa ñoåi taät noùng giaän cuûa mình.

Con ngöôøi thaät laø maâu thuaãn. Ñeán vôùi Phaät hít haø laïy luïc, mong cho con ñöôïc saùng suoát, thanh tònh… maø nhöõng thoùi xaáu khoâng chòu boû. Ñoù laø ñieàu raát thöïc teá, Phaät töû vaãn coøn luùng tuùng. Toâi noùi noùng giaän laø caùi noåi nhaát, coøn tham lam, ngu si ngaàm beân trong khoù boû hôn nöõa. Ngöôøi tham lam coù moät trieäu muoán hai trieäu, coù hai trieäu muoán ba trieäu, khoâng döøng laïi bao giôø. Coù ít muoán nhieàu, muoán hoaøi cuõng khoâng bao giôø thaáy ñuû.

Chuùng ta töôûng tham khoâng dính daùng gì saân, nhöng thaät tình tham laø cha ñeû cuûa saân haän. Ví duï ra chôï thaáy moùn haøng vöøa yù mình muoán mua. Nghe ngöôøi baùn noùi naêm traêm, mình traû ba traêm, ngöôøi ta chöa chòu baùn. Luùc ñoù coù ngöôøi traû boán traêm, ngöôøi ta baùn. Vaäy laø mình noåi töùc leân, roõ raøng giaän töø tham maø ra. Ñoù laø nhöõng caùi tham nhoû, chöa phaûi trong taàm tay cuûa mình, coøn nhöõng caùi tham trong taàm tay cuûa mình. Ta quí ta thích noù, khi maát mình seõ saân giaän tôùi ñaâu nöõa.

Thí duï mình vöøa saém ñöôïc caùi luïc bình vöøa yù, baát thaàn ñöùa chaùu saåy tay laøm rôùt beå. Luùc ñoù côn noùng ñuøng ñuøng noåi leân, mình la où om soøm. Caùi noùng giaän ñoù do tham cuûa quí, muoán giöõ maø maát neân mình môùi saân haän. Nhö vaäy coù theå noùi taát caû söï noùng giaän ñeàu baét nguoàn töø loøng tham. Nhö ta muoán ñöôïc khen, ñöôïc danh thôm tieáng toát maø bò ngöôøi cheâ thì noåi noùng lieàn. Tham danh, tham lôïi, tham taøi, tham saéc, tham caùi naøo maø khoâng ñöôïc cuõng daãn ñeán saân haän caû.

Song loøng tham goác töø si meâ maø ra. Nhö maïng soáng cuûa chuùng ta qua moät ngaøy laø maát moät phaàn. Cuoäc ñôøi voâ thöôøng, ngaøy nay soáng chöa chaéc ngaøy mai ñaõ coøn. Ngöôøi thaáy ñöôïc lyù voâ thöôøng laø thaáy ñöôïc leõ thaät. Do voâ thöôøng, thôû ra khoâng hít laïi laø cheát, maïng soáng naøy ñaâu coù baûo ñaûm daøi laâu. Nhöng nghe ai noùi ngaén, thì mình buoàn, mình cöï laïi. Coøn nghe noùi daøi, soáng ñeán traêm tuoåi laø vui lieàn, nhö vaäy khoâng phaûi si meâ laø gì?        

Chuùng ta thöôøng soáng vôùi nhöõng aûo töôûng, mô öôùc khoâng coù leõ thaät, ñoù laø goác töø si meâ. Neáu ai noùi maïng mình yeåu ta lieàn xeùt bieát, cuoäc soáng trong hôi thôû khoâng yeåu sao ñöôïc. Noùi vaäy, bieát vaäy thì cöôøi thoâi, khoâng giaän hôøn ai. Vì khoâng coù trí tueä, ta soáng trong aûo töôûng, khoâng ñuùng leõ thaät, neân sanh ra tham lam saân haän, ñuû thöù phieàn naõo che laáp taâm chaân thaät.

Töø si meâ cho raèng ñôøi soáng caû traêm naêm, roài lo taïo döïng söï nghieäp khoâng coù ngaøy cuøng, ñeán taét thôû cuõng chöa roài. Vì vaäy maø caû moät ñôøi ngöôøi maáy chuïc naêm, chuùng ta cöù lao vaøo hình thöùc vaät chaát, khoâng nghó tôùi taâm tö cuûa mình trong saùng hay toái taêm. Chuùng ta khoâng bieát trau doài taâm taùnh cuûa chính mình chuùt naøo heát, maø laïi ñuoåi theo nhöõng caùi taïm bôï beân ngoaøi.

Ñôøi naøy taïo laäp, xaây döïng neáu lôõ cheát ñi thì tieác nuoái khoâng boû ñöôïc, neân roài phaûi trôû laïi nöõa. Theá neân Phaät noùi si meâ laø goác cuûa luaân hoài, chuùng sanh trôû ñi trôû laïi khoâng giaûi thoaùt ñöôïc, goác töø si meâ maø ra. Töø si meâ chuùng ta coù ñuû thöù sai laàm. Si meâ veà söï soáng, si meâ danh voïng, si meâ saéc ñeïp… Bôûi nghó mình ñeïp neân ai cheâ xaáu thì giaän, nghó mình khoân neân ai cheâ ngu thì giaän. Ngöôøi ta cöù töôûng töôïng veà mình, chôù söï thaät chaéc gì mình ñeïp, chaéc gì mình toát, chaéc gì mình khoân. Nhöng nghe khen thì vui, nghe cheâ thì khoâng chòu. Nhö vaäy coù phaûi si meâ khoâng? Con ngöôøi chòu heát khoå naøy tieáp noái khoå kia, khoâng thoaùt ñöôïc laø vì theá.

Baây giôø neáu chuùng ta bieát roõ maïng soáng voâ thöôøng, thaân naøy khoâng thaät. Ta khoâng laø gì trong xaõ hoäi naøy caû thì coù gì ñeå töï haøo, ngaïo maïn. Nghó mình laø rôm laø raùc, töï nhieân ta seõ buoâng boû ñöôïc nhöõng thöù taïm bôï quanh mình, söûa ñoåi nhöõng thoùi hö taät xaáu thaønh ra toát ñeïp. Bieát thaân naøy khoâng coù giaù trò chaân thaät thì seõ khoâng coøn ñaém luyeán noù nöõa, ta môùi vöôn leân tìm caùi chaân thaät. Ñoù laø bieát lo caùi ñaùng lo, boû caùi ñaùng boû.

Chuùng ta kieåm laïi ba ñieàu: Moät laø maïng soáng trong hôi thôû. Hai laø thaân naøy hö doái taïm bôï, khoâng coù gì quan troïng. Ba laø ta vaãn coøn nhieàu khieám khuyeát caàn phaûi tu söûa. Nhôù nhö vaäy, chuùng ta seõ taäp trung vaøo vieäc tu deã daøng, gaïn loïc taâm trong saïch, thanh tònh. Tònh hoùa ñöôïc thaân taâm roài thì caùc thöù hình thöùc vaät chaát trong cuoäc soáng naøy khoâng theå loâi keùo chuùng ta ñöôïc nöõa. Ñoù laø moät leõ thaät.

 Thaät vaäy, khi nhìn laïi thaáy thaân naøy laø ñaõy da hoâi thoái, gioáng nhö caùi boâ ñaäy kyõ, coù ai ñi ngang bòt muõi, mình seõ cöôøi noùi traùnh ñöôøng cho caùi boâ ñi. Nhö vaäy ñaâu coù khoå. Roõ raøng laâu nay chuùng ta soáng trong meâ laàm. Baây giôø phaûi gan leân, phaûi thaáy ñöôïc leõ thaät thì ñôøi soáng cuûa mình môùi an laønh töï taïi. Luùc naøo cuõng nhôù töø si meâ sanh ra tham lam, töø tham lam sanh ra noùng giaän. Ba thöù naøy laø phieàn naõo raát ñoäc caàn deïp boû, chôù khoâng theå nuoâi döôõng ñöôïc.

Nhöng chuùng ta coù beänh bieát sai maø khoâng can ñaûm söûa lieàn, cöù heïn töø töø. Nhö vaäy ñoøi tu mau ngoä ñaïo, mau thaønh Phaät sao ñöôïc! Bôûi vì tu laø phaûi duøng trí tueä thaáy ñuùng nhö thaät, caùi gì aûo töôûng phaûi chöøa boû, nhö vaäy môùi heát goác meâ, heát meâ môùi heát khoå. Chuùng ta khoâng gan, khoâng daùm nhìn thaúng, khoâng daùm boû thì khoâng bao giôø ñöôïc an laïc giaûi thoaùt.

Khoå ñau khoâng phaûi töø ñaâu ñem ñeán, maø taïi chuùng ta khoâng saùng suoát, khoâng coù trí tueä. Coù ngöôøi nghe Phaät daïy ñôøi laø khoå, thaân laø voâ thöôøng, v.v… cho raèng Phaät bi quan. Nhöng khoâng ngôø thaáy ñöôïc leõ thaät ñoù seõ côûi môû bieát bao nhieâu vieäc, khoâng coøn ñeo ñaúng ñau khoå nöõa. Do khoâng bieát khoâng nhaän nhö vaäy neân ngöôøi theá gian ñau khoå voâ cuøng, heát ñôøi naøy tôùi ñôøi khaùc khoâng luùc naøo heát buoàn heát lo. 

Chuùng ta thöû nghieäm laïi treân theá gian naøy, töø ngöôøi giaøu cho tôùi ngöôøi ngheøo, coù ai khoâng khoå ñaâu, coù ai soáng toaøn laø vui ñaâu. Moãi ngöôøi khoå moãi caùch, coù ngöôøi khoå vì thieáu thoán ñoùi reùt, coù ngöôøi khoå vì coâi quaû, coù ngöôøi khoå vì gia ñình khoâng haïnh phuùc… ai cuõng khoå, khoâng coù ai vui troïn veïn. Vaäy maø Phaät noùi cuoäc ñôøi laø khoå thì baûo ñaïo Phaät bi quan. Roõ raøng con ngöôøi luoân chaïy troán söï thaät.

Chuùng ta phaûi daùm nhìn vaøo söï thaät môùi coù theå can ñaûm tieán leân. Bieát cuoäc ñôøi voâ thöôøng ñeå ngaøy naøo, giôø naøo mình coøn soáng thì coá tu taäp, deïp nhöõng thoùi xaáu. Chæ nhôù maïng soáng trong hôi thôû laø heát tham ngay. Nhôù thaân naøy nhô nhôùp thì bôùt ngaõ maïn, töï nhieân ta trôû veà cuoäc soáng chaân thaät cuûa mình. Ñoù laø ngöôøi coù trí tueä saùng suoát.

Tu laø reøn luyeän trí tueä cho ñöôïc saùng suoát, ñöôïc toát ñeïp, ñoù laø ñieàu tieân quyeát. Thaân naøy daàu söûa sang, lo laéng maáy noù cuõng baïi hoaïi, cuõng chæ laø taám thaân hö thoái thoâi. Taát caû caùi ñöôïc ñoù ñeàu laø ñöôïc ñeå maát, chôù khoâng phaûi ñöôïc ñeå coøn maõi. Vaäy maø chuùng ta cöù caém ñaàu lo thoâi laø lo, coøn vieäc taåy röûa gaïn loïc cho taâm trong saùng, toát ñeïp thì ít quan taâm tôùi. Phaàn nhieàu Phaät töû ñi chuøa hoïc Phaät, chæ muoán tu ñeå ñôøi sau sung söôùng hôn, phöôùc ñöùc hôn, ñeïp ñeõ hôn, chôù khoâng muoán thaáy ñuùng leõ thaät, khoâng muoán döùt si meâ, giaùc ngoä giaûi thoaùt.

Trong nhaø Thieàn tu laø gaïn loïc noäi taâm, gioáng nhö moät khaïp nöôùc ñuïc, chuùng ta loùng xuoáng cho noù trong. Loùng laëng roài thì nöôùc trong, nhöng caën baõ vaãn coøn döôùi ñaùy khaïp, neáu quaäy leân thì chuùng seõ ngaàu ñuïc trôû laïi. Baây giôø muoán noù hoaøn toaøn trong, khoâng coù caën caùu nöõa thì phaûi loïc qua moät khaïp khaùc. Cuõng vaäy, tham saân si laø caën caùu, noù laøm cho taâm trí mình môø toái, baây giôø chuùng ta phaûi loïc, phaûi gaïn cho noù laéng xuoáng tröôùc. Laéng xuoáng roài phaûi loïc boû noù ñi, luùc ñoù taâm mình môùi trong saùng. Taâm hoàn trong saùng töùc khoâng coøn ñau khoå nöõa, coøn taâm hoàn toái taêm thì ñau khoå khoâng coù ngaøy döùt ñöôïc. Ñoù laø ñieàu heát söùc thieát yeáu.

Chuùng ta coù hai thöù taâm, taâm sanh dieät tuøy duyeân vaø taâm thanh tònh haèng saùng khoâng maát. Khi chuùng ta nghó xaáu, nghó aùc thì taâm ñoù luoân thay ñoåi hay nguyeân veïn maõi nhö vaäy? Thí duï coù ngöôøi noùi traùi yù, mình giaän gheùt hoï, ñoù laø taâm xaáu. Nhöng thôøi gian sau hoï laøm gì vöøa yù, mình lieàn vui veû, thöông meán hoï. Ñoù laø taâm sanh dieät tuøy duyeân. Duyeân thuaän thì noù toát, nghòch thì noù xaáu chôù khoâng coá ñònh. Ñaõ laø sanh dieät tuøy duyeân thì khoâng phaûi thaät mình. Nhö vaäy khoâng ai caû ngaøy giaän hoaøi, cuõng khoâng ai caû ngaøy gheùt hoaøi. Thöông, gheùt, buoàn, giaän ñeàu tuøy duyeân loän qua ñaûo laïi, khoâng coá ñònh. Vöøa giaän ñoù roài thöông, vöøa gheùt ñoù roài meán, ñoåi thay luoân.

Phaät daïy phaøm nhöõng gì do duyeân hôïp ñeàu hö giaû, vaäy maø chuùng ta chæ soáng vôùi caùi giaû, boû queân caùi thaät. Caû ngaøy ñem heát söùc löïc ñeå lo laéng, gìn giöõ caùi thaân taïm bôï naøy. Ñeán taâm töùc tinh thaàn, chuùng ta giöõ phaàn hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu, ñöôïc maát cho ñoù laø taâm mình. Taâm toâi nghó phaûi, taâm toâi nghó quaáy, taâm toâi vui buoàn, thöông gheùt… coù roài maát, khoâng thöôøng coøn. Taâm khoâng thaät luoân sanh dieät nhö vaäy maø baùm vaøo ñoù chaáp laø mình, thaønh ra maát mình luoân. Coù ñaùng thöông khoâng?

Phaät baûo chuùng sanh do ba nghieäp maø ñi trong sanh töû luaân hoài. Ba nghieäp laø thaân, mieäng vaø yù. Khi yù nghó xaáu thì mieäng noùi xaáu, thaân laøm xaáu neân nghieäp daãn ñi trong ba ñöôøng aùc ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh. Neáu yù nghó toát, thì mieäng noùi phaûi, thaân laøm phaûi neân nghieäp daãn ñi trong ba ñöôøng laønh trôøi, ngöôøi, a-tu-la.

Nhö vaäy chaùnh nhaân taïo nghieäp laø yù, töùc nhöõng thöù buoàn thöông giaän gheùt cuûa chuùng ta. Taâm ñoù laø chuû taïo nghieäp, muoán tu giaûi thoaùt sanh töû maø baùm vaøo noù thì khoâng bao giôø giaûi thoaùt ñöôïc. Chæ laø phöôùc baùu hoaëc toäi nghieäp, daãn ñi trong ñöôøng laønh hoaëc ñöôøng döõ thoâi.

Ban ñaàu, chuùng ta tu thì taäp boû nhöõng thöù xaáu aùc, sau ñoù ñeán caùc thöù toát thieän cuõng phaûi boû luoân. Nhöng thöôøng khoâng ai boû caùi toát caû, uoång laém cho neân ñöôïc sanh coõi laønh, thaønh ra cuõng quanh quaån ôû sanh töû thoâi. Chuùng ta chöa tìm ra caùi thaät mình, thì chöa theå ñöôïc an vui vónh vieãn. Caùi thaät ñoù Luïc Toå noùi “Khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc, caùi gì laø Baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Vaäy khi taâm haèng tri, haèng giaùc maø khoâng coù nieäm thieän aùc loâi cuoán, luùc ñoù mình ñi ñaâu? Khoâng taïo nghieäp laø giaûi thoaùt sanh töû, coøn ñi ñaâu nöõa.

Chuùng ta ai cuõng saün coù caùi khoâng taïo nghieäp, khoâng bò nghieäp daãn maø khoâng chòu nhaän, cöù nhaän caùi taïo nghieäp, caùi sanh töû laø mình roài khoûa laáp caùi mình thaät. Baûn lai dieän muïc töùc laø maët thaät xöa nay cuûa mình, noù bò khoûa laáp bôûi nieäm thieän, nieäm aùc. Chöøng naøo nhöõng nieäm ñoù laëng saïch thì maët thaät xöa nay hieän tieàn. Vaäy luùc nieäm thieän aùc chöa laëng saïch thì maët thaät kia ôû ñaâu?

Bình thöôøng chuùng ta thaáy bieát taát caû maø khoâng khôûi nieäm phaân bieät, caùi thaáy bieát ñoù khoâng ñoäng. Noù luoân hieän tieàn nhöng mình vöøa khôûi phaân bieät thì noù khuaát ñi, chôù khoâng phaûi maát, khoâng phaûi thieáu vaéng bao giôø. Chuùng ta chaïy theo nieäm sanh dieät thì caùi chaân thaät aån khuaát, khi naøo döøng laëng caùc nieäm sanh dieät thì noù hieän baøy. Cho neân caùc Thieàn sö thöôøng noùi “Taïi oâng khoâng nhaän, chôù khoâng phaûi khoâng coù”.

Coù ai khoâng thaáy, khoâng nghe, khoâng bieát. Thaáy, nghe, caûm giaùc bieát heát nhöng ôû giai ñoaïn ñaàu chöa khôûi nieäm phaân bieät toát xaáu, hôn thua thì caùi bieát chaân thaät khoâng sanh dieät. Khi taâm khôûi nieäm phaân bieät laø chuyeån sang caùi bieát sanh dieät roài. Thaáy cöù thaáy, nghe cöù nghe, coù ngöôøi naøo thieáu ñaâu, nhöng ai cuõng than kieám khoâng ra Phaät taùnh. Söï thaät thì noù luoân hieän tieàn ngay nôi chuùng ta, ñaâu caàn phaûi tìm kieám ôû ñaâu.

Khi chuùng ta ngoài Thieàn khoâng coù hoân traàm, nhöõng nieäm nghó töôûng laêng xaêng laëng xuoáng, daáy leân ta thaáy bieát roõ raøng töùc laø vaãn tænh vaãn bieát nhö thöôøng, caùi bieát ñoù noù khoâng ñoäng khoâng tònh, khoâng sanh dieät nhö caùc nieäm voïng töôûng. Ñoù laø mình ñaõ coù saün caùi khoâng ñoäng, khoâng sanh dieät roài. Chæ caàn ta khoâng chaïy theo caùi ñoäng, thì trôû veà ñöôïc vôùi caùi khoâng ñoäng, ñoù laø giaûi thoaùt sanh töû. Vì caùi ñoäng sanh dieät taïo nghieäp ñi trong sanh töû, coøn caùi khoâng ñoäng, khoâng sanh dieät thì khoâng taïo nghieäp sanh töû. Cho neân soáng ñöôïc vôùi caùi khoâng ñoäng laø giaûi thoaùt sanh töû, caàn gì tìm kieám ôû ñaâu xa. Trong nhaø Thieàn noùi “Côõi traâu ñi tìm traâu”, “Coõng Phaät maø ñi tìm Phaät” laø theá.

Vì vaäy trong kinh Phaùp Hoa, chaøng cuøng töû say söa ñöôïc baïn taëng cho hoøn ngoïc quí boû trong tuùi aùo, anh lo say lang thang hoaøi neân queân maát mình coù hoøn ngoïc. Ñeán khi ñöôïc baïn chæ thaúng môùi nhôù laïi mình coù hoøn ngoïc trong tuùi aùo töø laâu. Ñoù laø chæ cho taát caû chuùng ta coù caùi chaân thaät quí baùu maø khoâng nhôù khoâng nhaän, cöù chaïy theo caùi taïm bôï caùi giaû doái hoaøi.

Toâi nhaéc laïi chuùng ta tu laø deïp bôùt nhöõng taâm nieäm xaáu aùc, giöõ nhöõng taâm nieäm hieàn laønh toát ñeïp, ñoù laø chaëng thöù nhaát. Keá ñeán taát caû nieäm sanh dieät duø toát hay xaáu cuõng ñeàu boû heát, ñöøng luyeán tieác maø phaûi soáng vôùi caùi chaân thaät khoâng sanh khoâng dieät, khoâng hình töôùng cuûa mình. Nhö vaäy tu laø laøm moät vieäc cao sieâu phi thöôøng, chôù khoâng phaûi taàm thöôøng.

Chuùng ta hieän giôø ñang soáng ñang tu, maø chæ mong muoán nhöõng caùi nho nhoû, nhö ñôøi sau coù phöôùc hôn ñôøi naøy, giaøu sang sung söôùng hôn ñôøi naøy. Nhöng ta queân raèng duø ñöôïc nhö vaäy chaéc gì ñaõ haïnh phuùc, vì coù thaân laø coù khoå. Coù ai khoûi beänh, khoûi cheát ñaâu. Beänh cheát laø khoå hay vui? Caùi aùn ñoù ñaõ saün cho moïi ngöôøi. Ai roài cuõng phaûi ñi tôùi giaø, tôùi beänh, tôùi cheát. Ñaõ coù aùn töû hình thì cuoäc soáng laø vui hay laø khoå? Vaäy maø chuùng ta cöù buoâng troâi, ngaøy mai ra sao maëc noù, baây giôø cöù cöôøi cöù vui. Ngöôøi khoâng thaáy xa bieát roõ, laø ngöôøi khoâng saùng suoát, khoâng coù trí tueä.

Ngöôøi tu coù hai tröôøng hôïp, thöù nhaát nhôù cuoäc ñôøi voâ thöôøng roài buoàn raàu chaùn naûn khoâng muoán laøm gì. Nhö vaäy chöa phaûi kheùo tu. Thöù hai cuõng bieát voâ thöôøng nhöng vui veû, vì bieát ñoù laø luaät chung cuûa moïi ngöôøi, khoâng ai traùnh ñöôïc. Muoán traùnh phaûi töï tìm moät loái ñi khaùc, chôù khoâng theå ngoài buoàn maø traùnh ñöôïc. Ñaây laø ngöôøi kheùo tu. Cho neân chuùng ta hoïc Phaät, bieát ñôøi laø khoå nhöng mình vaãn vui. Vì trong caùi khoå sanh dieät coù caùi chaân thaät khoâng sanh dieät, luoân haèng höõu beân mình. Theá thì ta daïi gì soáng vôùi caùi sanh dieät, boû maát caùi khoâng sanh dieät cho phaûi khoå. Vì vaäy ñaïo Phaät khoâng nhöõng khoâng bi quan, maø coøn laïc quan yeâu ñôøi nöõa laø khaùc.

Ngöôøi bieát tu thì bieát söûa ñoåi sai laàm, luoân tænh giaùc vaø ñaùnh thöùc moïi ngöôøi cuøng tænh giaùc, nhö vaäy cuoäc soáng môùi coù giaù trò. Neáu caû cuoäc ñôøi maáy chuïc naêm, soáng trong u toái thì thaät voâ nghóa. Ñôøi naøy qua ñôøi khaùc, cöù choàng chaäp nhö vaäy thì khoå naõo bieát bao nhieâu. Laïi, Phaät baûo ñöôïc thaân ngöôøi laø khoù, nhö ruøa traêm naêm môùi gaëp boïng caây giöõa bieån khôi.

Tuy thaân naøy hö taïm, nhöng neáu chuùng ta bieát lôïi duïng noù, ñeå tu haønh thì seõ vöôït thoaùt khoûi doøng sanh töû, soáng vôùi Phaùp thaân chaân thaät, muoân ñôøi khoâng sanh dieät. Gioáng nhö ruøa muø nöông boïng caây ñöôïc vaøo bôø. Ngaøy naøo soáng laø moät ngaøy thöùc tænh, ngaøy naøo soáng laø moät ngaøy an laïc. Khi khoâng coøn nghó chuyeän toát xaáu, phaûi quaáy ta seõ thaáy vui. Vui theá naøo? Taát caû nieäm hôn thua phaûi quaáy khoâng khôûi thì göông maët mình luùc naøo cuõng töôi saùng, ñoù laø caùi vui chaân thaät. Coøn vui hæ haï laø caùi vui cuûa theá gian, khoâng chaân thaät.

Nhöng ngöôøi ñôøi luoân tìm vui trong caùi hôn thua ñöôïc maát. Ví duï ngöôøi ta toå chöùc ñaù boùng, ñoäi naøo thaéng mình voã tay cöôøi vui, trong khi ñoäi thua raát ñau khoå. Vui trong söï ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc, thì caùi vui ñoù khoâng thaät vui. Ngöôøi thaéng thì vui, ngöôøi thua thì khoå. Nhö vaäy vui cuûa theá gian chæ laø caùi vui töông ñoái, vui khoå theo nhau, chôù khoâng hoaøn toaøn vui.

Chæ khi taâm chuùng ta döùt caùc nieäm phaûi quaáy, hôn thua v.v… laëng leõ thanh tònh môùi thaät laø vui. Nhöng coù nhieàu ngöôøi, nhaát laø tuoåi hoïc sinh sinh vieân, noùi tu caùi gì cuõng boû heát thaønh ra ngu ngoác. Phaûi nheùt voâ ñaàu thaät nhieàu môùi coù kieán thöùc roäng, môùi laø ngöôøi hieåu bieát. Thaät ra khoâng phaûi vaäy, ngöôøi tu boû nhöõng nieäm laêng xaêng taïp loaïn, ñeå taäp trung vaøo moät vieäc thì saùng theâm chôù ngu sao ñöôïc. Ví duï khi hoïc cöù moät taâm chuyeân chuù vaøo vieäc hoïc, khoâng nhôù nghó vieån voâng chuyeän noï chuyeän kia, thì caøng hoïc caøng thoâng minh saùng suoát hôn, chôù ngu sao ñöôïc. Khi laøm vieäc cuõng vaäy, buoâng heát chuyeän taïp, taäp trung vaøo coâng vieäc thì keát quaû seõ toát hôn.

Thôøi nay, ngöôøi ta muoán nhôù nhieàu quaù thaønh ra queân heát. Bôûi vì nheùt ñaày oùc aùch trong naõo, khieán noù moûi meät neân noù khoâng theå tieáp nhaän ñöôïc gì caû. Roài roát cuoäc caøng muoán nhôù thì caøng queân. Trong khi ngöôøi caøng buoâng laïi caøng nhôù, nhôù moät caùch töï nhieân trong saùng neân moïi vieäc hieän ra raát roõ raøng phaân minh.

Chuùng ta thöû nghieäm xem khi naøo ñaàu mình roái nuoài vieäc naøy vieäc kia, luùc ñoù mình cöù queân ñaàu queân ñuoâi. Khi aáy, chæ caàn ngoài thieàn moät chuùt ta lieàn nhôù trôû laïi. Vì vaäy nhieàu ngöôøi môùi taäp tu thieàn noùi ôû ngoaøi khoâng nhôù gì heát, ñeán luùc ngoài thieàn, laïi nhôù ñuû chuyeän. Nhö vaäy coù loãi khoâng? Toâi giaûi thích ñoù khoâng phaûi toäi loãi, vì luùc ôû ngoaøi vieäc naøy vieäc kia khoûa laáp neân ta khoâng nhôù, khi ngoài thieàn taâm yeân ñònh, noù troài leân neân ta thaáy ñuû chuyeän. Thaáy thì thaáy, bieát noù khoâng thaät lieàn buoâng thì khoâng coù loãi gì caû, quan troïng laø ñöøng chaïy theo noù.

Nhö ñöùc Phaät khi ngoài thieàn döôùi coäi boà-ñeà, chöùng ñöôïc Tuùc maïng minh, Ngaøi nhôù laïi chuyeän voâ soá kieáp veà tröôùc nhö nhôù chuyeän hoâm qua. Khi buoâng boû heát, ta töôûng nhö queân nhöng traùi laïi nhôù roõ hôn. Coøn raùng nhôù roát cuoäc nhôù khoâng bao nhieâu. Hieåu nhö vaäy môùi thaáy taâm mình laø kho chöùa, neân nhaø Phaät goïi laø Taøng thöùc. Caùi kho aáy chöùa taát caû chuûng töû laønh döõ cuûa mình, neáu ta loaïi heát nhöõng laêng xaêng taïp loaïn thì kho Taøng thöùc ñoù bieán thaønh Nhö Lai taøng. Kho thöùc phaân bieät maø saïch heát nhöõng nieäm phaân bieät thì trôû thaønh kho Nhö Lai, kho Phaät chôù khoâng phaûi heát trôn.

Vì vaäy khi tu chuùng ta buoâng boû heát, nhöng ñöøng töôûng maát taát caû. Khoâng phaûi vaäy, ngoài yeân ñònh laïi, muoán nhôù thì nhôù roõ raøng, khoâng muoán nhôù thì thoâi. Ñoù laø ngöôøi ñaõ laøm chuû ñöôïc mình vaø caùc phaùp, soáng tuøy duyeân an vui töï taïi, khoâng bò caùc phaùp nhieãu loaïn. Neân nhöõng ngöôøi tu caøng cao caøng hay, thì caøng ít chuù yù tôùi moïi thöù, nhöng caàn thieát thì caùc ngaøi thaáy bieát roõ raøng, khoâng nghi ngôø. Coøn chuùng ta nhöõng thöù caàn bieát thì khoâng bieát, nhöõng thöù khoâng caàn bieát laïi bieát. Vì vaäy chuùng ta khaùc caùc ngaøi.

Toùm laïi, hoâm nay toâi muoán nhaéc taát caû nhôù ñieàu naøy: Vieäc gì ñaùng lo thì mình lo, vieäc gì khoâng ñaùng lo thì buoâng boû bôùt. Ngöôøi kheùo tu luùc naøo cuõng nhôù quay laïi mình, nhaän ra vaø soáng ñöôïc vôùi Taâm chaân thaät, ngoaøi ra taát caû ñeàu voâ thöôøng hö aûo, khoâng caàn chuù taâm laøm gì.

Ngöôøi tu khoâng sôï ngu, chæ sôï khoâng tu ñöôïc thoâi. Tu ñöôïc töùc laø giaùc ngoä, maø ñaõ giaùc ngoä töùc laø trí tueä vieân maõn, noùi gì laø ngu vôùi khoâng ngu !

]

 

 

 

Giaûng taïi Hoa Kyøø thaùng 11- 2000

 

Hoâm nay chuùng toâi seõ noùi veà ñeà taøi Ñaïo Phaät bình ñaúng töï do tuyeät ñoái. Coù nhieàu ngöôøi thaéc maéc ñaïo Phaät bình ñaúng, nhöng trong chuøa ngöôøi tu sau gaëp nhöõng thaày tu tröôùc phaûi quì laïy, nhö vaäy laø maâu thuaãn roài.

Bình ñaúng trong ñaïo Phaät coù hai maët: Bình ñaúng veà Phaät taùnh, bình ñaúng veà ñöùc haïnh. Vôùi ngöôøi tu laâu, nhöõng vò môùi tu phaûi kính leã. Kính leã khoâng phaûi vì sai bieät, maø ñeå noùi leân chuùng ta troïng ngöôøi tu laâu vì ñöùc haïnh cuûa caùc ngaøi, chôù khoâng phaûi vì chöùc töôùc, naêm thaùng. Ngöôøi môùi tu thì ñöùc haïnh thaáp, ngöôøi tu tröôùc thì ñöùc haïnh cao. Kính troïng nhau treân ñöùc haïnh laø ñieàu toát, chôù khoâng coù loãi. Ñoù laø bình ñaúng töông ñoái.

Ñeán “bình ñaúng tuyeät ñoái” laø sao? Taát caû ngöôøi theá gian, nhaát laø soáng trong thôøi vaên minh hieän nay, ai cuõng ñoøi ñöôïc bình ñaúng, ñöôïc töï do. Nhöng ñieàu ñoù vôùi caùi nhìn cuûa ñaïo Phaät chæ laø bình ñaúng töông ñoái, töï do töông ñoái, chôù chöa phaûi tuyeät ñoái. Bình ñaúng töï do cuûa ñaïo Phaät môùi laø bình ñaúng töï do tuyeät ñoái. Chuùng toâi seõ tuaàn töï daãn chöùng cho taát caû thaáy ñieàu naøy.

Trong kinh Tröôøng A-haøm coù keå: Thuôû Phaät coøn taïi theá, Ngaøi nhìn thaáy nhöõng hoa sen hoaëc ñaõ coù nuï, hoaëc gaàn nôû, hoaëc nôû troøn, Ngaøi lieàn noùi: “Taát caû hoa sen nôû ra troøn tròa thôm tho, ñeàu phaùt xuaát töø buøn sình hoâi haùm.” Chuùng ta cuõng thaáy roõ coù ñoaù hoa sen naøo nôû ôû choã saïch khoâng? Hoa sen naøo cuõng phaùt xuaát töø buøn nhô roài töø töø vöôït ra khoûi buøn, khoûi nöôùc ñeå sau ñoù troå hoa thôm ngaùt. Hoa troå roài vaø hoa chöa troå ñeàu nhö nhau, maàm sen cuõng phaùt xuaát töø buøn.

Ñöùc Phaät duï buøn nhö nguõ duïc, taát caû chuùng ta sanh ra trong nguõ duïc. Nhöng neáu ñaém chìm maõi trong aáy thì mình khoâng caát ñaàu leân noåi, khoâng thoaùt ra ñöôïc neân goïi laø chìm. Neáu kheùo vöôït ra khoûi vuõng buøn nguõ duïc, laàn laàn chuùng ta seõ trong saïch, tieáp tuïc vöôn leân khoûi maët nöôùc, roài seõ troå hoa. Ñöùc Phaät cuõng vaäy, tröôùc kia sanh trong cung vua Tònh Phaïn, töø nhoû cho tôùi lôùn Ngaøi thuï höôûng nguõ duïc raát nhieàu, cuõng coù vôï con. Nhöng sau ñoù thöùc tænh, Ngaøi boû taát caû vöôït thaønh xuaát gia. Nghóa laø Ngaøi cuõng töø buøn nguõ duïc thöùc tænh vöôït ra môùi ngoä ñaïo.

Taát caû chuùng ta cuõng theá, ôû trong nguõ duïc neáu kheùo thöùc tænh vöôït ra, tu haønh coù ngaøy cuõng ngoä ñaïo nhö Phaät khoâng khaùc. Ñöùc Phaät laø con ngöôøi ñi tu, thaønh Phaät. Chuùng ta cuõng laø con ngöôøi ñi tu, chaúng leõ khoâng thaønh Phaät? Cho neân caùi nhìn cuûa ñöùc Phaät laø caùi nhìn bình ñaúng toät cuøng. Vôùi con maét chuùng sanh, Phaät vaø chuùng ta caùch xa muoân daëm, nhöng Phaät thaáy Ngaøi vaø chuùng ta ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät nhö nhau. Ñoù laø kinh A-haøm.

Ñeán caùc kinh Baéc toâng nhö Phaùp Hoa, Nieát-baøn, Hoa Nghieâm v.v… ñeàu taùn thaùn caâu Phaät ñaõ noùi “Taát caû chuùng sanh ñeàu coù Phaät taùnh”, nghóa laø chuùng ta ai ai cuõng coù Phaät taùnh. Coù Phaät taùnh töùc laø chuùng ta tu cuõng seõ thaønh Phaät, khoâng nghi ngôø gì nöõa. Vaäy treân phöông dieän ñaõ tu vaø chöa tu thì Phaät vaø chuùng ta khaùc muoân truøng. Nhöng nhìn treân phöông dieän Taùnh giaùc saün coù thì mình khoâng thua Phaät. Raát tieác chuùng ta chöa thaáy, chöa nhaän ra neân khoâng nhö Phaät. Moät beân ñaõ tu, ñaõ söûa, ñaõ deïp ñöôïc voâ minh phieàn naõo neân Taùnh giaùc hieän baøy ñaày ñuû, moät beân coøn nguyeân veïn voâ minh phieàn naõo neân Taùnh giaùc bò khuaát ñi.

Nhö vaäy chuùng ta muoán thaønh Phaät phaûi laøm sao? Phaûi deïp voâ minh phieàn naõo, neáu khoâng chòu deïp thì muoân ñôøi muoân kieáp cöù laøm chuùng sanh maõi. Hieän taïi chuùng ta thaáy coù ngöôøi khoân keû daïi, ngöôøi sang keû heøn sai bieät, nhöng treân Taùnh giaùc thì bình ñaúng khoâng sai bieät. Ñoù laø tính bình ñaúng tuyeät ñoái trong ñaïo Phaät.

Keá ñoù, ñöùc Phaät baûo raèng: “Ta laø Phaät ñaõ thaønh, caùc ngöôi laø Phaät seõ thaønh.” Phaät khoâng thaáy mình laø ñaáng toái cao, khoâng ai bì kòp. Ngaøi khaúng ñònh choã aáy ta ñaõ ñeán, caùc oâng tu cuõng seõ ñeán, khoâng ai thua ai caû. Nhö vaäy coù phaûi bình ñaúng khoâng? Ñoù laø bình ñaúng chaân thaät. Chuùng ta cöù nghó raèng chæ coù Phaät môùi tu ñöôïc thaønh ñaïo, coøn mình voâ phaàn. Ñoù laø moät ñieàu sai laàm. Töø sai laàm naøy chuùng ta laøm cho mình trôû thaønh yeáu ñuoái heøn nhaùt.

Neân ngöôøi bieát tu Phaät phaûi nhaän ra con ñöôøng Phaät ñaõ ñi vaø ñaõ ñeán, Ngaøi chæ laïi chuùng ta ñi roài cuõng seõ ñeán, chôù khoâng khaùc. Chö Phaät ra ñôøi ñeàu vì moät muïc ñích duy nhaát, laø chæ daïy cho chuùng sanh ñöôïc thaønh Phaät nhö caùc ngaøi. Trong kinh Phaùp Hoa, Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh gaëp ai cuõng baùi baùi noùi: “Toâi khoâng daùm khinh caùc ngaøi, vì caùc ngaøi ñeàu seõ thaønh Phaät.” Duø bò maéng raày, choïi ñaù, phang gaäy, Ngaøi chaïy xa roài cuõng baùi baùi noùi nhö theá.

Caâu noùi aáy voâ lyù hay raát thieát yeáu cho söï tu haønh? Môùi nghe chuùng ta thaáy nhö voâ lyù, nhöng thaät ra ñoù laø caâu nhaéc nhôû raát thieát yeáu cho vieäc tu haønh. Bôûi töï thaáp mình neân ta khoâng daùm nghó tôùi ngaøy mai seõ thaønh Phaät, vì theá tu haønh löôøi bieáng. Tu chuùt chuùt mieãn ñôøi sau khoûi khoå ñöôïc roài, chôù khoâng mong gì thaønh Phaät. Ñoù laø caên beänh yeáu ñuoái cuûa chuùng ta. Vì vaäy Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh ñaùnh thöùc, khuyeán khích, khaúng ñònh moïi ngöôøi ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät, chuùng ta môùi thöùc tænh, noã löïc tinh taán tu haønh thì quaû vò Phaät nhaát ñònh seõ ñaït ñöôïc. Lôøi daïy ñoù laø moät söï ñaùnh thöùc maõnh lieät maø nhieàu ngöôøi khoâng bieát.

Ñöùc Phaät thöôøng noùi: “Ta laø baäc Ñaïo sö höôùng daãn chæ daïy cho moïi ngöôøi con ñöôøng ñi.” Ñaïo sö laø gì? Ñaïo laø ñöôøng, sö laø thaày, vò thaày chæ ñöôøng. Phaät noùi Ngaøi laø ngöôøi chæ ñöôøng, chôù khoâng phaûi tuyeät vôøi hôn heát. Trong kinh thöôøng duøng töø Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc. Chöõ Voâ thöôïng laø khoâng treân, Ngaøi laø baäc giaùc ngoä khoâng ai treân, chôù coù theå baèng. Neáu ngöôøi naøo giaùc ngoä nhö Ngaøi cuõng seõ baèng Ngaøi.

Nhö vaäy chuùng ta tu Phaät coù quyeàn thaønh Phaät, chôù khoâng phaûi tu Phaät ñeå laøm toâi tôù cuûa Phaät. Coù nhieàu ngöôøi noùi nghe raát buoàn: “Toâi tu khoâng ham gì heát, mieãn ñöôïc veà Cöïc laïc laøm toâi tôù cuûa Phaät laø maõn nguyeän roài.” Chòu laøm toâi tôù Phaät, chôù khoâng chòu laøm Phaät. Chính choã naøy trong kinh Phaùp Hoa möôïn ví duï chaøng cuøng töû ñeå noùi chuùng ta khoâng daùm nhaän mình laø con oâng Tröôûng giaû, ngöôøi thay theá söï nghieäp cuûa cha. Nghe keâu anh lieàn hoaûng hoát chaïy, sôï tôùi teù xæu. Vì vaäy sau khi Tröôûng giaû tìm caùch daãn veà, cho hoát phaân anh môùi an loøng. Ngöôøi cha thöông quaù phaûi maëc aùo raùch, caàm ñoà hoát phaân tìm caùch ñeán gaàn, töø töø giaûi thích höôùng daãn cho anh quen.

Chuùng ta cuõng vaäy, nghe noùi thaønh Phaät ngaùn quaù. Vì ñeâm naøo mình cuõng laïy Phaät, baây giôø baèng ngöôøi mình laïy thì xem nhö hoãn laùo, khoâng daùm. Söï thaät Phaät ñaõ noùi nhö vaäy, chuùng sanh tu ñöôïc giaùc ngoä vieân maõn seõ thaønh Phaät, chôù giaùc ngoä chuùt ñænh thì coøn xa laém.

Chöõ Voâ thöôïng laø giaùc ngoä vieân maõn khoâng ai hôn. Nhöng neáu ai giaùc ngoä vieân maõn thì ñeàu thaønh Phaät nhö Ngaøi. Ñoù laø choã bình ñaúng ôû quaû vò Phaät, bình ñaúng trong nhaân Phaät. Chuùng ta coù Phaät taùnh, Phaät coù Phaät taùnh, ñöùc Phaät tu ñeán quaû vò Phaät, chuùng ta tu cuõng coù theå ñeán quaû vò Phaät, neáu giaùc ngoä troøn ñaày nhö Ngaøi. Ñoù laø töø Voâ thöôïng.

Moät töø khaùc ñeå chæ cho Phaät laø “Voâ thöôïng y vöông”, töùc Vua thaày thuoác khoâng ai treân. Cuõng khoâng ai treân chôù khoâng noùi toái cao. Ai bieát thuoác trò laønh taâm beänh cho taát caû chuùng sanh nhö Phaät thì seõ baèng Ngaøi, coøn chöa bieát thì thua Ngaøi. Nhìn qua moät soá töø ngöõ, chuùng ta thaáy roõ raøng ñöùng treân Phaät taùnh, Phaät vaø chuùng sanh bình ñaúng nhö nhau. Ñoù laø noùi bình ñaúng treân Lyù taùnh.

Ñeán bình ñaúng treân nghieäp baùu. Ñöùc Phaät nhìn thaáy leõ thaät vaø chæ daïy leõ thaät, chôù khoâng ñaùnh löøa hay meâ mò ngöôøi. Ñöùc Phaät coù ba thaân: Phaùp thaân, Baùo thaân, Hoùa thaân. Baùo thaân laø thaân do phöôùc baùu maø thaønh neân thaân töôùng toát ñeïp. Coøn thaân chuùng ta do nghieäp baùu keát thaønh. Xöa ta ñaõ laøm khoå ngöôøi khoå vaät thì ngaøy nay thaân phaûi ñeàn traû laïi nghieäp baùu tröôùc. Nhö vaäy chuùng ta môùi hieåu Phaät thò hieän ôû theá gian, ñaõ thaønh Phaät nhöng vaãn ñeàn traû nhöõng nghieäp baùu cuõ trong caùc ñôøi tröôùc. Nhö naïn “kim thöông maõ maïch”, töùc bò caây thöông ñaâm ôû chaân vaø ba thaùng an cö aên luùa ngöïa.

Taïi sao thaân Phaät ñaày ñuû phöôùc baùu, ñaày ñuû coâng ñöùc, vaãn chòu traû quaû baùo? Ñöùc Phaät daïy thaân Ngaøi ñeán ñôøi naøy seõ chaám döùt, neân coøn bao nhieâu nghieäp thì traû heát. Chuùng ta thaáy Phaät laø baäc giaùc ngoä vieân maõn, ñaày ñuû coâng ñöùc, maø vaãn traû nhöõng quaû baùu coøn thöøa, chôù khoâng phaûi khoâng traû. Cho neân bieát luaät nhaân quaû khoâng tha ai heát, coù nôï thì phaûi traû. Nhö ngaøi Muïc-kieàn-lieân laø vò ñeä töû thaàn thoâng soá moät cuûa Phaät, coù theå bay ñi treân hö khoâng, hieän nhoû thaønh lôùn, hieän lôùn thaønh nhoû, coù theå ñoän thoå, ñoän thuûy v.v… Theá maø gaàn cuoái ñôøi, Ngaøi bò ñaùm du ñaõng vaây ñaùnh. Bình thöôøng duø caû traêm ngöôøi vaây ñaùnh, Ngaøi chæ vaän thaàn thoâng bay leân, chuùng lieàn hoaûng chaïy. Kyø naøy Ngaøi duøng thaàn thoâng khoâng ñöôïc, neân phaûi chòu ñaùnh nhöø töû. Cuoái cuøng boïn chuùng ñi roài, Ngaøi môùi duøng thaàn thoâng veà ñaûnh leã Phaät laàn choùt cuõng ñeå töø giaõ Theá Toân.

Baát luaän thaàn thoâng theá naøo, heã nghieäp ñeán thì phaûi traû. Ngaøi Muïc-kieàn-lieân chöùng ñöôïc A-la-haùn neân thaân Ngaøi laø thaân choùt, khoâng coøn taùi sanh nöõa, cho neân nhöõng nôï cuõ phaûi traû heát. Nhö vaäy lyù nghieäp baùu bình ñaúng cho taát caû, khoâng tha ai duø Phaät hay caùc baäc Thaùnh taêng cuõng theá.

Trong kinh A-haøm keå coù moät thaày Tyø-kheo ñaõ chöùng A-la-haùn töùc laø baäc ÖÙng cuùng, trôøi ngöôøi ñeàu cuùng döôøng. Theá maø Ngaøi ñi khaát thöïc khoâng ai cho mieáng côm, suoát maáy ngaøy chòu ñoùi tôùi ngaát xæu. Caùc thaày Tyø-kheo khaùc thaáy thöông, môùi ñi xin côm veà cho. Hoâm ñoù, moät thaày Tyø-kheo xin ñöôïc hai baùt côm veà chia cho Ngaøi moät baùt, coøn mình moät baùt. Trong luùc ñoùi run quaù, Ngaøi vöøa môùi ñöa tay caàm caùi baùt lieàn rôùt beå, cuõng khoâng aên ñöôïc, nhö vaäy cho tôùi cheát.

Ñöùc Phaät noùi quaû baùu cuûa vò Tyø-kheo ñoù, do tröôùc kia ngaên trôû söï cuùng döôøng cuûa caùc thí chuû cho nhöõng vò Taêng khaùc neân phaûi traû nhö vaäy. Qua ñoù chuùng ta thaáy roõ Phaät, A-la-haùn ñeàu phaûi traû nghieäp baùu bình ñaúng nhö nhau.

Ñöùc Phaät thöôøng daïy, taát caû Phaät töû cuõng nhö nhöõng ngöôøi khoâng theo ñaïo Phaät, ai laøm vieäc thieän thì höôûng quaû laønh, ai laøm vieäc aùc thì bò quaû döõ, bình ñaúng nhö nhau. Chôù khoâng theå noùi toâi laø con Phaät, toâi laøm vieäc aùc Phaät tha möôøi phaàn coøn naêm. Khoâng coù chuyeän ñoù. Chuùng ta môùi thaáy yù nghóa nghieäp cuûa ñaïo Phaät raát coâng baèng, raát bình ñaúng, khoâng thieân vò moät ai. Töø Phaät cho tôùi ñeä töû Phaät, ñeán moïi loaøi chuùng sanh ñeàu thoï laõnh nhö nhau. Khi nghieäp ñeán, thaàn thoâng cuõng voâ duïng. Neân bieát nghieäp maïnh hôn thaàn thoâng. Vì vaäy Phaät khoâng chuù troïng thaàn thoâng.

Do ñoù bieát laøm vieäc laønh, tu ñieàu laønh coøn hôn thaàn thoâng, vì nhöõng nghieäp laønh ñoù môùi cöùu chuùng ta, coøn thaàn thoâng chæ ñuøa chôi cho vui thoâi chôù khoâng cöùu mình noåi. Trong kinh coù keå, thôøi Phaät coøn taïi theá, moät ngoaïi ñaïo chöùng ñöôïc nguõ thoâng, oâng noùi phaùp raát hay, trôøi Ñeá Thích cuõng xuoáng nghe. Moät hoâm nghe phaùp xong trôøi Ñeá Thích ngoài khoùc, oâng laáy laøm laï hoûi:

- Taïi sao hoâm nay nghe toâi noùi phaùp oâng laïi khoùc? 

Trôøi Ñeá Thích thöa:

- Thöa Ngaøi, Ngaøi noùi phaùp raát hay nhöng con bieát Ngaøi saép maïng chung, con thöông neân khoùc.

Nghe xong, hoaûng quaù oâng hoûi:

- Baây giôø laøm sao cho khoûi cheát? 

Trôøi Ñeá Thích thöa:

- Ngaøi muoán khoûi cheát neân tìm ñeán ñöùc Phaät ñeå caàu chæ daïy.

OÂng hoûi:

- Baây giôø Phaät ôû ñaâu? 

- Phaät ñang ôû taïi tinh xaù Truùc Laâm, nöôùc Ma-kieät-ñaø.

OÂng lieàn duøng thaàn thoâng bay ñi tìm Phaät. Bay gaàn ñeán, oâng nhìn xuoáng ñaát thaáy hai caây ngoâ ñoàng troå hoa raát ñeïp, oâng döøng laïi duøng thaàn thoâng nhoå hai caây ñeå treân hai baøn tay ñem cuùng döôøng Phaät. Tôùi tröôùc Phaät, oâng xin cuùng döôøng hai caây ngoâ ñoàng. Phaät hoûi:

- OÂng cuùng döôøng caàu caùi gì? 

OÂng traû lôøi:

- Con caàu Ngaøi daïy phöông phaùp tu khoûi cheát.

Phaät baûo:

- Buoâng.

OÂng buoâng moät caây ngoâ ñoàng xuoáng.

Phaät laïi baûo:

- Buoâng.

OÂng buoâng tieáp caây ngoâ ñoàng coøn laïi. Nhö vaäy hai tay troáng heát roài. Phaät baûo:

- Buoâng.

OÂng thöa:

- Con coù hai tay, moãi tay caàm moät caây ngoâ ñoàng. Phaät baûo buoâng laàn thöù nhaát con buoâng moät caây, baûo buoâng laàn thöù hai con buoâng caây nöõa. Baây giôø Ngaøi baûo buoâng, con khoâng bieát buoâng caùi gì? 

Phaät baûo:

- Ta khoâng baûo ngöôi buoâng caây ngoâ ñoàng. Buoâng thöù nhaát laø ñöøng dính maéc vôùi saùu traàn. Buoâng thöù hai laø ñöøng chaáp saùu caên. Buoâng thöù ba laø buoâng heát taát caû nhöõng yù thöùc duyeân theo saùu traàn. Buoâng ñöôïc ba thöù ñoù thì ngöôi khoûi cheát.

Ngay ñoù oâng lieàn ñaïi ngoä, chöùng A-la-haùn ñöôïc giaûi thoaùt sanh töû.

Nhö vaäy giaûi thoaùt sanh töû do thaàn thoâng hay do tu? Roõ raøng laø do tu. Thaàn thoâng chæ ñeå loøe thieân haï chôi thoâi, chôù ñaâu theå cöùu mình khoûi cheát, khoûi nghieäp. Nghieäp khoâng thoaùt ñöôïc, cheát khoâng thoaùt ñöôïc, taïi sao laïi ham thaàn thoâng? Ngöôøi tu ngaøy nay, nhaát laø giôùi Phaät töû nghe ai bieát quaù khöù vò lai thì moø tôùi hoûi chuyeän naêm tôùi naêm kia gì gì ñoù. Thaáy quí vò deã tin quaù, hoï noùi ñaïi ñôøi tröôùc coâ ôû ñaâu laøm gì, noùi cho vui tai thoâi chôù coù tôùi ñaâu, vaäy maø tin thoâi laø tin.

Phaàn nhieàu ngöôøi ta laïi tin nhöõng thöù baâng quô, khoâng phaûi chaùnh nghóa, chaùnh ñaïo. Chaùnh ñaïo laø bieát mình hieän ñang taïo nghieäp laønh hay nghieäp döõ, ñang coøn dính maéc hay buoâng xaû ñöôïc saùu traàn v.v… Ngöôøi ta noùi kieáp tröôùc coâ laø tieân thì vui laém, coøn noùi laø boø laø heo thì xuï maët lieàn. Nhôø theá hoï môùi gaït ñöôïc mình, ai ñeán cuõng caên tieân coát Phaät heát neân moùc tuùi thieân haï deã daøng. Ñoù laø chuùng ta khoâng coù chaùnh tín, chaùnh ñaïo neân bò gaït maø khoâng hay.

Hoài xöa coøn nhoû, toâi coù quen moät anh coi tay coi töôùng, ñöôïc nhieàu ngöôøi thích laém. Toâi hoûi thuaät coi tay coi töôùng cuûa anh hay ôû choã naøo? Anh noùi: Coù gì ñaâu, neáu thaáy ngöôøi aáy hoài xöa laø oâng caû, maø vôï maët meùt meùt thì noùi baø raát toát, nhöng hình nhö oâng nhaø coù boà bòch gì ñoù neân baø khoå ñau. Bôûi vì oâng caû oâng huyeän thì luùc naøo maø chaúng nhieàu baø. Nghe truùng quaù neân khen nöùc nôû. Keá tieáp cho thuoác, noùi thuoác naøy uoáng hay laém nhöng coøn coù ba vieân, baùn cho baø thaät laø khoâng muoán baùn. Nghe vaäy, baø ta naên næ quaù môùi chòu baùn vôùi giaù raát ñaét. Coù gì ñaâu ñoù laø thuoác boå uoáng voâ aên ngon nguû ngon neân khen thuoác hay quaù. Nhöng khoâng ngôø neáu uoáng ít vieân nöõa cuõng vaäy thoâi, khoâng coù gì hay heát.

Môùi thaáy ôû ñôøi coù nhöõng thuaät löøa bòp raát taàm thöôøng maø mình khoâng bieát, cöù ñöôïc vuoát moät chuùt laø vui möøng roài nghe lôøi. Taâm traïng cuûa con ngöôøi ña soá laø taâm traïng chòu vuoát ve, chòu khen, chòu taùn doùc, chôù khoâng chòu noùi leõ thaät. Ñoù laø ñieàu maø Phaät töû chuùng ta laâu nay deã maéc keït. Trong khi Phaät daïy roõ nghieäp laø caùi ñaùng sôï nhaát laïi khoâng sôï. Nghieäp töø ñaâu maø ra? Töø thaân, mieäng, yù cuûa mình. Neáu thaân laøm laønh, mieäng noùi laønh, yù nghó laønh thì nghieäp laønh. Thaân laøm aùc, mieäng noùi aùc, yù nghó aùc thì nghieäp aùc. Nhö vaäy taát caû nghieäp töø nôi thaân mieäng yù cuûa chuùng ta maø ra heát. Cho neân tu laø chuyeån ñoåi nghieäp aùc thaønh nghieäp laønh.

Trong moät gia ñình, vôï choàng con caùi, ai cuõng bieát tu thaân khoâng daùm laøm aùc, mieäng khoâng daùm noùi aùc, yù khoâng daùm nghó aùc thì gia ñình ñoù bình an, haïnh phuùc. Neáu trong xaõ hoäi ai cuõng tu nhö vaäy thì xaõ hoäi vaên minh toát ñeïp. Ñoù laø keát quaû cuûa nhöõng ngöôøi bieát tu theo chaùnh phaùp, chaùnh ñaïo. Ñoù laø noùi bình ñaúng treân lyù nghieäp baùu.

Baây giôø noùi ñeán ñaïo Phaät töï do tuyeät ñoái. ÔÛ ñôøi ai khoâng muoán töï do. Nhöng töï do nhö theá naøo laø töï do tuyeät ñoái? Coù hai thöù töï do, töï do töông ñoái vaø töï do tuyeät ñoái. Thöôøng con ngöôøi ñoøi hoûi töï do laø töï do töông ñoái thoâi, muoán laøm ñöôïc vieäc naøy vieäc kia khoâng coù gì ngaên trôû chöôùng ngaïi, ñoù laø ñoøi hoûi töï do. Nhöng ngöôøi ñôøi ñoøi hoûi töï do vôùi ngöôøi khaùc. Neáu trong sôû thì ñoøi hoûi chuû sôû phaûi coù thaùi ñoä côûi môû cho mình töï do. Neáu trong gia ñình thì ñoøi hoûi cha meï phaûi deã daõi cho con caùi töï do. Nhöng taát caû töï do beân ngoaøi ñeàu töông ñoái, khoâng theå troïn veïn ñöôïc.

Chæ coù ñoøi hoûi töï do nôi mình môùi laø quan troïng. Taïi sao? Vì töï do beân ngoaøi chæ coù trong phaïm vi giôùi haïn thoâi. Ví duï ôû nöôùc Vieät Nam leân xe cöù ngoài khoâng caàn nai nòt gì heát. Coøn ôû Myõ leân xe ngoài phaûi nai nòt ñaøng hoaøng, neáu khoâng thì seõ bò phaït. Nhö vaäy môùi thaáy töï do töông ñoái thoâi, tuøy theo phaùp luaät cuûa moãi nôi. Neáu ôû Vieät Nam khoâng nai nòt laø töï do, qua Myõ nai nòt ta cöï nöï coù ñöôïc khoâng? Neân chæ ñoøi ñöôïc töï do töông ñoái chôù khoâng coù töï do tuyeät ñoái

Muoán töï do tuyeät ñoái, Phaät daïy chuùng ta phaûi nhìn laïi mình, daønh quyeàn töï do nôi mình. Nôi mình phaûi nhìn caùi gì? Tröôùc heát ñöùc Phaät chæ hai con ñöôøng, ñöôøng thieän do taïo nghieäp laønh, ñöôøng aùc do taïo nghieäp döõ. Chuùng ta töï do choïn, choïn laønh thì ñi leân, choïn aùc thì ñi xuoáng. Phaät khoâng coù quyeàn baét ta ñi xuoáng hay ñöa ta ñi leân. Nhö vaäy ñaïo Phaät noùi con ngöôøi töï do choïn löïa hai con ñöôøng, leân laø laønh, xuoáng laø döõ. Chuùng ta ai cuõng muoán ñi leân, daïi gì choïn ñöôøng ñi xuoáng. Nhöng neáu gaëp vieäc töùc giaän quaù thì luùc ñoù nhôù ñi leân hay ñi xuoáng? Khi taâm trí tænh taùo thì choïn ñöôøng ñi leân, luùc saân si maát bình tónh thì ñi xuoáng. Chuùng ta choïn ñöôøng ñi leân taïi sao coù luùc laïi ñi xuoáng, nhö vaäy coù töï do khoâng?  Mình laø chuû maø bò caùi gì ñoù laøm aùp löïc phaûi theo noù laø maát töï do roài.

Cho tôùi quí thaày, quí coâ ñeàu bieát tham saân si laø xaáu, vaäy maø böïc quaù cuõng ñoû maët. Cho neân trong nhaø Phaät noùi: “Taêng haän baát caùch tuùc” nghóa laø oâng Taêng giaän khoâng quaù moät ñeâm. Noùi vaäy ñeå Phaät töû thaáy quí thaày giaän khoâng ngaïc nhieân, nhöng nhôù laø giaän khoâng ñöôïc quaù moät ñeâm. Ngöôøi ñôøi giaän caû naêm thaùng möôøi thaùng, coù khi caû ñôøi giaän khoâng ngoù maët nhau. Phaät daïy ngöôøi ñang tu giaän khoâng quaù moät ñeâm, chôù chöa hoaøn toaøn thaéng noù, nhöng mau queân, mau boû cuõng laø tieán roài.

Chuùng ta muoán töï do thì nhöõng gì loâi cuoán, xuùi giuïc ñi xuoáng chuùng ta phaûi laøm chuû noù. Laøm chuû noù ñöôïc laø mình bieát giöõ töï do. Moãi khi vöøa hôi noåi noùng moät chuùt thì noùi “Tao khoâng ñi ñöôøng  naøy, tao ñi leân”. Noùi nhö vaäy roài boû ñöøng giaän, ñoù laø ñaõ töï do. Coøn neáu noåi noùng leân la loái lung tung, moät laùt aên naên saùm hoái. Saùm hoái nhö vaäy chöa chaéc heát ñaâu, maéng chöûi ngöôøi ta ñaõ ñôøi roài baây giôø saùm hoái, ai boû lieàn cho. Nghieäp ñaõ taïo thì phaûi chòu haäu quaû töông öng.

Vì vaäy ñaõ quyeát taâm muoán ñi leân thì chuùng ta phaûi coá gaéng tu, deïp bôùt ba ñoäc tham saân si. Deïp ñöôïc ba thöù ñoù thì coù töï do, nhaát ñònh ñi theo con ñöôøng mình ñaõ choïn. Ba thöù ñoù khoâng deïp coù ngaøy noù loâi chuùng ta ñi xuoáng. Tu laø choïn con ñöôøng laønh, an vui haïnh phuùc, chôù khoâng phaûi tu ñeå caàu xin. Phaät töû tôùi leã Phaät thaép ba caây höông, cuùng dóa quaû, quì xuoáng khaán laâm raâm: Phaät gia hoä cho gia ñình con bình an, cho con cuûa con thi ñaäu, cho con laøm aên phaùt taøi… Xin nhö vaäy coù loãi gì khoâng? Coù loãi cuùng ít maø xin nhieàu. Tham vôùi ngöôøi ñôøi Phaät coøn quôû, baây giôø tham vôùi Phaät nöõa, thaät khoâng bieát noùi sao.

Nhieàu khi Phaät töû laøm nhöõng ñieàu traùi vôùi ñaïo lyù maø quí thaày töø bi quaù khoâng daùm raày. Vì raày sôï buoàn khoâng ñi chuøa, neân cöù ñeå tha hoà caàu xin. Cho neân treân ñöôøng tu chuùng ta phaûi bieát thaät kyõ, thaáy thaät roõ, nhöõng gì Phaät ñaõ daïy chuùng ta laøm, ñöøng laøm ngöôïc laïi. Phaät baûo tu laø chöøa boû tam ñoäc tham saân si, chuùng ta tôùi chuøa thaép höông khaán nguyeän Phaät töø bi gia hoä cho Tam Baûo thöôøng coøn ôû theá gian, cho chuùng sanh coù choã nöông töïa tu haønh mau giaùc ngoä. Nguyeän nhö theá môùi thaät laø moät Phaät töû chaân chaùnh, ngöôïc laïi thì chöa phaûi laø Phaät töû.

Bôûi vì khi phaùt moät lôøi nguyeän laø caû moät noäi taâm toát ñeïp, chôù khoâng phaûi chuyeän thöôøng. Cho neân lôøi nguyeän ñoù mang ñaày tính chaát ñaïo lyù, ñoù laø phöôùc baùu hieàn laønh. Neáu coøn caàu xin cho mình laø coøn tham lam, khoâng bieát seõ ñöôïc caùi gì? Ñaïo Phaät raát thöïc teá maø nhieàu khi chuùng ta ñi quaù xa neân trôû thaønh thieáu thöïc teá, bieán ñaïo Phaät thaønh huyeàn bí, khoâng coù leõ thaät.

Trong ba nghieäp thaân mieäng yù thì yù quan troïng nhaát. YÙ nghó laønh mieäng môùi noùi laønh, thaân môùi laøm laønh. YÙ nghó döõ thì mieäng noùi döõ thaân laøm döõ. Neân khi tu phaûi coá gaéng deïp boû nhöõng loaïn töôûng töø trong yù. Chö Phaät thöôøng daïy:

Chö aùc maïc taùc,

Chuùng thieän phuïng haønh,

Töï tònh kyø yù,

Thò chö Phaät giaùo.

Nghóa laø:

Khoâng laøm taát caû caùc ñieàu aùc,

Vaâng laøm taát caû caùc ñieàu laønh,

Giöõ taâm yù mình cho thanh tònh,

Ñaây laø lôøi daïy cuûa chö Phaät.

Vì vaäy ngöôøi tu phaûi nhìn laïi noäi taâm mình, ñöøng ñeå tham saân si laøm chuû, daãn mình ñi trong ñöôøng döõ. Nhöng laâu nay taát caû chuùng ta coù hai meâ laàm raát lôùn. Meâ laàm thöù nhaát laø thaáy thaân naøy laø thaät. Meâ laàm thöù hai laø cho caùi suy nghó phaûi quaáy, hôn thua, toát xaáu… laø taâm mình.

Noùi theo kinh saùch thì thaân khoâng thaät, song vôùi caûm tính töï nhieân thaáy thaân mình thaät. Cho neân voâ chuøa nghe kinh noùi thaân khoâng thaät, nhöng böôùc ra khoûi chuøa ai ñoäng tôùi thì bieát. Nhö vaäy chuùng ta hieåu moät ñaøng maø soáng moät ngaû. Theá neân phaûi tu ñeå quaùn saùt kyõ caøng thaân naøy khoâng thaät. Bieát noù khoâng thaät laø treân ñöôøng tu chuùng ta nheï ñöôïc naêm möôi phaàn traêm roài.

Haïnh phuùc cuûa cuoäc ñôøi laø, nôi thaân naøy möôïn ñöôïc toát ñeïp, traû ra suoân seû, theá thoâi. Neáu truïc traëc laø heát haïnh phuùc. Nhìn laïi cuoäc soáng quaù giaû maø laâu nay chuùng ta cöù töôûng noù thaät. Neáu duøng con maét trí tueä nhìn vaøo thaáy roõ thaân naøy vay möôïn, khoâng thaät thì coøn ngaïo maïn vôùi ai nöõa. Ñoà vay möôïn khen cheâ laø vieäc thöôøng, coù gì phaûi buoàn giaän. Thaáy ñuùng nhö vaäy thì ñaïo ñöùc seõ ñeán vôùi chuùng ta. Coøn töôûng noù thaät neân ñoäng tôùi noåi saân, maát caùi gì noåi töùc thaønh ra khoå.

Thaáy ñuùng nhö thaät laø ngöôøi trí hay laø ngöôøi meâ? Meâ thì giaû töôûng thaät, trí thì giaû bieát giaû. Chæ ñoåi moät caùi nhìn laø trí tueä, laàm moät chuùt thaønh si meâ. Kim Cang Baùt-nhaõ laø chæ cho trí tueä cöùng chaéc khoâng gì phaù ñöôïc, trí tueä ñoù thaáy taát caû phaùp hö giaû khoâng thaät. Bieát noù hö giaû, khoâng thaät laø chuùng ta thaáy ñuùng nhö thaät, laø coù trí tueä. Nhö vaäy trí tueä khoâng phaûi khoù tìm, chæ chuyeån moät caùi nhìn laø xong. Ñoù laø noùi veà thaân.

Ñeán taâm, chuùng ta thöôøng cho caùi nghó suy phaûi quaáy, toát xaáu, hôn thua, khoân daïi… laø taâm mình. Neáu theá khi buoàn noùi toâi buoàn, khi giaän noùi toâi giaän v.v… Vaäy toâi töø khi cha meï sanh cho tôùi ngaøy nhaém maét laø moät hay laø nhieàu? Khoâng leõ toâi laø traêm thöù. Toâi khoâng phaûi laø traêm thöù maø baây giôø nhaän caû traêm thöù laø toâi coù ñöôïc khoâng? Nhö mình coù moùn ñoà quí nhôø ngöôøi trong nhaø caát giuøm ñaâu ñoù. Khi caàn laáy ra, ngöôøi ñoù tìm khoâng ñöôïc noùi laïc roài. Luùc ñoù mình noåi giaän la loái om soøm, nhöng baát thaàn hoï tìm ñöôïc ta lieàn ñoåi giaän laøm vui. Môùi giaän ñoù roài cöôøi ñoù, neáu giaän laø thaät thì noù phaûi coøn hoaøi, hoaëc vui laø thaät thì noù phaûi coøn hoaøi. Nhöng môùi giaän roài vui, ñoåi thay khoâng bao laâu.

Caùi khoâng thaät maø nhaän laø mình thì nghó toát cuõng laø mình, nghó xaáu cuõng laø mình. Vì vaäy caùi naøo nhieàu noù seõ daãn mình ñi theo con ñöôøng aáy. Neáu nghó toát nhieàu taïo nghieäp laønh thì noù daãn mình ñi leân caùc coõi laønh. Nghó xaáu nhieàu taïo nghieäp döõ thì noù daãn mình ñi xuoáng ñöôøng döõ. Muoán khoâng coøn laên loän trong luaân hoài nöõa thì phaûi döùt nghó, döùt nhöõng laêng xaêng ñoù thì heát luaân hoài sanh töû.

Muïc ñích cuûa ñaïo Phaät daïy chuùng ta tu laø ñeå giaûi thoaùt sanh töû, cöùu kính hoaøn toaøn töï do. Muoán giaûi thoaùt sanh töû chuùng ta phaûi deïp saïch taâm laêng xaêng, loän xoän naøo buoàn, thöông, giaän, gheùt v.v… laâu nay laøm roái mình. Chuùng laëng heát roài thì ta seõ giaûi thoaùt khoå ñau. Ñoù laø caùi goác cuûa söï tu. Taâm ñoù khoâng thaät, neáu vöøa daáy ta chòu khoù nhìn thì noù maát.

Cho neân trong kinh thöôøng ví duï, nhö ñeâm raèm ta nhìn thaáy maët traêng döôùi ñaùy hoà troøn ñeïp. Coù ngöôøi noùi döôùi ñaùy hoà coù maët traêng, ngöôøi khaùc noùi khoâng coù maët traêng. Vaäy ai noùi ñuùng? Noùi coù laø thöøa nhaän döôùi ñaùy hoà coù maët traêng thaät, vaäy thöû vôùt leân xem. Vôùt leân khoâng ñöôïc thì noùi coù thaät khoâng ñuùng. Neáu noùi khoâng, sao maét thaáy roõ raøng noù döôùi ñaùy hoà neân noùi khoâng cuõng khoâng ñuùng. Phaät baûo thaáy coù thaáy khoâng laø thaáy hai beân, ñoù laø bieân kieán, khoâng ñuùng chaân lyù.

Baây giôø phaûi thaáy laøm sao? Ngöôøi thaáy ñuùng leõ thaät seõ noùi maët traêng döôùi ñaùy hoà coù nhöng chæ laø boùng khoâng thaät. Noùi nhö theá môùi khoâng maéc keït hai beân, ñoù laø lyù trung ñaïo. Do duyeân hoäi tuï chuùng ta thaáy coù maët traêng döôùi ñaùy hoà, chôù söï thaät maët traêng khoâng coù thaät maø cuõng khoâng phaûi khoâng ngô. Noùi coù thaät, noùi khoâng ngô ñeàu laø sai laàm. Ngöôøi thaáy ñöôïc nhö vaäy goïi laø ngöôøi trí tueä. Ñoái vôùi taâm nghó toát, nghó xaáu khoâng thaät maø mình theo noù laø si meâ. Bieát noù laø taâm hö doái khoâng thaät, chuùng ta buoâng xaû thì noù khoâng raøng buoäc, chi phoái mình nöõa, ñoù laø chuùng ta ñöôïc töï do.

Ngöôøi tu Thieàn khi nieäm khôûi ñöøng chaïy theo, buoâng xaû thì seõ ñöôïc yeân ñònh. Ngöôøi tu Tònh ñoä chuù taâm nieäm Phaät, neân voïng töôûng laëng ñi, cuoái cuøng ñeán choã nhaát taâm. Toùm laïi muoán giaûi thoaùt sanh töû chuùng ta phaûi döøng phaûi laëng taâm voïng töôûng cuûa mình. Laâu nay chuùng ta chaáp noù laø mình neân bò raøng buoäc loâi keùo. Giôø ñaây chuùng ta laøm chuû, khoâng ñeå noù loâi keùo nöõa. Ñoù laø töï do tuyeät ñoái cuûa con ngöôøi.

Chaáp taâm laêng xaêng hö doái laø thaät seõ ñöa chuùng ta tôùi nhöõng cuoäc tranh ñua, gieát choùc laøm ñau khoå cho nhau. Giôø mình bieát taâm ñoù khoâng thaät, ta nghó theá naøy, ngöôøi kia nghó theá khaùc, ñoù laø quyeàn cuûa moãi ngöôøi, khoâng coù chi phaûi buoàn giaän. Trong kinh A-haøm Phaät daïy moät caâu heát söùc chí lyù: Ngöôøi bieát toân troïng chaân lyù laø ngöôøi khi nghó theá naøo, thì noùi “ñaây laø caùi nghó cuûa toâi”. Khoâng noùi caùi nghó cuûa toâi laø ñuùng, ñoù laø bieát toân troïng chaân lyù. Neáu cho raèng caùi nghó cuûa toâi laø ñuùng thì caùi nghó cuûa ngöôøi khaùc sai. Ai cuõng giöõ phaàn ñuùng veà mình thì ñi tôùi gaây nhau, ñaùnh nhau. Baây giôø chæ noùi “caùi nghó cuûa toâi theá naøy”, khoâng theâm ñuùng sai gì caû, thì yeân. Ñoù môùi thaät laø töï do, moãi ngöôøi coù quyeàn nghó töï do nhöng khoâng baét buoäc ngöôøi khaùc gioáng mình.

Neáu laø chaân lyù chuùng ta noùi ñuùng ñöôïc, nhöng taát caû ñeàu khoâng thaät maø khaúng ñònh ñaây ñuùng kia sai laø hoaøn toaøn meâ laàm. Meâ laàm maø khoâng bieát mình meâ laàm thì goïi laø gì cho xöùng? Ñaïi meâ laàm, töùc meâ laàm khoâng ai hôn. Chuùng ta hieåu ñaïo bieát tu, phaûi thoaùt ly nhöõng meâ laàm ñoù. Soáng toân troïng töï do veà yù nieäm cuûa moãi ngöôøi, khoâng ñoøi hoûi ai cuõng nhö mình. Khoâng ñoøi hoûi beân ngoaøi maø ñoøi hoûi ôû mình, ñoøi hoûi ôû noäi taâm mình.

Nhö vaäy töï do trong ñaïo Phaät laø töï do xoay laïi mình, laøm chuû mình chôù khoâng phaûi töï do ñoøi hoûi ôû keû khaùc. Bieát xoay laïi bieát laøm chuû mình ñoù môùi laø töï do toät cuøng, ñoù môùi laø ngöôøi huøng, ngöôøi giaùc ngoä. Cho neân trong kinh Phaùp Cuù, Phaät daïy “Thaéng moät vaïn quaân khoâng baèng thaéng mình. Thaéng mình laø chieán coâng oanh lieät nhaát”.

Chuùng ta ñoøi hoûi töï do, ñoøi hoûi bình ñaúng thì haõy xoay laïi noäi taâm mình maø ñoøi, ñoù laø ngöôøi kheùo tu. Neáu cöù troâng ra ngoaøi ñoøi hoûi thì suoát kieáp cuõng khoâng thoûa maõn ñöôïc. Ngöôøi meâ thì ñoøi beân ngoaøi, ngöôøi tænh thì ñoøi nôi mình. Khi naøo chuùng ta khoâng coøn bò nghieäp troùi buoäc, khoâng coøn bò taâm meâ laàm loâi cuoán nöõa, luùc ñoù hoaøn toaøn töï do. Ñaây laø hình aûnh giaûi thoaùt trong ñaïo Phaät. Vì vaäy ñaïo Phaät noùi töï do tuyeät ñoái laø giaûi thoaùt, khoâng coøn bò troùi buoäc bôûi meâ laàm veà thaân, meâ laàm veà taâm. Ñoù môùi laø goác, laø caên baûn cuûa ngöôøi tu theo ñaïo Phaät.

Tu nhö vaäy môùi goïi laø chaân tu, thaät tu. Coøn hieåu sai hoaëc hieåu maø khoâng haønh, ñoù laø tu ngoaøi mieäng chôù chöa thaät tu. Chuùc taát caû quí vò ñeàu ñöôïc töï do tuyeät ñoái nhö ñöùc Phaät ñaõ daïy.

]

 

 

Giaûng taïi chuøa Vieät Nam - Hoa Kyø thaùng 11- 2000

 Thôøi thuyeát phaùp hoâm nay toâi ñaët naëng veà söï tu haønh neân hôi khoâ khan. Nhöng chuùng ta chòu khoù laéng nghe thì seõ ñöôïc nhieàu lôïi ích thieát thöïc. Caên cöù phaåm thöù nhaát trong kinh Vieân Giaùc, Boà-taùt Vaên-thuø hoûi Phaät veà nguoàn goác tu haønh cuûa Theá Toân. Ñöùc Phaät traû lôøi, vì vaäy ñeà taøi hoâm nay laø Nguoàn goác tu haønh cuûa Phaät.

Hai vò Boà-taùt luoân beân caïnh ñöùc Phaät Thích-ca laø Boà-taùt Vaên-thuø vaø Boà-taùt Phoå Hieàn. Hai vò naøy ñeå bieåu tröng cho hai ñöùc taùnh ñaëc bieät. Boà-taùt Vaên-thuø bieåu tröng cho Caên baûn trí. Boà-taùt Phoå Hieàn bieåu tröng cho Sai bieät trí, ñoàng thôøi cuõng laø haïnh lôùn neân goïi laø Ñaïi Haïnh Phoå Hieàn.

Caên baûn trí laø trí saün coù cuûa taát caû chuùng sanh, nhöng vì khoâng nhaän bieát, khoâng trieån khai troøn ñuû, neân coù cuõng nhö khoâng. Neáu chuùng ta khai thaùc ñöôïc thì coù dieäu duïng laøm lôïi ích chuùng sanh khoâng löôøng ñöôïc, dieäu duïng ñoù goïi laø Sai bieät trí.

Nhö vaäy caâu ñaàu ngaøi Vaên-thuø hoûi veà “Ñöôøng loái tu haønh töø ban sô cuûa ñöùc Phaät nhö theá naøo”. Ñöùc Phaät traû lôøi: “Nhö Lai y cöù Vieân giaùc chieáu soi phaù tan voâ minh”, nghóa laø Phaät y cöù taùnh Vieân giaùc, chieáu soi phaù heát voâ minh neân thaønh Phaät. Trong kinh Phaät thöôøng daïy, taát caû chuùng ta ñeàu coù saün taùnh Phaät, nhöng vì voâ minh che phuû neân khoâng thaáy. Muoán thaáy ñöôïc, söû duïng ñöôïc Taùnh giaùc ñoù thì chuùng ta phaûi ñaäp tan voâ minh. Voâ minh tan roài thì Taùnh giaùc hieän tieàn.

Vì vaäy neàn taûng hay coäi goác tu haønh cuûa ñöùc Phaät caên cöù treân Taùnh giaùc. Nhôø coù giaùc chuùng ta môùi phaù ñöôïc voâ minh, cuõng nhö nhôø coù ñeøn môùi deïp tan boùng toái. Cho neân muoán deïp voâ minh phaûi coù trí tueä, trí tueä laø giaùc. Phaù tan voâ minh roài thì trôû veà ñöôïc taùnh Vieân giaùc, töùc Taùnh giaùc troøn ñaày, thì thaønh Phaät. Vaäy Phaät ñaâu coù xa mình, chuùng ta ñaõ coù saün Taùnh giaùc nhöng vì voâ minh phieàn naõo che khuaát neân khoâng thaáy. Giôø deïp tan lôùp che phuû ñoù thì Taùnh giaùc hieän tieàn. Nhö vaäy Phaät vôùi chuùng ta caùch nhau bao xa? Chæ trôû baøn tay thoâi, meâ laø voâ minh, giaùc laø Phaät.

Nhieàu vò than tu bieát chöøng naøo thaáy ñaïo, ngoä ñaïo. Thaät ra ñaïo khoâng xa, chæ vì mình khoâng can ñaûm, khoâng daùm nhaän chaân leõ thaät. Vì vaäy ñaïo trôû thaønh caùch xa. Voâ minh laø caùi gì maø mình phaûi phaù? Ñöùc Phaät giaûi thích: “Voâ minh nghóa laø meâ laàm, chaáp thaân naøy laø thaät mình, chaáp taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình.”

Chuùng ta ñaày ñuû voâ minh, khoâng thieáu chuùt naøo heát. Ai khoâng thaáy thaân naøy laø thaät mình. Ai khoâng thaáy caùi nghó suy hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu laø taâm mình. Nhaän hai thöù thaân taâm laø mình töùc ta ñang ôû trong voâ minh. Baây giôø muoán phaù voâ minh ñoù phaûi laøm sao? Ñaây laø ñieàu heát söùc quan troïng. Chuùng ta tu maø khoâng bieát voâ minh laø gì, khoâng bieát laøm sao phaù, thì muoân ñôøi cuõng khoâng ñöôïc giaùc ngoä.

Neáu xeùt kyõ thaân mình, chuùng ta thaáy coù thaät laø mình chöa? Phaân tích saâu thì khoâng coù gì thaät mình heát. Thaân ñaõ khoâng thaät maø ngôõ thaät mình, khoâng voâ minh laø gì? Toâi thí duï, nhö tay ta lôõ bò thöông tích caàn phaûi caét boû, sau khi caét baùc só raùp tay cuûa ngöôøi môùi cheát vaøo cho mình. Neáu hoaït ñoäng ñöôïc ta goïi laø tay mình, nhö vaäy caùi gì thaät mình? Chaúng qua möôïn ñaàu naøy raùp ñaàu kia, vaäy maø noùi laø mình.

Trong kinh keå laïi, coù ngöôøi muoán tìm moät vò A-la-haùn ñeå hoûi ñaïo. OÂng ñi qua sa maïc, trôøi toái tìm ñöôïc moät caùi choøi oâng lieàn vaøo taù tuùc. Khi ñang ôû trong choøi, oâng boãng nghe coù tieáng ñi beân ngoaøi. OÂng môû cöûa nhìn thaáy con quæ to töôùng vaùc moät thaây cheát xaâm xaâm voâ nhaø, neùm xuoáng saøn ñaát, ñöùng thôû haøo heån, oâng hoaûng sôï nuùp vaøo keït cöûa. Khoâng laâu sau, coù con quæ thöù hai chaïy laïi giaønh noùi thaây naøy cuûa tao. Hai ñöùa caõi nhau, ñöùa naøo cuõng noùi thaây cheát cuûa mình. Baát ngôø chuùng xaây qua, thaáy oâng ñöùng trong keït vaùch, lieàn keùo ra hoûi: OÂng thaáy ai vaùc thaây naøy voâ tröôùc? Vì laø Phaät töû khoâng daùm noùi doái, oâng baûo toâi thaáy anh thöù nhaát naøy vaùc thaây quaêng voâ ñaây. Con quæ thöù hai töùc quaù, giöït caùi ñuøi cuûa oâng quaêng ra ngoaøi. Con quæ thöù nhaát thöông lieàn xeù caùi ñuøi cuûa thaây cheát raùp voâ cho oâng. Con quæ thöù hai giöït caùi ñuøi coøn laïi quaêng ra, con quæ thöù nhaát laïi xeù ñuøi cuûa thaây cheát raùp voâ. Ñeán tay cuõng theá. Sau ñoù meät quaù, chuùng chia nhau tay chaân oâng ra aên heát vaø boû ñi.

OÂng töï ñaët caâu hoûi baây giôø mình laø gì? Roõ raøng taát caû tay chaân cuûa mình boïn quæ aên heát roài, thaân naøy cuûa ngöôøi khaùc chôù khoâng phaûi cuûa mình nöõa. Thaéc maéc hoaøi khoâng giaûi ñaùp ñöôïc, oâng coá tìm gaëp vò A-la-haùn ñeå keå laïi vieäc naøy. Khi gaëp vò A-la-haùn keå xong, oâng hoûi: “Thöa Ngaøi, caùi gì laø thaân cuûa con?” Vò A-la-haùn traû lôøi “Neáu thaáy vaäy laø oâng ñaõ ngoä ñaïo”.

Chuùng ta bieát roõ mình khoâng thaät, ñoù laø giaùc. Coøn khoâng thaät maø chaáp laø thaät ñoù laø meâ. Quí vò trong ngheà thaày thuoác seõ thaáy roõ ñieàu naøy. Neáu raùp boä phaän cuûa ngöôøi naøy qua ngöôøi kia maø vaãn soáng thì thaân naøy coù thaät mình khoâng? Thaân chuùng ta laø thaân vay möôïn taïm bôï, khoâng thaät maø cöù chaáp laø thaät. Chaáp nhö theá töùc si meâ roài. Neáu thaáy ñuùng leõ thaät, ñoù laø ngöôøi coù trí tueä, coøn thaáy sai söï thaät laø si meâ.

Ñieàu naøy toâi ñaõ nhaéc nhieàu laàn, nhöng vì chuùng ta meâ laàm nhieàu kieáp quaù, “thaâm caên coá ñeá” quaù, neân nhaéc moät laàn khoâng nhôù, vì vaäy nhaéc maõi nhaéc hoaøi chuùng ta môùi nhôù. Nhö Phaät daïy boán chaát ñaát nöôùc gioù löûa hôïp laïi thaønh thaân naøy. Thieáu moät trong boán chaát aáy thì ta khoâng soáng ñöôïc. Chaát cöùng trong ngöôøi laø ñaát, öôùt trong ngöôøi laø nöôùc, ñoäng trong ngöôøi laø gioù, chaát aám trong ngöôøi laø löûa. Boán thöù tuï laïi thaønh thaân roài, coøn phaûi möôïn boán thöù beân ngoaøi phuï trôï luoân luoân noù môùi toàn taïi, neáu khoâng noù seõ maát.

Nhö chuùng ta ngoài ñaây, loã muõi ñang hít thôû töùc ñang möôïn khoâng khí. Hít voâ laø möôïn, thôû ra laø traû. Möôïn traû möôïn traû ñeàu ñaën nhö vaäy thì soáng. Khi naøo chaùn khoâng muoán möôïn nöõa thì cheát. Roõ raøng chuùng ta soáng baèng söï vay möôïn chôù khoâng phaûi soáng thaät. Moät laùt möôïn taùch nöôùc, möôïn roài traû. Möôïn bao nhieâu traû baáy nhieâu raát coâng bình. Ít giôø sau möôïn vaøi ba cheùn côm, möôïn roài cuõng traû. Nhö vaäy söï soáng cuûa chuùng ta laø söï vay möôïn lieân tuïc. Soáng baèng vay möôïn maø noùi thaân thaät thì coù phaûi traùi vôùi leõ thaät khoâng? Noù khoâng thaät maø töôûng laø thaät, khoâng phaûi voâ minh laø gì? Cho neân Phaät noùi chuùng sanh voâ minh chaáp thaân töù ñaïi laø thaân mình thaät. Baây giôø muoán heát voâ minh thì luoân thaáy thaân naøy laø vay möôïn, taïm bôï khoâng thaät, chôù coù khoù gì.

Neáu chuùng ta thaáy thaân thaät, seõ chaïy theo nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù. Noù muoán aên ngon thì phaûi tìm ñoà ngon. Noù muoán maëc ñeïp phaûi tìm ñoà ñeïp. Noù muoán gì mình phaûi chìu theo, maø söï ham muoán thì khoâng coù giôùi haïn, neân chaïy theo noù hoaøi suoát ñôøi cuõng khoâng thoûa maõn. Muoán laø tham, neáu muoán maø bò ngaên trôû thì saân. Nhö vaäy töø si sanh ra tham saân. Bôûi vì si meâ caùi giaû mình cho laø thaät, neân môùi khôûi tham, tham khoâng ñöôïc neân noåi saân.

Caû ngaøy chuùng ta bò tham saân si loâi keùo, che phuû neân khoâng thaáy ñöôïc taâm thaät cuûa mình. Con maét tìm saéc ñeïp, muõi tìm muøi thôm, löôõi tìm thöùc ngon, tai tìm nghe tieáng eâm dòu, thaân tìm xuùc chaïm vöøa yù. Nhö vaäy töø sôùm tôùi chieàu cöù chaïy theo noù, lo cung öùng nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù, cuoái cuøng noù cuõng baïi hoaïi. Khi baïi hoaïi roài thì thaønh moät thaây thoái, chôù coù giaù trò gì ñaâu.

Troïn cuoäc ñôøi chuùng ta lo boài ñaép cho thaân naøy. Boài ñaép ñuùng nhöõng gì noù muoán, noù ñoøi hoûi, nhöng boài ñaép hoaøi noù cuõng khoâng thoûa maõn, cho neân suoát ñôøi toaøn laø khoå, khoâng bao giôø ñöôïc töï taïi an vui. Theá maø chuùng ta cöù say söa vun boài cho noù, coù phaûi laø meâ hay khoâng? Moät söï thaät tröôùc maét maø mình khoâng thaáy, ai giaønh ñöôïc söï thuï höôûng nhieàu lieàn khen “anh ñoù khoân quaù, laøm ra ñöôïc nhieàu cuûa caûi…” Nhöng thaät ra höôûng nhieàu bao nhieâu cuoái cuøng cuõng phaûi boû heát, coù ñem theo ñöôïc ñaâu.

Cho neân thaáy ñuùng nhö thaät veà thaân thì chuùng ta seõ bôùt ñöôïc raát nhieàu phieàn luïy. Ngöôïc laïi, thaáy sai laàm veà thaân thì taïo khoâng bieát bao nhieâu phieàn luïy. Neáu chuùng ta chòu khoù quaùn saùt töôøng taän nhö vaäy thì vieäc tu raát deã, chôù khoâng khoù. Sôû dó chuùng ta tu khoù taïi thaáy thaân thaät. Ví duï ngöôøi aên maën quen, baûo aên chay hoï chòu khoâng? AÊn chay sôï oám, neân khoù laø taïi mình chaáp thaân thaät. Baây giôø bieát noù taïm bôï, aên caùi gì soáng ñöôïc thoâi, khoâng quan troïng. Chuùng ta ñaâu caàn tìm kieám trí tueä ôû phöông trôøi naøo, maø chính ngay thaân mình thaáy ñuùng nhö thaät laø ñaõ saùng, ñaõ coù trí tueä roài. Ñoù laø chaáp veà thaân.

Ñeán chaáp veà taâm. Chuùng ta cöù cho caùi bieát nghó suy, phaân bieät laø taâm mình. Coøn caùi haèng bieát khoâng nghó suy môùi thaät laø taâm, ta laïi khoâng bieát. Taïi sao? Vì caùi bieát nghó suy laø caùi ñoäng, caùi sanh dieät. Caùi gì ñoäng, caùi gì sanh dieät thì khoâng phaûi thaät. Caùi bieát nghó suy ñoù thaät ra laø boùng daùng cuûa saùu traàn rôi rôùt laïi trong taâm ta. Ví duï, chuùng ta ra chôï thaáy moät ngöôøi aên maøy cuït chaân leâ leát ñi xin, mình thaáy thöông neân chuù yù. Veà nhaø ñöôïc hoûi hoâm nay anh (chò) ñi chôï thaáy gì? Mình seõ noùi thaáy ngöôøi aên maøy cuït chaân. Nhö vaäy boùng daùng ngöôøi aên maøy ñaõ coù trong taâm ta roài. Cho neân mình nhôù laïi thì noù hieän ra lieàn.

Trong nhaø Phaät duøng töø “phaùp traàn” ñeå chæ cho nhöõng boùng daùng aáy ñöôïc choân vaøo taøng thöùc cuûa chuùng ta. Nhö vaäy phaùp traàn chæ laø boùng thoâi, chôù ñaâu phaûi thaät. Töø nhoû tôùi lôùn, chuùng ta choân raát nhieàu boùng daùng nhö theá. Gaëp chuyeän vui hoaëc chuyeän buoàn, ta keå cho ngöôøi thaân nghe khoâng bieát bao nhieâu laàn. Gaëp ngöôøi naøy keå, gaëp ngöôøi kia keå, keå thoâi laø keå. Gioáng hoài coøn beù, chuùng ta muoán hoïc thuoäc loøng thì phaûi ñoïc nhieàu laàn. Ñoïc tôùi ñoïc lui hoaøi laø huaân saâu trong taøng thöùc cuûa mình neân môùi thuoäc. Ñaõ huaân saâu thì laâu laâu nhôù laïi, hoaëc chæ caàn moät chuùt duyeân gôïi nhaéc thì noù hieän ra lieàn. Cuõng theá, caùi vui caùi buoàn mình keå ñi keå laïi hoaøi thì noù choân saâu trong taøng thöùc, chaïm ñeán laø nhôù lieàn.

Vì vaäy khi ngoài laïi nieäm Phaät hay toïa thieàn, nhöõng boùng daùng aáy traøn leân, mình böïc töùc taïi sao muoán ngoài yeân maø noù laïi daáy khôûi ñuû thöù? Thì taïi mình huaân saâu neân noù phaûi hieän thoâi. Neáu khoâng muoán noù hieän nöõa, moãi laàn nhôù chuùng ta phaûi boû ñi, khoâng theøm ñeå yù ñeán noù nöõa, töï nhieân noù seõ lui. Nhö vaäy boùng daùng khoâng thaät maø mình cho laø taâm mình thaät, neân bò noù sai söû. Giaû söû ta ñang laùi xe maø nhôù chuyeän naøy chuyeän noï thaønh ra khoâng taäp trung vaøo vieäc laùi xe, do ñoù deã xaûy ra tai naïn. Ñoù laø vì taâm bò voïng töôûng che khuaát, ñaàu oùc ñaày cöùng nhöõng suy nghó tính toaùn, chuùng sai khieán ta neân mình khoâng theå laøm chuû ñöôïc mình, khoâng theå laøm chuû coâng vieäc hieän taïi.

Theá maø caû ñôøi chuùng ta cöù ñuoåi theo nhöõng boùng daùng khoâng thaät aáy. Soáng ngaøy naøy thaùng kia cho ñeán traêm tuoåi chæ moät vieäc aáy. Neáu ñuoåi theo boùng daùng toát thì traêm tuoåi noù daãn ñi choã toát, ñuoåi theo boùng daùng xaáu thì traêm tuoåi noù daãn ñi choã xaáu. Ñuoåi theo noù töùc laø nghieäp. Nghieäp maø ta nhaän laø mình? Ví duï ai laøm chuùng ta vui thì cöôøi noùi “Toâi vui quaù”. Ai laøm chuùng ta böïc thì noùi “Toâi böïc quaù”. Ai laøm chuùng ta thöông meán thì noùi “Toâi thöông”. Ai laøm chuùng ta khoâng öa thì noùi “Toâi gheùt”. Nhö vaäy buoàn, thöông, giaän, gheùt ñeàu laø toâi heát. Caû traêm thöù buoàn thöông giaän gheùt loän xoän thì caùi toâi naøo laø toâi thaät? Neáu giaän laø toâi thì phaûi giaän suoát ñôøi. Neáu thöông laø toâi thì phaûi thöông suoát ñôøi. Nhöng taâm bieán ñoåi nhö chong choùng khoâng döøng thì laøm sao noùi toâi ñöôïc. Vaäy maø ai cuõng cho ñoù laø toâi, neân bò noù sai söû lieân tuïc.

Chuùng ta tu phaûi bieát taâm phaân bieät aáy khoâng thaät, hö giaû ñeå loaïi tröø noù. Coøn taâm khoâng phaân bieät suy nghó chính laø taâm thaät cuûa mình, ta phaûi nhaän vaø soáng ñöôïc vôùi taâm naøy môùi an vui giaûi thoaùt. Vaäy taâm aáy ôû ñaâu?

Coù nhöõng luùc chuùng ta ngoài yeân khoâng suy nghó, ñaàu oùc thö thaû, nhöng tieáng chim keâu tai vaãn nghe, ngöôøi ñi qua maét vaãn thaáy, gioù thoåi maùt vaãn bieát. Nhöng thöû hoûi caùi bieát ñoù ra sao, ta khoâng taû ñöôïc vì noù khoâng coù boùng daùng gì heát. Chæ nhöõng gì tôùi thì bieát, qua roài thì thoâi, khoâng löu laïi boùng daùng naøo caû. Caùi bieát naøy thaàm thaàm hieän tieàn ôû beân trong. Nhöng laâu nay chuùng ta cöù nhaän caùi bieát suy nghó theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình neân caùi bieát chaân thaät bò che khuaát.

Baây giôø chuùng ta tu laø laøm sao trôû laïi ñöôïc caùi bieát haèng höõu cuûa mình. Nhö loã tai luùc naøo cuõng nghe, con maét luùc naøo cuõng thaáy. Chính choã naøy, ñöùc Phaät ñaõ hoûi ngaøi A-nan: “Caùi thaáy coù vaéng maët luùc naøo khoâng?” Ngaøi A-nan thöa: “Khi nguû khoâng thaáy.” Neáu nguû khoâng thaáy thì taïi sao coù ngöôøi môû ñeøn saùng ta giaät mình thöùc giaác, nhö vaäy laø coù thaáy. Nghe cuõng theá, ta ñang nguû nhöng ai goõ cöûa mình lieàn nghe. Nhö vaäy luùc naøo cuõng coù caùi hay thaáy, hay nghe. Chæ khaùc khi thöùc thì caùi thaáy caùi nghe roõ hôn luùc nguû, chôù khoâng phaûi laø khoâng.

Cho neân ngaøi A-nan noùi “Khi nguû khoâng thaáy”, thì ñöùc Phaät daïy “Chaúng nhöõng nguû maø caû ngöôøi muø cuõng thaáy nöõa”. Ngaøi A-nan ngaïc nhieân, ngöôøi muø laøm sao thaáy. Ñöùc Phaät lieàn ñöa thí duï, nhö ban ñeâm trong nhaø toái khoâng coù ñeøn, ta ñi vaøo khoâng thaáy gì. Ngöôøi muø ban ngaøy trôøi saùng hoï cuõng khoâng thaáy gì. Hoï seõ noùi toâi thaáy toái ñen.

Nhö vaäy thì ngöôøi coù maét khoâng coù ñeøn thaáy toái, ngöôøi muø cuõng thaáy toái. Thaáy toái töùc laø coù thaáy, chôù khoâng phaûi khoâng thaáy. Nhö khi môû ñeøn ngöôøi coù maét thaáy saùng, ñoù laø con maét thaáy hay caùi ñeøn thaáy? Neáu con maét thaáy thì thaáy toái, roài thaáy saùng. Thaáy toái cuõng thaáy, thaáy saùng cuõng thaáy; khoâng ñeøn neân thaáy toái, coù ñeøn neân thaáy saùng. Cuõng vaäy ngöôøi muø neáu ñöôïc chöõa trò heát beänh, hoï môû con maét cuõng thaáy saùng nhö mình vaäy. Neân bieát caùi thaáy ñaõ saün trong ta nhöng vì maét hö neân mình thaáy khoâng roõ.

 Nhö vaäy chaáp thaân thaät, chaáp taâm suy nghó thaät goác töø voâ minh. Taát caû chuùng ta hieän soáng ñaây, coù ai thoaùt khoûi voâ minh khoâng? Bôûi khoâng thoaùt khoûi voâ minh neân chuùng ta phaûi luaân hoài sanh töû. Baây giôø muoán ra khoûi sanh töû phaûi phaù tan voâ minh. Chuùng ta bieát thaân naøy hö giaû, taâm suy nghó phaûi quaáy, hôn thua hö giaû. Hai thöù hö giaû bieát hö giaû laø chuùng ta ñaõ saùng roài. Bieát nhö vaäy coù khoù laém khoâng? Ñaâu coù gì khoù.

Con ngöôøi do coá chaáp maø naûy sanh nhieàu chuyeän ñau khoå. Nhö trong gia ñình, ngöôøi choàng chaáp caùi nghó cuûa mình ñuùng, vôï con nghó khaùc thì böïc boäi khoâng vui, ñoâi khi daãn tôùi aáu ñaû nöõa. Xa hôn trong xaõ hoäâi, ai cuõng chaáp caùi nghó cuûa ta ñuùng, nhöõng caùi ñuùng ñoù ñuïng nhau thì seõ taøn saùt nhau. Baây giôø chuùng ta bieát caùi nghó cuûa mình khoâng phaûi chaân lyù, ta coù quyeàn nghó theá naøy, ngöôøi khaùc coù quyeàn nghó theá khaùc, nhôø vaäy chuùng ta soáng thoaûi maùi töï taïi, khoâng oaùn khoâng hôøn.

Qua ñoù ñeå thaáy loãi cuûa chuùng ta vì meâ laàm chaáp chaët ñoù gaây ñau khoå cho mình cho ngöôøi. Nhoû thì trong gia ñình, lôùn thì ngoaøi xaõ hoäi, lôùn nöõa thì quoác gia, theá giôùi. Vì chaáp maø con ngöôøi saùt phaït vôùi nhau khoâng thöông xoùt. Neân ngöôøi buoâng ñöôïc coá chaáp laø ngöôøi saùng suoát, duø khoâng ai phong Thaùnh ngöôøi aáy cuõng ñaõ laø Thaùnh roài. Bôûi khoâng chaáp thaân, khoâng chaáp taâm thì coù gì phieàn luïy, khoâng phieàn luïy laø töï taïi trong coõi ñôøi, khoâng vöôùng maéc, khoâng khoå, chaúng phaûi Thaùnh laø gì?

Neân ngöôøi tu chuùng ta chæ nhaän cho ñuùng hai ñieàu veà thaân vaø taâm, ñöøng laàm laãn laø ñaõ giaûi bao nhieâu khoå ñau cho mình vaø moïi ngöôøi. Nhö vaäy tu raát laø hay, chæ sôï chuùng ta khoâng chòu tu thoâi. Bieát roõ thaân khoâng thaät, caùi bieát aáy laø gì? Laø trí tueä, laø giaùc. Neân Phaät laáy trí Vieân giaùc chieáu phaù voâ minh. Trí aáy moïi ngöôøi ñeàu coù saün, cuõng nhö ñeøn coù saün, chæ caàn thaép leân laø saùng.

Ñaïo Phaät thöïc teá voâ cuøng, nhöng vì chuùng ta chöa can ñaûm nhìn ñuùng söï thaät, cöù nuoâng chieàu theo caùi hö giaû neân khoå ñau. Neáu thöùc tænh, khoâng chaáp thaân taâm nöõa thì chuùng ta töï taïi giöõa coõi ñôøi. Ñoù laø giaûi thoaùt khoûi moïi raøng buoäc roài, ñaâu caàn nhôø ai, ñaâu caàn tìm ôû ñaâu xa.

Ñöùc Phaät daïy nieäm Phaät ñeå deïp heát caùc laêng xaêng loän xoän trong ñaàu, nieäm tôùi voâ nieäm thì thaáy Phaät Di-ñaø. Coøn ngöôøi tu Thieàn deïp taâm hö doái voïng töôûng ñaûo ñieân, laëng heát nhöõng thöù aáy thì ñöôïc ñònh, chöùng A-la-haùn vaøo Nieát-baøn. Ñöùc Phaät do thaáy ñöôïc goác meâ laàm, neân Ngaøi daïy chuùng ta tu ñeå thoaùt khoûi coäi goác ñoù. Nhöng chuùng ta laïi khoâng thaáy chuû ñích ñoù, cöù öôùc mô khaùc ñi. Nieäm Phaät ñeå Phaät röôùc veà Cöïc laïc cho sung söôùng. Coøn muoán sung söôùng laø coøn baûn ngaõ, söôùng cho baûn ngaõ höôûng. Nhö vaäy laø chöa thaáy muïc ñích cuûa Phaät daïy.

Tu thieàn cuõng theá, troïng taâm cuûa Thieàn toâng laø phaûn quan töùc nhìn laïi taâm mình. Bieát roõ taâm voïng töôûng phaân bieät khoâng thaät thì noù töï maát, noù maát töùc an ñònh. Nieäm Phaät trì chuù cuõng ñeå ñi tôùi choã nhaát taâm, nhaát taâm ñeå ñöôïc an ñònh. Coøn tu thieàn chæ thaúng khoâng möôïn phöông tieän, duøng trí phaûn quan thaáy roõ thaân khoâng thaät, taâm khoâng thaät thì töï noù döøng laëng.

Sôû dó chuùng ta ngoài thieàn hay nieäm Phaät thaáy taâm laêng xaêng, laø vì töø laâu ñaõ huaân taäp nhieàu quaù. Baây giôø yeân laëng noù daáy khôûi leân, chuùng ta bieát roõ khoâng thaät, töø töø seõ tieâu tan. Cho neân chuùng toâi höôùng daãn Phaät töû tu, phaûi nhìn laïi caùc nieäm khôûi cuûa mình. Noù daáy leân bieát laø voïng töôûng khoâng thaät, quôû rieát noù luïn baïi, tieâu moøn. Tu nhö theá laø khoâng muôïn moät phaùp naøo maø chæ duøng trí ñeå deïp, cho neân trong nhaø Thieàn thöôøng noùi “Toâng ta khoâng ngöõ cuù, khoâng moät phaùp cho ngöôøi”. Nhö ñöùc Phaät duøng trí Vieân giaùc chieáu soi voâ minh, töø töø noù tan thì trí Vieân giaùc hieän tieàn.

Tu maø muoán ñôøi sau sung söôùng laø coøn naèm trong luaân hoài, töùc coøn voâ minh. Muoán phaù luaân hoài phaûi duøng trí tueä chieáu phaù voâ minh. Chöøng ñoù khoâng noùi giaûi thoaùt cuõng laø giaûi thoaùt. Ngöôïc laïi cöù chieàu theo baûn ngaõ, thì ñôøi ñôøi kieáp kieáp luaân hoài heát nôi naøy ñeán nôi khaùc. Coù nhieàu vò nghó raèng, mình luaân hoài nhöng ñöôïc sanh choã sung söôùng cuõng toát. Giaû söû ñieàu ñoù ñuùng, ngöôøi aáy ñöôïc giaøu sang sung söôùng, nhöng coù moät ñieàu raát bình ñaúng laø khi beänh khi giaø khi cheát, ai cuõng nhö ai. Söï sung söôùng ñoù chæ taïm thôøi, khi taét thôû moïi ngöôøi ñeàu khoå nhö nhau.

Chæ ngöôøi naøo thoaùt ñöôïc boán caùi khoå lôùn sanh laõo beänh töû môùi thaät laø ngöôøi haïnh phuùc. Bieát ñöôïc choã naøy chuùng ta seõ coù caùi nhìn khaùc vôùi theá gian. Thí duï nhö caùnh tay ta coù muït nhoït ñau nhöùc, luùc ñoù mình noùi muït nhoït ôû caùnh tay ñau hay mình ñau? Thöôøng ngöôøi ta noùi mình ñau, roài reân ræ ñuû thöù. Söï thaät chæ vì muït nhoït ñuïng nhöõng daây thaàn kinh neân choã ñoù ñau thoâi chôù mình ñaâu coù ñau. Nhöng ngöôøi ñôøi hay ñoàng hoùa taát caû laø mình heát. Söï thaät khoâng phaûi vaäy.

Coù moät vò Thieàn sö bò beänh, thaày Tri söï ñeán thaêm:

- Baïch Hoøa thöôïng, Hoøa thöôïng beänh coù caùi khoâng beänh chaêng?

Thieàn sö ñaùp:

- Coù.

- Caùi khoâng beänh noù theá naøo?

Ngaøi noùi:

- OÂi da! OÂi da!

Quí vò coù thaáy caùi ñoù chöa? Caùi bieát ñau noù khoâng ñau. Choã ñau chæ ôû nôi thaân phaàn nhoû cuûa thaân, chôù ta khoâng ñau. Nhöng laâu nay mình ñoàng hoùa, ñau moät choã laø ñau taát caû neân reân ræ thoáng khoå.

Khi nhaän ra ñöôïc ñieàu ñoù roài, luùc naøo ñau mình nhìn xem noù ñau tôùi ñaâu, nhìn moät hoài töï nhieân queân ñau luoân. Ñoù laø ñieåm ñaëc bieät. Do trí giaùc bieát ñöôïc choã ñau thì caùi bieát ñoù ñaâu coù ñau. Hieåu vaäy roài trong cuoäc soáng naøy chuùng ta ñaõ coù moät phaàn töï taïi, coøn khoâng vöøa ñoäng tôùi lieàn reân la ñau quaù. Ñoù laø choã raát thieát yeáu.

 Vì chuùng sanh laàm chaáp thaân töù ñaïi laøm thaân mình thaät, chaáp taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình thaät, neân Phaät duøng ba thí duï ñeå chæ cho chuùng ta bieát nhöõng thöù ñoù khoâng phaûi thaät.

Thí duï thöù nhaát, nhö boán höôùng neáu ta nhìn laàm höôùng Nam thaønh höôùng Ñoâng thì caùc höôùng khaùc ñeàu laàm heát. Moät höôùng nhaän sai thì caùc höôùng ñeàu sai. Cuõng theá, khi nhaän laàm thaân taâm naøy laø thaät thì taát caû caùc thöù khaùc ñeàu laàm heát. Thaân mình thaät, taâm mình thaät thì thaân ngöôøi taâm ngöôøi cuõng thaät, taát caû moïi thöù chung quanh ñeàu thaät. Ñoù laø ví duï thöù nhaát.

Ví duï thöù hai, nhö con maét beänh nhìn ra hö khoâng luùc trôøi naéng thaáy coù hoa ñoám. Nhö vaäy hoa ñoám coù laø töø con maét beänh. Neáu con maét heát beänh thì hoa ñoám cuõng khoâng coøn. Con maét beänh duï cho nhaän ñònh sai laàm veà thaân taâm naøy, neân taát caû caùc thöù khaùc ñeàu sai laàm heát, caùi khoâng coù thaáy thaønh coù. Ñoù laø ví duï thöù hai.

Ví duï thöù ba, nhö ngöôøi naèm moäng cuõng khoùc cuõng cöôøi, nhöng thöùc giaác roài moäng khoâng coøn nöõa. Nhö vaäy moäng thaät coù hay thaät khoâng? Nhaø Phaät duøng töø phi höõu phi voâ, khoâng phaûi coù maø cuõng khoâng phaûi khoâng. Khoâng phaûi coù vì thöùc roài khoâng coøn, khoâng phaûi khoâng vì luùc moäng thì coù, neân mình môùi khoùc môùi cöôøi. Cuõng theá, caùc phaùp treân theá gian naøy ñeàu taïm bôï hö doái, cuõng nhö moäng, khoâng thaät coù cuõng khoâng thaät khoâng. Theá nhöng chuùng ta laàm meâ chaáp caùi gì cuõng thaät, hoaëc caùi gì cuõng khoâng.

Gaëp söï vieäc gì ngöôøi ta thöôøng hoûi nhau: “Vieäc ñoù coù hay khoâng?” yù noùi coù thì coù thaät, khoâng thì khoâng ngô. Söï vaät treân theá gian naøy khoâng thaät coù, cuõng khoâng thaät khoâng. Khi duyeân hôïp taïm coù, duyeân tan taïm khoâng, khoâng coù gì coá ñònh caû. Chaáp nhö vaäy Phaät goïi laø bieân kieán töùc thaáy moät beân, thaáy khoâng ñuùng. Chuùng sanh luoân soáng trong bieân kieán, neân luùc naøo cuõng thaáy hai beân, hoaëc chaïy beân naøy hoaëc chaïy beân kia. Söï thaät taâm chuùng ta khoâng coù hai beân, hai beân chaúng qua laø voïng töôûng phaân bieät maø ra.

Thieàn sö Caâu Chi khi ñöôïc hoûi “Theá naøo laø Phaät”, Ngaøi ñöa moät ngoùn tay. Hoûi: “Theá naøo laø phaùp”, Ngaøi cuõng ñöa moät ngoùn tay. Hoûi gì cuõng ñöa moät ngoùn tay thoâi, khoâng noùi caâu naøo heát. Nhö vaäy nghóa laø sao? Phaät phaùp thì khoâng coù hai beân, coù hai beân thì khoâng phaûi Phaät phaùp. Luïc toå Hueä Naêng, laàn ñaàu tieân thuyeát phaùp cho Thöôïng toïa Minh, Ngaøi daïy: “Khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc, caùi gì laø Baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Ngay caâu ñoù Thöôïng toïa Minh lieàn ngoä ñaïo.

Nhìn laïi cuoäc ñôøi chuùng ta ñang ñuoåi theo hai beân phaûi quaáy, hôn thua v.v… soáng nhö vaäy laïi thaáy vui. Coøn buoâng caû hai beân xem ra buoàn quaù. Caùi haáp daãn cuûa theá gian laø haáp daãn cuûa khoå ñau, chôù khoâng phaûi haáp daãn chaân thaät. Khi khoâng coøn hai beân, chuùng ta vaãn haèng thaáy haèng bieát, taâm thanh tònh trong saùng, chôù khoâng tính toaùn phaân bieät hôn thua phaûi quaáy. Ñoù laø caùi vui chaân thaät.

Ñöùc Phaät thaáy chuùng sanh ñang cheát chìm trong bieån meâ, Ngaøi saün saøng cöùu vôùt maø chuùng sanh khoâng chòu nghe theo. Neân hình aûnh ñöùc Phaät Di-ñaø ñöùng duoãi tay, chuùng sanh ñang laën nguïp döôùi soâng döôùi bieån, nhöng khoâng chòu ñöa tay cho Ngaøi vôùt, cöù laën huïp laën huïp hoaøi, thaät laø ñaùng thöông. Ñoù laø ñeå dieãn taû chuùng ta ôû trong bieån meâ maø khoâng bieát mình meâ neân say söa maõi trong ñoù.

Phaät thöông chuùng ta meâ laàm neân Ngaøi chæ daïy ñeå thoaùt meâ laàm, heát meâ laø heát khoå, coøn meâ thì coøn chìm trong bieån khoå. Nhöng chuùng ta cöù vui trong caùi khoå, chôù khoâng vui trong caùi thaät. Nhieàu ngöôøi noùi “Ñi coi haùt caûi löông cuõng vui”, vaäy maø gaëp maáy coâ ñaøo dieãn vai thöông, khoùc leân khoùc xuoáng, hoï cuõng khoùc theo. Ñaõ noùi vui sao khoùc? Nhö vaäy chuùng ta vui laãn trong caùi khoå chôù khoâng thaät vui. Bao giôø taâm thanh tònh, trong saùng môùi laø vui thaät, song chuùng ta khoâng bieát tìm veà caùi vui naøy, cöù tìm vui trong khoå thì khoâng bao giôø heát khoå.

Muoán thoaùt khoå phaûi ra ngoaøi ñoái ñaõi hai beân. Cho neân Thöôïng toïa Minh nghe caâu “Khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc” töùc hai beân, thì Baûn lai dieän muïc hieän tieàn. Maët thaät xöa nay saün coù nhöng vì hai beân che khuaát ñi. Baây giôø khoâng coøn hai beân thì noù hieän tieàn, giaûn dò voâ cuøng.

Tìm kieám caùi gì maø chuùng ta chöa bao giôø bieát, chöa bao giôø coù môùi khoù. Coøn caùi saün ôû ñaây, ngay nôi mình maø khoâng chòu tìm, cöù ñi tìm ñaâu ñaâu roài than khoù. Nghó hai beân laø ai nghó? Mình nghó. Vaäy boû hai beân thì ai boû? Mình boû. Cho neân tu coát phaûi trôû laïi caùi chaân thaät cuûa chính mình, Caùi ñoù khoâng bò loâi cuoán trong luaân hoài sanh töû. Trôû veà ñöôïc caùi chaân thaät laø ra khoûi sanh töû, laø giaûi thoaùt, laø Phaät. Ai cuõng coù quyeàn thaønh Phaät nhöng khoâng chòu thaønh, cöù laïy Phaät khoùc than “con khoå quaù Phaät cöùu con”. Noãi khoå ñoù laø taïi ña mang, töï mình chuoác laáy chôù Phaät ñaâu coù cho, Phaät baûo phaûi boû maø.

Chuùng ta tænh giaùc bieát thaân naøy hö giaû, luùc  gaàn cheát khoâng coøn sôï nöõa. Cho neân caùc Thieàn sö söûa soaïn cheát ñeàu cöôøi. Coøn chuùng ta gaàn cheát thì khoùc, taïi vì nhìn khoâng ñuùng leõ thaät, bieát khoâng ñuùng leõ thaät. Thaân ñaõ laø duyeân hôïp thì phaûi tan. Taïi sao khi hôïp mình chòu, khi tan laïi khoâng chòu? Theá gian kyû nieäm ngaøy sanh goïi laø möøng sanh nhaät, töôûng nieäm ngaøy maát goïi laø huùy kî, töùc sôï laém khoâng daùm noùi tôùi. Nhö vaäy chuùng ta thích soáng, sôï cheát. Nhöng luaät voâ thöôøng phaûi nhö theá, khoâng khaùc hôn ñöôïc, taïi sao chòu sanh laïi khoâng chòu töû?

Theá neân Laõo giaùo ñöa ra thuoác tröôøng sanh baát töû ñeå haáp daãn keû tham soáng sôï cheát, vì vaäy ngöôøi ta thích. Coøn ñaïo Phaät daïy tu tôùi choã Nieát-baøn laø voâ sanh, khoâng coøn sanh nöõa neân khoâng ai ham. Noùi tröôøng sanh baát töû nhöng thöû tìm xem ngaøy nay coøn oâng tieân naøo khoâng? Neáu baát töû sao maát, neân bieát ñoù chæ laø noùi ñuøa chôi cho vui vaäy thoâi. Coù theå luyeän thuoác linh ñôn soáng thoï hôn ngöôøi, chôù khoâng theå soáng maõi khoâng cheát. Phaät baûo coù sanh laø coù töû, muoán heát töû thì phaûi voâ sanh.

Nhö vaäy môùi thaáy giaùo lyù ñaïo Phaät raát chaân thaät, coát chæ chuùng ta thaáy ñöôïc leõ thaät, soáng ñuùng leõ thaät. Thaáy nhö thaät roài chuùng ta seõ can ñaûm ñöùng giöõa cuoäc bieán chuyeån cuûa theá söï, khoâng coøn khoâng bò khoå ñau vì nhöõng bieán chuyeån ñoù nöõa. Ñaïo Phaät khoâng bi quan yeám theá nhö nhieàu ngöôøi töôûng. Bi quan thì cheát ñaâu coù cöôøi ñöôïc! Theá nhaân soáng trong aûo töôûng nhieàu quaù, töôûng ta haïnh phuùc, töôûng ñôøi laø vui, ñuøng moät caùi haïnh phuùc ñoù maát neân hoaûng hoát lieàu cheát. Ñaïo Phaät khoâng nhö theá, thaáy roõ cuoäc ñôøi laø vaäy thì moïi chuyeän ñoåi thay laø troø chôi thoâi.

Toâi ví duï gaàn nhaát nhö hai ngöôøi nam nöõ thöông nhau, hoï thöôøng theà non heïn bieån, töùc duø non moøn bieån caïn cuõng khoâng ñoåi thay. Noùi nghe oai quaù, nhöng neáu moät trong hai ngöôøi bò beänh phoåi naëng hay bò cuøi thì non chöa moøn bieån chöa caïn maø tình ñaõ maát roài. Theá gian hay töôûng töôïng roài gaït gaãm nhau maø chôi, khoâng coù leõ thaät.

Chuùng ta thaáy Phaät noùi taâm voâ thöôøng, tuøy hoaøn caûnh tuøy tröôøng hôïp noù ñoåi thay luoân, khoâng döøng choã naøo heát. Bieát nhö vaäy neáu coù ngöôøi meán mình, sau laïi khoâng thích, ta cuõng cöôøi thoâi, coù gì ñaâu maø khoå. Hieåu nhö vaäy roài, chuùng ta soáng vöõng vaøng tröôùc cuoäc ñôøi, khoâng bò noù lung lay. Nhö vaäy ngöôøi can ñaûm laø do thaáy ñuùng söï thaät. Coøn soáng trong aûo töôûng laø ngöôøi yeáu ñuoái hay sôï haõi. Ñoù laø leõ thaät.

Trong kinh Vieân Giaùc Phaät noùi “Tri huyeãn töùc ly, ly huyeãn töùc giaùc”, nghóa laø bieát huyeãn lieàn lìa, lìa huyeãn lieàn giaùc. Giaùc ngoä cuûa ñaïo Phaät khoâng phaûi phaùt haøo quang, giaùc ngoä laø thaáy ñuùng nhö thaät veà con ngöôøi vaø caùc phaùp. Con ngöôøi ñaõ thaáy ñuùng thì taát caû moïi thöù beân ngoaøi cuõng thaáy ñuùng. Ngöôïc laïi, con ngöôøi ñaõ thaáy laàm thì taát caû ñeàu laàm heát.

Hieåu vaäy, treân ñöôøng tu taát caû chuùng ta ñeàu phaûi töø bieån meâ leân bôø giaùc, khoâng neân ñaém ñuoái trong bieån meâ hoaøi. Coøn töôûng töôïng, coøn meâ ñaém trong coõi taïm bôï thì chæ môùi tu ngoaøi da thoâi, chôù chöa tu taän xöông tuûy. Cuõng nhö nhaø toái muoán saùng thì phaûi thaép ñeøn. Khoâng chòu thaép ñeøn, cöù ñem caùi naøy caùi kia quaêng voâ cho saùng thì thaät si meâ. Cuõng vaäy, chuùng ta meâ neân traàm luaân ñau khoå, baây giôø muoán thoaùt ra thì phaûi giaùc.

Neân bieát meâ laø troïng taâm cuûa ñau khoå, giaùc laø coäi nguoàn cuûa giaûi thoaùt an vui. Hai beân roõ raøng chuùng ta töï choïn laáy, khoâng ai baét buoäc mình caû. Ngöôøi Phaät töû saùng suoát caàn phaûi naém vöõng ñieàu naøy ñeå khoâng bò laàm laãn treân böôùc ñöôøng tu taäp cuûa mình.

Hoâm nay, toâi noùi veà nguoàn goác tu haønh cuûa ñöùc Phaät, chuùng ta laø ñeä töû Ngaøi, tu theo Ngaøi thì töï bieát phaûi laøm gì, tu nhö theá naøo ñeå khoâng sai laïc con ñöôøng ñöùc Phaät ñaõ ñi, ñaõ thaønh töïu vaø höôùng daãn chuùng ta cuøng ñi. Mong taát caû khoâng coâ phuï ñöùc Phaät cuõng nhö coâ phuï chính mình.

]

Giaûng taïi Virginia Hoa Kyø Thaùng 11- 2000

 

Ñeà taøi chuùng toâi giaûng hoâm nay Ñaïo Phaät laø ñaïo yeâu ñôøi. Laâu nay ngöôøi ta ngôõ raèng ñaïo Phaät laø ñaïo yeám theá. Giôø ñaây chuùng toâi noùi ñaïo Phaät laø ñaïo yeâu ñôøi chaéc quí vò khoâng khoûi ngaïc nhieân. Chuùng toâi seõ tuaàn töï giaûi thích tinh thaàn yeâu ñôøi cuûa ñaïo Phaät.

Theo caùi nhìn thoâng thöôøng cuûa ngöôøi ñôøi, ñaïo Phaät döôøng nhö yeám theá. Taïi sao? Vì trong kinh Töù Dieäu Ñeá, ñeá ñaàu tieân laø Khoå ñeá. Phaät noùi khoå tröôùc nhaát, sau ñoù coøn noùi theâm thaân naøy voâ thöôøng, baát tònh, giaû doái v.v... Noùi nhö theá töùc roõ raøng ñaïo Phaät laø chaùn ñôøi. Nhöng thaät ra aáy laø do caùi nhìn thieån caän maø thoâi.

Ñöùc Phaät coù ñieåm ñaëc bieät, khi chæ moät phöông phaùp naøo tröôùc Ngaøi noùi quaû, sau môùi chæ nhaân. Töø ñoù Ngaøi môùi daïy phöông phaùp tieâu dieät nhaân ñeå heát quaû khoå. Phaät noùi thaân naøy laø khoå, laø noùi treân quaû. Khoå töø ñaâu ra? Töø tham, saân, si, maïn, nghi, aùc kieán v.v… Bieát ñöôïc lyù do töùc laø bieát ñöôïc nhaân, sau ñoù phaûi tìm caùch tieâu dieät nhaân aáy. Cho neân Khoå ñeá laø quaû, Taäp ñeá laø nhaân. Dieät saïch nhaân khoå roài thì ñöôïc quaû vui goïi laø Dieät ñeá. Muoán dieät nhaân khoâng phaûi ngaãu nhieân töï dieät, maø coù phöông phaùp tu haønh goïi laø Ñaïo ñeá.

Ví nhö baùc só thaáy beänh nhaân ñau naëng, nhöng ngöôøi aáy chöa bieát neân tröôùc baùc só giaûi thích, beänh naøy traàm troïng laém caàn phaûi uoáng thuoác trò môùi laønh. Beänh nhaân nghe vaäy sôï môùi chòu ñieàu trò. Sau ñoù baùc só höôùng daãn caùch chöõa trò, ngöôøi ñoù nghe vaø laøm theo lôøi daën cuûa baùc só neân laønh beänh.

Cuõng vaäy, ban ñaàu nghe noùi beänh traàm troïng chuùng ta sôï, ñoù laø khoå. Nhôø sôï môùi hoûi caùch chöõa trò. Khi trò ñaõ laønh thì heát khoå, ñöôïc an vui. Vì vaäy ñaïo Phaät noùi khoå nhöng khoâng phaûi coá ñònh, neáu bieát caùch tieâu dieät nhaân khoå thì quaû khoå seõ heát. Heát khoå töùc laø vui. Cho neân ñaïo Phaät noùi khoå khoâng phaûi ñeå cho chuùng ta thôû than, buoàn thaûm, maø noùi khoå ñeå chuùng ta dieät khoå. Dieät khoå ñeå ñöôïc vui, vui thì yeâu ñôøi. Ñoù laø yù nghóa cao sieâu cuûa ñaïo Phaät.

Nhö trong kinh coù caâu: “Phaät aùi chuùng sanh nhö maãu aùi töû.” Töùc laø Phaät thöông chuùng sanh nhö meï thöông con. Meï thöông con thì khoâng bao giôø boû ñöôïc. Khoâng boû ñöôïc neân phaûi tìm moïi caùch ñeå chæ daïy, höôùng daãn sao cho con mình bôùt khoå, ñoù laø tinh thaàn töø bi cuûa ñöùc Phaät. Coù hoïc Phaät, môùi thaáy tình thöông cuûa Phaät ñoái vôùi chuùng ta thaät traøn treà lai laùng. Tinh thaàn ñoù laø yeâu ñôøi chôù khoâng theå chaùn ñôøi maø coù ñöôïc.

Trong kinh Hoa Nghieâm, chö Boà-taùt thöôøng noùi: “Thaáy chuùng sanh khoå thì Boà-taùt khoå. Thaáy chuùng sanh vui thì Boà-taùt vui.” Caùi khoå, caùi vui cuûa chuùng sanh laø caùi khoå, caùi vui cuûa Boà-taùt. Do ñoù luùc naøo caùc ngaøi cuõng muoán ñoä, muoán cöùu chuùng sanh, nhö vaäy khoâng phaûi thöông yeâu laø gì?  

Trong kinh Laêng Nghieâm, sau khi A-nan ngoä ñöôïc lyù ñaïo roài, Ngaøi phaùt nguyeän raèng: “Trong ñôøi aùc nguõ tröôïc con xin vaøo tröôùc. Coøn coù moät chuùng sanh chöa ñöôïc Nieát-baøn, con nguyeän khoâng vaøo Nieát-baøn.” Nhö vaäy yeâu ñôøi hay chaùn ñôøi? Töø ñöùc Phaät cho tôùi Boà-taùt, Thanh vaên A-la-haùn cuõng phaùt nguyeän maïnh meõ nhö vaäy. Vì lôïi ích chuùng sanh, caùc ngaøi khoâng bao giôø töï an phaän mình ñeå chuùng sanh phaûi chòu ñau khoå. Tinh thaàn ñoù laøm sao chaùn ñôøi ñöôïc?   

Trong kinh Phaùp Hoa, chaøng cuøng töû rôøi boû cha meï ñi lang thang, ñoùi khoå. Khi muoán tìm trôû veà cha meï, voâ tình laïc tôùi choã oâng Tröôûng giaû. Taïi ñaây, chaøng xin laøm moät coâng vieäc nhoû ñeå kieám soáng qua ngaøy. OÂng Tröôûng giaû nhaän ra chaøng laø con mình neân baûo ngöôøi goïi ñeán. Khi ñöôïc goïi, cuøng töû hoaûng hoát boû chaïy khoâng daùm trôû veà nöõa. Ngöôøi cha thöông baûo gia nhaân ñuoåi theo vaø ñem veà, noùi seõ thueâ hoát phaân. Nghe theá chaøng môùi heát sôï. Tröôûng giaû muoán gaàn con neân côûi aùo baøo sang troïng, maëc aùo raùch, caàm ñoà hoát phaân ñeán gaàn cuøng töû. Gaàn guõi ñöôïc roài môùi tìm caùch duï doã cho laøm nhöõng coâng vieäc lôùn hôn. Cuoái cuøng bieát chaøng khoâng coøn sôï haõi nöõa, Tröôûng giaû môùi noùi thaät oâng laø cha cuûa chaøng vaø trao laïi gia taøi cho chaøng.

Tröôûng giaû chæ cho ñöùc Phaät, chaøng cuøng töû chæ cho chuùng ta. Vì thöông con neân töø ngoâi vò an laïc, Tröôûng giaû phaûi xuoáng haàm phaân ñeå gaàn guõi vaø dìu daét con. Chö Phaät cuøng caùc vò Boà-taùt ñeàu nhö theá, heát loøng heát daï thöông xoùt chuùng sanh. Tinh thaàn ñoù coù phaûi yeâu ñôøi khoâng?  Ñoù laø moät leõ thaät khoâng theå phuû nhaän ñöôïc.

Ngöôøi ñôøi môùi nhìn thaáy cuoäc soáng nhö laïc quan vui thích. Nhöng khi gaëp hoaøn caûnh traùi yù, lieàn muoán töï töû, hoaëc chaïy troán cuoäc ñôøi baèng nhieàu caùch sa ñoïa hö hoûng. Neáu laïc quan taïi sao phaûi töï töû? Töï töû coù phaûi troán ñôøi khoâng, ñaõ troán ñôøi thì ñaâu coøn yeâu ñôøi nöõa. Cho neân Phaät töû tu theo ñaïo Phaät khoâng coù quyeàn töï töû. Taïi sao? Trong kinh Töù Thaäp Nhò Chöông, ñöùc Phaät daïy raát roõ, nhöõng ngöôøi gaëp hoaøn caûnh khoù xöû, buoàn naûn töï töû, chaúng nhöõng khoâng heát khoå maø coøn chuoác khoå nhieàu hôn nöõa.

Thí nhö con traâu bò keùo caøy, noù thaáy caùi aùch laø tai hoïa cuûa noù. Moãi khi ñeå aùch leân vai laø noù khoå, cho neân noù tìm caùch phaù hoaïi caùi aùch ñoù, nhö laáy söøng quaät cho gaõy aùch. Nhöng noù khoâng ngôø aùch cuõ gaõy roài, oâng chuû seõ laøm caùi aùch môùi toát hôn, chaéc hôn. Con traâu muoán heát khoå quaät cho gaõy aùch, ñaâu ngôø laïi mang caùi aùch môùi coøn khoå hôn.

Cuõng vaäy, Phaät daïy taát caû chuùng ta sanh trong coõi ñôøi naøy, gaëp nhöõng caûnh vui töôi sung söôùng hoaëc ñau khoå. Khi khoå quaù chuùng ta töôûng cheát ñi cho heát khoå, cuõng gioáng nhö con traâu kia vaäy. Ngöôøi sôï thaân naøy khoå, chòu khoâng noåi neân muoán töï töû. Nhöng khoâng ngôø töï töû roài, mang thaân khaùc coøn khoå hôn, laâu daøi hôn.

Chuùng ta khoâng chaïy troán ñi ñaâu ñöôïc, neáu nghieäp aùc cuûa mình chöa heát, cuõng nhö con traâu khoâng theå troán caùi aùch khi nghieäp traâu vaãn coøn. Chöøng naøo nghieäp traâu heát thì heát aùch, coøn mang thaân traâu thì phaûi mang aùch, khoâng sao traùnh khoûi. Chuùng ta cuõng vaäy coøn mang thaân nghieäp baùo, aân oaùn chöa heát maø muoán giaûi quyeát baèng caùch chaïy troán thì khoâng bao giôø ñöôïc.

 Cho neân Phaät daïy ngöôøi Phaät töû soáng trong caûnh vui söôùng cuõng nhôù laøm laønh, ñöøng taïo nghieäp aùc. ÔÛ trong caûnh khoå cöïc neân bieát roõ raèng, khoå naøy khoâng phaûi boãng döng töï ñeán vôùi mình maø do nghieäp aùc ñaõ tích luõy ñôøi tröôùc, ngaøy nay phaûi chòu. Nghieäp laø moái nôï, nôï ñeán maø chaïy troán khoâng chòu traû thì chöøng naøo heát nôï? ÔÛ ñaây thieáu nôï troán qua choã khaùc, neáu ôû ñoù ngöôøi ta gaëp laïi cuõng ñoøi nhö thöôøng. Nhö vaäy chæ traû heát nôï, thì môùi ñöôïc an laønh.

Hieåu theá, chuùng ta coù thaân naøy trong caûnh vui thì soáng theo caûnh vui, trong caûnh khoå thì chaáp nhaän traû nôï naàn cuûa caûnh khoå. Nôï naàn traû xong thì chuùng ta seõ heát khoå. Bieát roõ nhö vaäy seõ khoâng coøn gì ñeå lo sôï nöõa. Chaáp nhaän traû heát nôï thì heát khoå, coøn chöa heát nôï maø troán thì khoâng ñöôïc. Nhö vaäy ñaïo Phaät daïy chuùng ta chaùn ñôøihay yeâu ñôøi? Duø ñôøi coù cay ñaéng maáy cuõng raùng chòu, khoâng chaïy troán, vaäy laø quaù laïc quan quaù yeâu ñôøi roài.

Trong kinh A-haøm, ñöùc Phaät daïy ñöôïc thaân naøy raát khoù. “Thieân nieân thieát thoï khai hoa dò, nhaát thaát nhaân thaân vaïn kieáp nan”, nghóa laø ngaøn naêm caây saét môùi troå boâng coøn deã, moät khi maát thaân naøy roài, ñöôïc trôû laïi laøm ngöôøi raát khoù. Nhö vaäy ñöôïc laøm ngöôøi laø toát, taïi sao laïi ñi huûy hoaïi, thaät heát söùc daïi khôø. Vì vaäy Phaät daïy chuùng ta phaûi quí tieác thaân naøy, bieát möôïn noù laøm phöông tieän tu haønh, lôïi ích cho chuùng sanh chôù khoâng neân huûy hoaïi noù.

 Phaät ví duï nhö con ruøa muø ôû giöõa bieån khôi, moät traêm naêm noù môùi troài ñaàu leân moät laàn. Treân maët bieån coù boïng caây noåi tuøy theo gioù ñaåy ñöa. Nhö vaäy khoâng bieát bao giôø con ruøa muø troài leân môùi gaëp ñöôïc boïng caây, chuyeän aáy neáu coù thaät laø hi höõu. Phaät noùi cuõng vaäy, maát thaân naøy ñöôïc trôû laïi laøm ngöôøi cuõng khoù nhö con ruøa muø tìm gaëp boïng caây giöõa bieån caû. Theá maø chuùng ta ñöôïc thaân naøy laïi xem thöôøng, khoâng coá gaéng duy trì gìn giöõ cho noù khoeû maïnh, ñeå tu haønh vaø laøm lôïi ích cho moïi ngöôøi. Thaùi ñoä huûy hoaïi thaân naøy thaät laø daïi khôø laém vaäy.

Phaät daïy tu Nhaân thöøa Phaät giaùo laø giöõ naêm giôùi: khoâng saùt sanh, khoâng troäm cöôùp, khoâng taø daâm, khoâng noùi doái, khoâng uoáng röôïu maïnh vaø duøng caùc chaát nghieän nhö xì ke ma tuùy v.v… Giöõ ñuû naêm giôùi naøy, sau khi thaân hoaïi maïng chung seõ ñöôïc trôû laïi laøm ngöôøi. Thieáu moät cuõng khoâng ñöôïc. Chuùng ta thöû kieåm laïi xem mình coù xöùng ñaùng laøm ngöôøi chöa? Neáu chöa thì phaûi raùng tu cho xöùng ñaùng.

Chuùng ta hay xem thöôøng nhöõng vieäc laønh, laïi nghó laøm aùc qua roài thì maát, khoâng ngôø ñoù laø tai hoïa haïi mình veà sau. Neân ngöôøi bieát tu raát sôï moät lôøi noùi aùc, moät haønh ñoäng aùc, luoân baûo veä giaù trò tu haønh cuûa mình, khoâng ñeå cho tham saân si laøm chuû, daãn ñi trong ba ñöôøng aùc ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh.

Cuõng trong kinh A-haøm, Phaät daïy raèng: “Bò thieâu ñoát trong ñòa nguïc chöa phaûi laø khoå, bò laøm loaøi quæ ñoùi lang thang chöa phaûi laø khoå, bò mang loâng ñoäi söøng laøm traâu boø keùo xe, keùo caøy chöa phaûi laø khoå, chæ nhöõng keû si meâ khoâng bieát loái ñi môùi laø khoå.” Nhö vaäy Phaät ñaùnh giaù caùi khoå khoâng phaûi ôû trong caûnh ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh môùi thaät laø thaät khoå, maø si meâ môùi  laø goác khoå.

Taïi sao si meâ laø goác khoå? Vì khi si meâ roài chuùng ta taïo nghieäp, neáu nghieäp aùc thì phaûi ñi trong ñöôøng döõ khoâng bieát tôùi bao giôø cuøng. ÔÛ ñòa nguïc heát toäi ñöôïc leân, ôû ngaï quæ heát nghieäp ñöôïc ra, suùc sanh maõn kieáp ñöôïc thoaùt, coøn si meâ daãn mình lieân mieân trong sanh töû khoâng coù ngaøy ra khoûi. Neân ñaïo Phaät cho si meâ laø caùi ñaùng sôï hôn heát. Nhöng thöôøng chuùng ta chæ sôï ñòa nguïc, ngaï quæ, maø khoâng sôï si meâ. Caùi ñaùng sôï thì khoâng sôï, caùi khoâng ñaùng sôï laïi sôï.

Si meâ daãn mình muoân kieáp trong luaân hoài, coøn nôï naàn trong caùc ñöôøng traû heát thì coù ngaøy ta khoûi. Vaäy si meâ raát nguy hieåm, ñaùng sôï nhaát. Cho neân noùi si meâ laø goác khoå. Ngöôøi tu theo ñaïo Phaät phaûi phaù tröø goác si meâ tröôùc tieân.

Phaät daïy: “Caùc ngöôi phaûi töï thaép ñuoác leân maø ñi, thaép leân vôùi chaùnh phaùp.” Thaép ñuoác leân töùc laø thaép saùng ngoïn ñuoác trí tueä. Nhöng laøm sao ñeå thaép? “Thaép leân vôùi chaùnh phaùp.” Ngöôøi con Phaät phaûi hieåu ñaïo lyù chaân chaùnh ñoù. Hieåu ñöôïc roài, aùp duïng tu haønh chuùng ta môùi thoaùt si meâ. Nhö trong Möôøi hai nhaân duyeân, voâ minh laø ñaàu. Voâ minh töùc si meâ. Si meâ laø nhaân daãn chuùng ta ñi trong luaân hoài khoâng cuøng. Vì vaäy muoán phaù si meâ phaûi duøng trí tueä. Cuõng nhö trong nhaø toái, muoán heát toái phaûi thaép ñeøn.

Si meâ chæ ñaùng sôï neáu mình cöù ñeå cho noù hoaønh haønh töï do. Ngöôïc laïi, si meâ khoâng ñaùng sôï neáu mình bieát duøng trí tueä dieät tröø noù. Cuõng nhö trong nhaø toái, neáu khoâng thaép ñeøn chuùng ta seõ va ñaàu naøy, chaïm ñaàu kia raát khoå. Nhöng khi thaép ñeøn leân, trong nhaø lieàn saùng. Toái thì khoå, saùng thì an vui. Ñaïo Phaät laáy giaùc ngoä laøm troïng taâm tu haønh. Ngöôøi hoïc Phaät, tu Phaät maø khoâng giaùc ngoä thì khoâng bieát bao giôø thoaùt khoûi si meâ. Khoâng thoaùt khoûi si meâ töùc laø oâm voâ minh ñeå muoân kieáp chòu khoå. Cho neân ai ñeán vôùi ñaïo Phaät cuõng ñeàu phaûi coá gaéng môû saùng con maét trí tueä cuûa mình thoaùt khoûi si meâ.

Môû saùng maét trí tueä baèng caùch naøo? Bôûi trí tueä coù hai: trí tueä xuaát theá vaø trí tueä theá gian. Ngöôøi theá gian töø khoâng bieát gì, do hoïc haønh laàn laàn tieán leân moãi ngaøy moãi gioûi, goïi laø ngöôøi coù trí tueä. Trí tueä ñoù nhaø Phaät goïi laø trí tueä theá gian, naèm trong sanh dieät ñau khoå. Coøn trí tueä cuûa Phaät, trí tueä cuûa baäc giaùc ngoä laø trí tueä xuaát theá gian. Trí tueä naøy coù coâng naêng ñöa chuùng ta ñeán choã thoaùt khoå, khoâng coøn bò loâi keùo, dính maéc trong sanh töû luaân hoài nöõa.

Kinh Kim Cang coù caâu: “Phaøm sôû höõu töôùng giai thò hö voïng, nhöôïc kieán chö töôùng phi töôùng töùc kieán Nhö Lai”, nghóa laø phaøm nhöõng gì coù töôùng ñeàu laø hö giaû, neáu thaáy caùc töôùng khoâng phaûi töôùng laø thaáy ñöôïc Phaät. Thieàn sö Duy Tín ñôøi nhaø Toáng Trung Quoác noùi: “Khi chöa gaëp thieän höõu tri thöùc, toâi thaáy nuùi soâng laø nuùi soâng. Khi gaëp thieän höõu tri thöùc roài, toâi thaáy nuùi soâng khoâng phaûi laø nuùi soâng. Ñeán nay qua ba möôi naêm, toâi laïi thaáy nuùi soâng laø nuùi soâng.” Nhöõng caâu noùi nhö vaäy môùi nghe thaät khoù hieåu, nhöng chính thaät noù thaáu ñaùo toät cuøng.

Tröôùc toâi giaûi thích caâu trong kinh Kim Cang. Phaøm caùi gì coù töôùng, coù hình thöùc Phaät noùi ñeàu laø hö doái. Ngöôøi naøo thaáy caùc töôùng ñoù, khoâng chaáp noù laø thaät, ñoù laø ngöôøi thaáy ñöôïc Phaät. Ñôn giaûn laøm sao! Nhö vaäy thaáy Phaät khoù hay deã? Neáu mình ñöøng chaáp töôùng laø thaät thì thaáy Phaät deã voâ cuøng. Coøn chaáp töôùng laø thaät thì khoù voâ cuøng.

Nhö caùi ñoàng hoà laø thaät hay giaû? Neáu noùi giaû, coù ngöôøi löôïm boû tuùi thì sao? Cho neân noùi thì deã nhöng thöïc haønh raát khoù. Phaân tích ñoàng hoà, töøng boä phaän raõ ra, chuùng ta thaáy khoâng coù ñoàng hoà. Nhöng neáu raùp caùc boä phaän aáy laïi ñaày ñuû thì coù ñoàng hoà. Nhö vaäy ñoàng hoà laø thaät hay laø giaû?    Treân lyù ta noùi noù giaû, nhöng treân söï maát noù chuùng ta la. Nhö vaäy mình vaãn coøn maéc möùu trong ñoù, chöa thaáy ñuùng hoaøn toaøn leõ thaät.

Ñoàng hoà döôùi con maét cuûa Phaät laø do nhaân duyeân hôïp laïi thaønh, caùi gì do nhaân duyeân hôïp laïi thì khoâng thaät. Neáu thaät thì noù nguyeân veïn, khoâng theå taùch ra töøng phaàn ñöôïc. Nhöng ta môû ra töøng phaàn, noù khoâng coøn boùng daùng cuûa ñoàng hoà nöõa, laøm sao noùi thaät ñöôïc. Tuy nhieân noùi khoâng thaät thì deã, nhöng ñoäng tôùi ñoàng hoà thaáy khoâng thaät laø deã hay khoù? Ñoù laø söï, chuùng ta thaám nhuaàn ôû trong taâm laâu roài.

Qua ñoù ñuû thaáy chuùng ta meâ laàm nhö theá naøo. Nghe Phaät daïy thaáy deã hieåu, nhöng chaïm söï thaät môùi bieát mình chöa tænh chuùt naøo heát. Ñoù laø chæ noùi nhöõng söï vaät nheï nheï beân ngoaøi thoâi, chöa noùi ñeán thaân naøy. Neáu nhö coù ai ñoù chæ maët mình noùi “anh naøy ngu quaù”, chöøng ñoù bieát lieàn. Thaân ñaõ giaû thì ngöôøi ta noùi ngu coù gì quan troïng. Theá maø treân thöïc teá, nghe nhö vaäy laø noåi saân si vôùi nhau lieàn.

Xeùt laïi ngöôøi ta noùi mình ngu cuõng phaûi thoâi. Neáu chuùng ta chaáp nhaän “toâi ngu”, ñoù laø bieát nhaän söï thaät. Bôûi laâu nay chuùng ta cöù aûo töôûng mình laø soá moät, laø hôn thieân haï. Nhöng söï thaät mình chöa ra gì heát. Treân theá gian coù muoân trieäu öùc vieäc, muoân trieäu öùc ngheà, maø chuùng ta bieát ñöôïc chöøng bao nhieâu? Gioûi laém vaøi vieäc trong sôû tröôøng cuûa mình thoâi, chôù ñaâu coù bieát heát. Nhöõng thöù khoâng bieát thì goïi khoân sao ñöôïc. Vaäy maø noùi ngu khoâng chòu.

Chuùng ta soáng baèng aûo töôûng nhieàu hôn söï thaät. Cho neân ngöôøi hoïc Phaät phaûi can ñaûm nhaän chaân leõ thaät, khoâng neân aûo töôûng. Soáng trong aûo töôûng laø soáng trong si meâ, ñaõ si meâ thì taát caû yù nghó vaø vieäc laøm ñeàu sai laàm, haäu quaû phaûi chuoác laáy ñau khoå laø ñieàu khoâng theå traùnh khoûi. Coøn nhieàu si meâ töùc laø coøn nhieàu ñau khoå. Cho neân tu thì phaûi giaûm bôùt si meâ. Giaûm baèng caùch naøo?   

Si meâ coù hai: Moät chaáp ngoaïi caûnh laø thaät. Hai chaáp thaân taâm mình laø thaät. Nhö ñoàng hoà, baøn gheá, nhaø cöûa nhaãn ñeán chim muoâng caùc caûnh ñeàu thuoäc veà ngoaïi caûnh. Taát caû caûnh beân ngoaøi ñeàu laø duyeân hôïp khoâng coù thaät. Khoâng thaät maø mình chaáp thaät, ñoù laø si meâ, thaáy khoâng ñuùng chaân lyù. Coøn khoâng thaät bieát khoâng thaät, ñoù laø trí tueä saùng suoát. Ngöôøi soáng ñaïo phaûi taäp moãi ngaøy, moãi ngaøy soáng baèng trí tueä chaân thaät.

Thieàn sö Duy Tín, ban ñaàu Ngaøi thaáy nuùi soâng laø nuùi soâng, gioáng nhö chuùng ta luùc meâ thaáy nuùi soâng laø nuùi soâng thaät. Khi gaëp thieän höõu tri thöùc chæ daïy roõ raøng, Ngaøi thaáy nuùi soâng khoâng phaûi laø nuùi soâng, vì bieát roõ noù do duyeân hôïp giaû coù neân khoâng thaät. Qua ba möôi naêm quaùn chieáu nhö vaäy, taâm heát si meâ, chöøng ñoù Ngaøi thaáy nuùi soâng laø nuùi soâng. Baáy giôø, vì taâm thanh tònh nhìn baèng tröïc giaùc, khoâng qua caùi nhìn meâ chaáp cuûa phaøm phu, cuõng khoâng qua trình töï quaùn chieáu cuûa Thanh vaên, Duyeân giaùc hay Boà-taùt.

Chuùng ta nghe theá, cuõng khoâng chòu quaùn chieáu gì heát, maø khoâng bieát mình tu tôùi ñaâu. Nghe ngöôøi ta noùi thaät lieàn höôûng öùng theo, roài theâm chuyeän naøy chuyeän kia, pheâ phaùn hay dôû ñuû thöù. Cho neân treân ñöôøng tu, tröôùc caàn phaûi duøng trí tueä quaùn chieáu ñeå thaáy ñuùng nhö thaät. Nhôø trí tueä, caùi gì giaû ta bieát giaû, caùi gì thaät ta bieát thaät, khoâng laàm ñoù laø giaùc ngoä. Neân ñöùc Phaät noùi neáu bieát caùc töôùng khoâng phaûi töôùng töùc laø thaáy Phaät.

Chuùng ta kieåm laïi taát caû caûnh beân ngoaøi coù gì khoâng phaûi do duyeân hôïÏp? Ñaõ duyeân hôïp taïm coù roài tan, khoâng thaät. Khoâng thaät maø töôûng laø thaät aáy laø si meâ. Thöù si meâ naøy ñaäm laém, noù daãn chuùng ta ñi trong luaân hoài, khoâng coù ngaøy döøng. Muoán heát si meâ chuùng ta phaûi thöôøng quaùn chieáu, thöôøng xeùt neùt kyõ caøng ngoaïi caûnh beân ngoaøi chaúng coù gì thaät heát. Ñoù laø noùi veà phaàn ngoaïi caûnh.

Keá ñeán, thaân thieát vôùi chuùng ta nhaát laø thaân vaø taâm. Thaân cuûa chuùng ta coù thaät khoâng? Ai cuõng noùi khoâng, nhöng toâi chöa daùm tin. Vì sao? Vì treân mieäng thì noùi khoâng thaät nhöng ra ñöôøng gaëp vieäc lieàn thaønh thaät heát. Ñoù laø moät leõ thaät.

Ñöùc Phaät daïy thaân chuùng ta ñöôïc bôûi keát hôïp raát nhieàu phaàn. Noùi toång quaùt goàm boán phaàn: ñaát, nöôùc, gioù, löûa, boán phaàn ñoù laø goác cuûa thaân naøy. Chaát cöùng laø ñaát, chaát öôùt laø nöôùc, chaát ñoäng laø gioù, chaát aám laø löûa. Thieáu moät trong boán thöù ñoù thì thaân naøy khoâng coøn. Treân cô baûn boán thöù ñoù tuï hôïp laïi thaønh thaân, nhöng coøn phaûi boài boå, nuoâi döôõng noù moãi ngaøy nöõa.

Nhö hieän taïi loã muõi chuùng ta ñang laøm gì? Ñang thôû. Thôû nghóa laø sao? Möôïn khoâng khí ôû ngoaøi ñem voâ, roài traû ra; möôïn traû möôïn traû lieân tuïc nhö vaäy goïi laø thôû. Noùi ngoài chôi chôù coù chôi ñaâu, cöù möôïn traû möôïn traû khoâng döøng. Neáu traû roài maø laøm bieáng khoâng möôïn nöõa thì cheát maát. Laùt möôïn taùch nöôùc, möôïn roài traû. Laùt möôïn oå baùnh mì hoaëc cheùn côm, möôïn roài traû. Chæ coù möôïn traû maø nhieàu khi khoâng chòu bình dò, coøn muoán caàu kyø nöõa chöù. Nöôùc caïn thì möôïn nöôùc, nöôùc gì cuõng ñöôïc, phaûi nöôùc naøy nöôùc noï môùi chòu. Ñaát heát thì möôïn ñaát, ñaát naøo cuõng ñöôïc, nhöng phaûi ñaát coù muøi vò haáp daãn. Thaønh ra chuùng ta khoå, khoå vì caàu kyø. Chuùng ta soáng khoâng ñôn giaûn, vì möôïn traû maø khoâng bieát thaät möôïn traû, cöù nghó mình aên, mình uoáng maø khoâng ngôø mình ñang möôïn traû.

Nhö vaäy kieåm laïi moãi ngaøy chuùng ta soáng baèng söï möôïn traû, möôïn traû. Khi caàn möôïn ñöôïc möôïn, khi caàn traû ñöôïc traû, ñoù laø toát. Möôïn traû suoân seû laø haïnh phuùc. Neáu möôïn traû khoâng suoân seû laø maát haïnh phuùc lieàn. Neân giaù trò cuûa con ngöôøi, noùi thaúng ra chæ laø söï möôïn traû maø thoâi. Vaäy maø chuùng ta laïi cho caùi ngaõ naøy laø treân thieân haï, laø soá moät, noùi ñoäng tôùi thì khoâng ñöôïc.

Quí vò thaáy, thaân naøy khi möôïn thöùc aên ñem voâ, tích luõy moät ngaøy roài tuoân ra. Thôøi gian tích luõy ñoù noù bieán chaát thaønh thöù naøy thöù noï, thì muøi vò ra sao? Vaäy maø ai noùi anh naøy hoâi quaù lieàn giaän ngay. Roõ raøng chuùng ta soáng baèng aûo töôûng, khoâng coù leõ thaät. Caùi ñaõy da hoâi thoái, maø khoâng chòu nhìn nhaän, phaûi khen môùi ñöôïc. Roõ raøng chuùng ta töø choái söï thaät, neân khoâng thaáy ñöôïc chaân lyù, soáng baèng töôûng töôïng. Soáng baèng töôûng töôïng laø soáng baèng si meâ, khoâng coù leõ thaät. Ñoù laø noùi veà chaáp thaân.

Keá ñeán noùi veà chaáp taâm. Taâm chuùng ta coù thaät khoâng? Vaán ñeà naøy quan troïng voâ cuøng. Khi quí vò giaän ai thì noùi toâi giaän, buoàn ai noùi toâi buoàn. Buoàn thöông giaän gheùt, caùi naøo cuõng toâi heát. Nhö vaäy caùi toâi ñoù coù thaät khoâng? Ví duï mình ñang giaän ai trong nhaø, baát thaàn thaáy ngöôøi baïn tri kyû ôû xa veà, möøng quaù queân giaän, neân caùi giaän tan maát. Nhö vaäy caùi giaän coù thaät khoâng? Khoâng.

Laâu nay chuùng ta cöù ngôõ raèng buoàn, thöông giaän, gheùt laø taâm mình. Ai noùi traùi yù hoaëc laøm traùi yù mình thì khoâng chòu noåi. Chính ñoù laø caùi khoå cuûa chuùng ta. Soáng trong gia ñình maø ngöôøi choàng nghó khaùc, ngöôøi vôï nghó khaùc thì seõ theá naøo? Seõ gaây goå, coù khi daãn ñeán chia tay. Trong kinh A-haøm, Phaät daïy moät caâu heát söùc chí lyù: “Ngöôøi bieát toân troïng chaân lyù laø khi suy nghó vaán ñeà gì, thì baûo "ñaây laø suy nghó cuûa toâi", ñöøng noùi raèng toâi suy nghó ñuùng.” Neáu khoâng thaáy mình ñuùng thì ñaâu coù caõi, daàu hai caùi thaáy khaùc nhau. Coøn neáu thaáy mình ñuùng ngöôøi khaùc sai thì seõ sanh caõi vaõ.

Nhö toâi ngoài trong thaát, thaáy phöông Nam coù cuïm maây ñen vaø coù gioù thoåi qua, laùt sau trôøi möa. Ngaøy mai, vöøa thaáy cuïm maây ñen ôû phöông Nam, nhöng chöa bieát gioù phöông naøo, toâi voäi keâu nhöõng ngöôøi chung quanh ñem ñoà voâ, laùt nöõa möa. Noùi nhö vaäy laø toâi noùi theo kinh nghieäm hoâm qua vaø xaùc ñònh mình thaáy ñuùng. Neáu ai khoâng ñem ñoà voâ, toâi giaän vì nghó hoï khoâng nghe mình. Nhöng moät laùt, gioù phöông Nam khoâng thoåi maø phöông Baéc thoåi qua, ñaùm maây ñoù tan, trôøi khoâng möa. Nhö vaäy toâi ñuùng hay sai? Sai roài. Neân bieát kinh nghieäm cuûa mình coù khi ñuùng, coù khi sai. Neáu ta cho ñoù laø chaân lyù thì ai noùi khaùc mình seõ cöï laïi, nhö vaäy coù phaûi khoå khoâng.

Ngöôøi tu phaûi bieát roõ taâm suy nghó cuûa mình khoâng thaät. Nhieàu khi Phaät töû khoâng nhaän ñònh kyõ, nghe noùi taâm maø khoâng bieát taâm laø gì. Nhaø Phaät giaûi thích raát roõ. Taâm laø “bieát”. Caùi bieát do suy nghó phaân bieät laø caùi bieát hö doái. Coøn caùi bieát hieän tieàn, khoâng thieáu vaéng luùc naøo, caùi bieát ñoù laø chaân thaät goïi laø taâm. Theá nhöng ña soá ngöôøi laïi chaáp caùi bieát do suy nghó laø taâm mình. Chaáp nhö vaäy neân caùi bieát chaân thaät bò aån khuaát. Nhaø Phaät goïi caùi bieát chaân thaät saün coù laø Chaân taâm, caùi bieát do suy nghó phaân bieät laø voïng taâm.

Nhö khi chuùng ta raûnh rang nhaøn haï, ra coäi caây ngoài chôi. Trong loøng khoâng nghó, khoâng tính toaùn gì heát. Luùc ñoù chim keâu nghe, gioù thoåi… chuùng ta ñeàu nhaän bieát roõ raøng, khoâng laãn loän. Vaäy maø chuùng ta laïi queân caùi bieát ñoù, chæ nhôù caùi bieát sanh dieät lieân mieân do söï nghó töôûng voïng ñoäng cuûa mình.

Chuùng ta chaáp thaân hö giaû laøm thaân mình, chaáp taâm sanh dieät laøm taâm mình thì chöøng naøo ra khoûi luaân hoài? Neân nhôù mình tu laø ñeå laëng heát taâm sanh dieät thì Taâm chaân thaät môùi hieän ra. Vì vaäy caùc phaùp moân trong ñaïo Phaät cuoái cuøng ñeàu gaëp nhau choã coát taâm ñöôïc thanh tònh.

Nhö ngöôøi nieäm Phaät, muoán thaáy ñöùc Phaät Di-ñaø hieän thaân ñoùn röôùc thì phaûi nieäm ñöôïc nhaát taâm baát loaïn, töø moät ngaøy cho tôùi baûy ngaøy. Coøn ngöôøi tu thieàn thì phaûi ñònh taâm, toïa thieàn quaùn chieáu thaáy roõ caùc thöù nghó suy laø hö huyeãn, khoâng theo. Khi chuùng laëng heát thì Taâm chaân thaät hieän baøy. Phaät laø giaùc, Taùnh giaùc saün coù trong moãi chuùng ta neân noùi Phaät taùnh. Ai cuõng coù Phaät taùnh nhöng vì voïng töôûng phuû che, neân chuùng ta khoâng thaáy.

Baây giôø nieäm Phaät ñeå döùt saïch nhöõng phuû che ñoù thì Phaät taùnh hieän baøy, chöøng ñoù chuùng ta thaáy Phaät. Phaät Di-ñaø laø Voâ löôïng thoï, Voâ löôïng quang töùc tuoåi thoï voâ löôïng, haøo quang voâ löôïng. Tuoåi thoï voâ löôïng thì Phaät taùnh cuûa mình khoâng sanh khoâng dieät neân cuõng voâ löôïng. Phaät taùnh laø haèng giaùc haèng tri saùng suoát neân goïi laø Voâ löôïng quang. Coøn ngöôøi tu Thieàn phaûi döøng laëng voïng töôûng. Voïng töôûng döøng laëng roài môùi ñöôïc ñònh, ñöôïc ñònh thì heát nieäm sanh dieät, goïi ñoù laø Nieát-baøn.

Trong kinh A-haøm, coù noùi theá naøy: “Neáu ngöôøi naøo nieäm Phaät hay tu Thieàn quaùn Töù nieäm xöù töø moät ngaøy, hai ngaøy cho tôùi baûy ngaøy, taâm khoâng di chuyeån, khoâng dao ñoäng thì ngöôøi ñoù seõ chöùng töø Tam quaû cho tôùi Töù quaû A-la-haùn.” Chöùng A-la-haùn töùc laø chöùng Nieát-baøn. Nhö vaäy voïng taâm laëng, thì Chaân taâm hieän baøy, khoâng sanh khoâng dieät. Khi ñoù tuøy theo phaùp moân tu maø chuùng ta ñöôïc vaøo Nieát-baøn hay vaõng sanh veà coõi Cöïc laïc.

Trong nhaø Thieàn coù ví duï raát hay. Nhö chuùng ta xuoáng hoà, muùc nöôùc ñuïc ñoå vaøo khaïp. Nöôùc ñuïc neân ñöùng gaàn nhìn vaøo, chuùng ta khoâng thaáy boùng cuûa mình. Daàn daàn nöôùc loùng xuoáng, caën baõ laën heát thì nöôùc trong. Nhö vaäy nöôùc trong ñoù môùi coù hay ñaõ saün coù. Saün coù. Nhöng taïi sao tröôùc chuùng ta khoâng thaáy? Taïi vì caën, vì baån neân khoâng thaáy. Muoán thaáy chæ caàn caën baån laéng xuoáng heát thì nöôùc trong hieän ra.

Taâm chuùng ta cuõng vaäy. Suy nghó voïng töôûng ñeàu laø caën baõ, nhöõng thöù ñoù laëng xuoáng roài thì caùi chaân thaät hieän baøy, ñoù laø Chaân taâm, laø Phaät taùnh.

Hieän giôø chuùng ta meâ laàm chaáp thaân töù ñaïi vay möôïn laø thaät, chaáp taâm suy nghó hö doái laø thaät. Do hai thöù chaáp aáy maø queân maát Taâm chaân thaät luoân saün beân mình. Neân trong nhaø Thieàn thöôøng duøng caâu “Coõng Phaät ñi tìm Phaät” hay “Côõi traâu tìm traâu”. Mình coù Phaät saün maø khoâng chòu nhaän, chaïy tìm choã naøy choã kia. Ngoài saün treân löng traâu maø khoâng bieát, laïi ñi tìm traâu. Thaät ñaùng thöông! 

Toâi daãn baøi keä trong kinh Nieát-baøn, Phaät daïy:

Chö haønh voâ thöôøng,

Thò sanh dieät phaùp,

Sanh dieät dieät dó,

Tòch dieät vi laïc.

Taïm dòch:

Caùc haønh voâ thöôøng,

Laø phaùp sanh dieät,

Sanh dieät dieät roài,

Tòch dieät laø vui.

Caùc haønh voâ thöôøng, bieán ñoåi, laø phaùp sanh dieät. Neáu bieát roõ phaùp sanh dieät aáy roài, khoâng coøn laàm laãn chaïy theo noù, töï noù seõ tan bieán. Noù tan bieán töùc dieät maát roài, chöøng aáy caùi laëng leõ coøn laïi goïi laø tòch dieät, caùi aáy laø vui. Caùi vui naøy khoâng sanh khoâng dieät, chaân thaät hieän tieàn neân khoâng bò voâ thöôøng laøm bieán ñoåi. Ñaây laø caùi vui cöùu kính chaân thaät.

Nhö vaäy ñaïo Phaät daïy tu laïc quan hay bi quan? Laïc quan. Laïc quan vì tìm ñöôïc caùi vui chaân thaät. Taát caû thuù vui cuûa theá gian hieän giôø laø caùi vui giaû doái, taïm bôï, vui trong ñau khoå. Thí duï nhö quí vò coi ñaù boùng thaáy vui. Nhöng vui ñoù coù laãn khoå. Beân thaéng thì vui, beân baïi thì khoå. Vui trong caùi khoå cuûa ngöôøi khaùc thì ñaâu phaûi thaät vui. Vaäy maø ngöôøi ta thích laém. Cuõng ôû queâ maáy chuù thanh nieân thích coi ñaù gaø. Hai con gaø ñaù nhau ñoå maùu maø ngöôøi ta voã tay keâu vui. Vui trong caùi cheát choùc cuûa loaøi vaät, caùi vui ñoù coù toát khoâng? Thaäm chí coù nhieàu ngöôøi coi ñaáu quyeàn anh. Anh A haï ñöôïc anh B naèm daøi, ngöôøi xem voã tay hoan ngheânh. Ñoù laø vui trong caùi ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc. Vì vaäy caùi vui cuûa theá gian khoâng phaûi thaät vui. Chæ khi naøo taâm sanh dieät laëng heát, tòch dieät hoaøn toaøn môùi thaät laø vui.

Nhö vaäy nhöõng caùi vui trong ñaïo Phaät laø vui toát ñeïp, vui trong söï an laønh cuûa moïi ngöôøi, chôù khoâng phaûi vui trong söï ñau khoå cuûa keû khaùc. Neân ñaïo Phaät laø ñaïo töø bi. Chuùng sanh khoå thì ta khoå, chuùng sanh vui thì ta vui. Ñoù laø nieàm vui chaân chaùnh cuûa ñaïo Phaät. Neáu laøm cho ngöôøi khaùc khoå maø mình vui, caùi vui ñoù phaøm tuïc, khoâng phaûi nieàm vui chaân chaùnh toát ñeïp.

Ñaõ laø Phaät töû thì chuùng ta phaûi taäp vui trong ñaïo chaân chaùnh. Ngöôøi ñoùi chuùng ta cho hoï moät ít côm, hoï vui chuùng ta vui theo. Ngöôøi buoàn chuùng ta duøng lôøi an uûi, hoï bôùt buoàn ñöôïc vui, chuùng ta vui vôùi hoï. Nhöõng nieàm vui ñoù tuy cuõng taïm bôï, nhöng khoâng coù ñau khoå keøm theo thì chuùng ta neân thöïc haønh. Coøn nhöõng thöù vui trong noãi khoå cuûa keû khaùc, tuyeät ñoái chuùng ta khoâng laøm.

Coù ngöôøi noùi coi haùt caûi löông vui chôù ñaâu coù khoå. Neáu vui taïi sao ñoâi khi laïi khoùc. Cho neân noùi ñi coi caûi löông cho vui, khoâng ngôø ñi khoùc. Qua ñoù ñeå thaáy raèng, con ngöôøi khoâng tìm nieàm vui thaät, maø tìm nieàm vui trong aûo töôûng. Chæ coù ñeán vôùi ñaïo, tu haønh chaân chaùnh, chuùng ta môùi tìm ñöôïc nieàm vui thaät.

Ví duï gaàn nhaát nhö khi quí vò ngoài nieäm Phaät hoaëc ngoài thieàn chöøng naêm möôøi phuùt, taâm laëng yeân, thanh tònh, khoâng nghó khoâng suy. Luùc  ñoù göông maët quí vò raát töôi taén, tuy khoâng cöôøi nhöng hieän roõ neùt hoan hæ an laïc töø beân trong. Ngöôïc laïi, quí vò ngoài chöøng naêm möôøi phuùt, laùt nhôù giaän ngöôøi naøy, töùc ngöôøi kia v.v… thì göông maët laùt ñoû, laùt xanh thaáy ñaùng gheâ sôï. Môùi thaáy raèng chuùng ta bieát tu, taâm laëng yeân thanh tònh thì coù nieàm vui chaân thaät. Coøn vui trong ñoái ñaõi taïm bôï laø vui trong caùi khoå, chöa phaûi nieàm vui chaân thaät.

Muoán tìm ñöôïc nieàm vui chaân thaät thì chuùng ta phaûi theo söï höôùng daãn cuûa chö Phaät, Boà-taùt, caùc vò tu haønh tröôùc chæ baûo. Nghe roài öùng duïng tu haønh, ñeå nhaän ra vaø soáng ñöôïc vôùi leõ thaät saün coù nôi mình, nhö theá môùi mong ñöôïc giaûi thoaùt an vui.

Toâi giaûng tôùi ñaây, quí vò thaáy ñaïo Phaät laø bi quan hay laïc quan, yeâu ñôøi? Neáu quí vò ñoàng yù ñaïo Phaät laïc quan yeâu ñôøi laø toâi ñaõ thaønh coâng roài.

]

 

 

Giaûng taïi TV. Loäc Uyeån - Myõ  thaùng 11 - 2000

 

Chuû ñeà hoâm nay toâi noùi laø Hoài ñaàu thò ngaïn, töùc “Quay ñaàu laïi laø bôø giaùc”. Bieån meâ vaø bôø giaùc chæ caùch nhau coù moät caùi quay ñaàu. Taïi sao chuùng ta tu laâu quaù maø chöa giaùc? Ñoù laø ñieàu toâi muoán noùi vôùi taát caû.

Thaân chuùng ta coù ñaày ñuû saùu caên, nhöng luùc naøo chuùng cuõng phoùng ra ngoaøi. Maét ñuoåi theo saéc, tai ñuoåi theo aâm thanh, muõi ñuoåi theo muøi höông v.v… Saùu caên ñuoåi theo saùu traàn laø ñi ñöôøng meâ. Baây giôø muoán trôû veà bôø giaùc thì phaûi quay ñaàu laïi. Toâi seõ daãn kinh ñeå noùi leân leõ thaät naøy.

Trong kinh Laêng Nghieâm, Phaät ñöa tay leân hoûi ngaøi A-nan: “OÂng thaáy khoâng?” Ngaøi A-nan thöa: “Daï thaáy.” Phaät ñeå tay xuoáng, hoûi: “Thaáy khoâng?” Ngaøi A-nan thöa: “Daï khoâng thaáy.” Ngay ñoù Phaät lieàn quôû: “OÂng ñaõ queân mình theo vaät!” Taïi sao vaäy?

Ñaây laø caâu chuyeän nhoû maø chuùng ta ít quan taâm, chöùng toû chuùng ta cuõng töøng queân mình theo vaät. Phaät ñöa tay leân, ngaøi A-nan thaáy caùi tay. Phaät ñeå tay xuoáng, ngaøi A-nan thaáy khoâng coù caùi tay, chôù khoâng phaûi khoâng thaáy. Theá maø Ngaøi traû lôøi “khoâng thaáy” neân môùi bò Phaät quôû. Ñaâu phaûi caùi tay maát laø maát caùi thaáy. Caùi thaáy laø mình, caùi tay laø caûnh. Khoâng thaáy laø khoâng thaáy caùi tay, chôù caùi thaáy vaãn hieän tieàn. Caùi thaáy hieän tieàn maø noùi khoâng, ñoù laø queân mình chaïy theo vaät. Taát caû chuùng ta cuõng ñeàu queân mình nhö vaäy.

Phaät laïi daïy ngaøi La-haàu-la ñaùnh chuoâng “boong” roài hoûi ngaøi A-nan: “OÂng nghe khoâng?” Ngaøi A-nan traû lôøi: “Daï nghe.” Laùt sau, tieáng chuoâng baët, Phaät hoûi: “Nghe khoâng?” Ngaøi A-nan thöa: “Daï, khoâng nghe.” Phaät baûo ngaøi La-haàu-la ñaùnh chuoâng moät laàn nöõa vaø cuõng hoûi y nhö vaäy, ngaøi A-nan cuõng traû lôøi y nhö vaäy. Phaät quôû: “OÂng quaû laø queân mình theo vaät!”

Nhö vaäy laø sao? Traû lôøi nhö theá naøo môùi ñuùng? Ñaùnh tieáng chuoâng “boong” hoûi nghe khoâng thì traû lôøi “Nghe”. Khi tieáng chuoâng baët, hoûi nghe khoâng, traû lôøi “Khoâng nghe”. Nhö vaäy laø ñoàng hoùa caùi nghe vôùi tieáng chuoâng laøm moät. Nhöng tieáng chuoâng laø caûnh, caùi nghe laø mình. Caûnh heát chôù caùi nghe ñaâu coù maát. Tieáng chuoâng maát maø baûo “khoâng nghe” töùc laø queân mình, chæ bieát caûnh thoâi. Chuùng ta töï kieåm xem laâu nay mình meâ hay tænh. Thöïc teá chuùng ta ñang meâ maø khoâng bieát mình meâ laàm.

Qua moät chuyeän khaùc, Thieàn sö Caûnh Thanh nghe tieáng con nhaùi bò raén baét, keâu la om soøm, Ngaøi hoûi Thò giaû: “Tieáng gì ñoù?” Thò giaû traû lôøi: “Baïch Hoøa thöôïng, tieáng con raén baét con nhaùi, con nhaùi la.” Ngaøi lieàn noùi: “Chuùng sanh khoå laïi coù khoå chuùng sanh.” Caùi gì laø chuùng sanh khoå? Caùi gì laø khoå chuùng sanh? Con nhaùi bò con raén baét neân noù la, ñoù laø chuùng sanh khoå. Thò giaû nghe tieáng nhaùi keâu la maø queân mình coù caùi hay nghe, ñoù laø khoå chuùng sanh. Caâu chuyeän heát söùc ñôn giaûn, nhöng hoûi ra laïi thaáy raéc roái.

Baây giôø neáu chuùng ta muoán traû lôøi thay cho chuù Thò giaû thì phaûi traû lôøi laøm sao? Khoù, phaûi khoâng? Ñeå thaáy raèng neáu ñöùng trong tröôøng hôïp chuù Thò giaû, chuùng ta cuõng theá thoâi. Nhöng söï thaät ñaâu coù khoù, chæ caàn noùi: “Con nghe tieáng raén baét nhaùi keâu.” Chæ theâm töø “Con nghe” laø coù mình. Vì chuù Thò giaû chæ bieát coù tieáng thoâi maø khoâng bieát coù mình, neân maát mình. Khaùc bieät moät chuùt thoâi maø noùi leân ñöôïc söï khaùc nhau giöõa ngöôøi tænh vaø ngöôøi chöa tænh.

Chuùng ta tu cuõng vaäy, luoân quay laïi mình, nhôù mình, ñöøng chaïy theo caûnh. Neáu nhôù mình laø tænh, coøn chaïy theo caûnh laø meâ. Nhö vaäy treân ñöôøng tu khoâng coù gì khoù, maø khoù taïi chuùng ta queân mình. Giôø ñaây tænh laïi bieát quay veà mình, ñoù laø xoay veà bôø giaùc.

Trong kinh Laêng Nghieâm, Phaät noùi taát caû chuùng sanh ñeàu coù moät tinh minh sanh ra saùu hoøa hôïp. Moät tinh minh töùc laø moät caùi trong saùng. Caùi trong saùng ñoù sanh ra saùu hoøa hôïp töùc maét, tai, muõi, löôõi, thaân vaø yù. Saùu caên beân trong hôïp vôùi saùu traàn beân ngoaøi sanh ra saùu thöù phaân bieät, neân goïi laø luïc hoøa hôïp. Chuùng ta tu laø töø luïc hoøa hôïp trôû veà moät tinh minh. Ñoù laø bôø giaùc. Ngöôïc laïi, saùu hoøa hôïp ñuoåi theo saùu traàn, ñoù laø meâ.

Muoán trôû veà moät tinh minh ñoù, phaûi ngay nôi saùu hoøa hôïp ñöøng dính vôùi saùu traàn. Ví duï caùi nhaø coù saùu cöûa ñang môû, beân trong coù moät ngoïn ñeøn neùon lôùn. Chuùng ta ñöùng ngay cöûa, nhìn ra thì thaáy toái, xoay laïi thì thaáy saùng. Ñôn giaûn nhö vaäy. Ngoù ra ngoaøi, ñuoåi theo beân ngoaøi laø ñi trong bieån meâ. Xoay laïi thaáy ngoïn ñeøn saùng laø trôû veà bôø giaùc. Chæ moät caùi xoay laïi, heát söùc giaûn ñôn! Theá thì tu ñaâu coù khoù. Leõ thaät nhö vaäy.

Cho neân cuõng trong kinh Laêng Nghieâm, ngaøi A-nan hoûi Phaät: “Caùi gì laø coäi goác cuûa phieàn naõo sanh töû? Caùi gì laø coäi goác cuûa Boà-ñeà Nieát-baøn?” Khi ñoù, khoâng nhöõng ñöùc Phaät Thích-ca, maø möôøi phöông chö Phaät, khaùc mieäng ñoàng lôøi, cuøng noùi to leân raèng: “Saùu caên cuûa oâng laø coäi goác phieàn naõo sanh töû, saùu caên cuûa oâng cuõng chính laø coäi goác Boà-ñeà Nieát-baøn!” Neân bieát tu laø nhaém ngay nôi saùu caên, xoay trôû veà laø Boà-ñeà Nieát-baøn, chaïy ra ngoaøi laø phieàn naõo sanh töû. Vieäc tu quaù deã, coù gì phaûi nghi ngôø nöõa.

Hieän giôø chuùng ta ngoài thieàn ñeå laøm gì? Ngoài thieàn laø coát gôõ bôùt dính maéc cuûa maét, tai, muõi, löôõi ñoái vôùi caùc traàn beân ngoaøi, chæ chuù yù beân trong. Trong saùu caên, ñieàu phuïc ñöôïc yù ñöøng cho chaïy theo phaùp traàn laø goác. Phaùp traàn laø nhöõng boùng daùng cuûa quaù khöù, chuùng ta löu giöõ trong taâm. Khi ngoài yeân chuùng traøo leân khieán mình nhôù caùi naøy, nghó caùi kia. Do vaäy, chuùng ta phaûi ñieàu phuïc yù khieán noù khoâng coøn khaû naêng loâi mình chaïy nöõa, ñoù laø muïc ñích chaùnh cuûa ngöôøi tu thieàn.

Taïi sao saùu caên maø chuùng ta chæ ñieàu phuïc yù thoâi? Thaät ra, khi maét thaáy saéc, neáu chæ thaáy thoâi, khoâng coù chuù “yù” hôïp taùc thì ñaâu coù chuyeän. Tai nghe tieáng cuõng vaäy. Cho neân tuy “yù” saâu kín beân trong nhöng noù raát heä troïng. Laøm chuû ñöôïc yù roài thì naêm caên kia laøm chuû ñöôïc. Vì vaäy chuùng ta phaûi quay veà, laøm sao ñieàu phuïc cho yù döøng laïi, ñöøng chaïy nöõa thì thaønh coâng. Chuù “yù” döøng laïi ñoù laø ñònh. Coøn noù chaïy hoaøi, ñoù laø loaïn.

Chuùng ta laøm vieäc gì ñeàu phaûi bieát ñöôïc goác cuûa noù. Nhieàu ngöôøi cöù nghó tu thieàn cho khoûe maïnh hoaëc soáng laâu, nhö theá laø khoâng ñuùng. Tu thieàn laø ñieàu ñöôïc yù caên cuûa mình. Cho neân trong nhaø thieàn coù caâu chuyeän heát söùc ñôn giaûn maø lyù thuù. Ngaøi Ngöôõng Sôn Hueä Tòch tôùi choã Thieàn sö Hoàng AÂn Trung AÁp thöa:

- Baïch Hoøa thöôïng, theá naøo laø Phaät taùnh?

Ngaøi Trung AÁp noùi:

- Ta khoâng theå noùi thaúng ñöôïc, neân duøng thí duï naøy cho oâng taïm hieåu: Nhö coù con khæ nhoát trong loàng saùu cöûa. Beân ngoaøi moät con khæ khaùc tôùi keâu “Cheùo! Cheùo!” Con khæ beân trong ñaùp laïi “Cheùo! Cheùo!” Cöù nhö vaäy, con khæ beân ngoaøi tôùi cöûa naøo cuõng keâu, thì con khæ beân trong ñeàu ñaùp laïi heát.

Noùi ñeán ñoù ngaøi Trung AÁp laøm thinh.

Ngöôõng Sôn laø moät tay cöï phaùch trong nhaø thieàn, nghe xong lieàn hoûi: “Baïch Hoøa thöôïng, neáu con khæ beân trong nguû thì sao?” Ngay khi ñoù Thieàn sö Trung AÁp töø treân toøa böôùc xuoáng naém laáy vai Ngöôõng Sôn noùi: “Chuùng ta thaáy nhau roài!”

 Caâu chuyeän heát söùc ñôn giaûn vaø cuõng heát söùc roõ raøng. Thieàn sö noùi “Thaáy” ñoù, laø thaáy caùi gì? Con khæ ôû trong laø con khæ yù thöùc cuûa mình. Con khæ ôû ngoaøi laø saùu traàn. Neáu cô quan naøo tieáp xuùc vaø bò dính vôùi moät traàn thì con khæ yù thöùc beân trong lieàn nhaûy ra. Noù cöù phaûn öùng ñeàu ñeàu nhö vaäy. Neáu con khæ yù thöùc laëng roài thì Phaät taùnh hieän tieàn, khoâng caàn giaûi thích Phaät taùnh laø gì. Cho neân khi con khæ nguû thì Phaät taùnh hieän tieàn, vì vaäy caùc ngaøi noùi “Chuùng ta thaáy nhau roài”.

Vieäc tu roõ raøng khoâng phaûi chuyeän xa laï ôû ñaâu, vaäy maø laâu nay chuùng ta cöù tìm kieám beân ngoaøi, khoâng bieát goác cuûa söï tu haønh. Nhö ngoài thieàn laø ñeå döøng yù thöùc laïi, khoâng cho noù loaïn ñoäng. Duøng caùch naøo, phöông tieän naøo cuõng ñöôïc, mieãn ñieàu phuïc ñöôïc yù laø toát. Coù ngöôøi laïi sôï: “Taâm toâi yeân quaù, khoâng bieát thaønh caùi gì?” Chính choã naøy toâi nhaéc laïi cho quí vò nhôù caâu chuyeän Toå Hueä Khaû.

Khi Toå ñaõ bieát ñöôøng vaøo, traûi qua moät thôøi gian tu, sau ñoù Ngaøi baïch vôùi Toå Ñaït-ma: “Con döùt heát caùc duyeân.” Toå Ñaït-ma baûo: “Coi chöøng rôi vaøo khoâng.” Ngaøi thöa: “Roõ raøng thöôøng bieát, laøm sao khoâng ñöôïc.” Ngay ñoù Toå lieàn aán chöùng: “Ngöôi nhö vaäy, ta nhö vaäy, chö Phaät cuõng nhö vaäy!” Ñoù laø truyeàn taâm phaùp aán. Theá nhöng baây giôø coù nhieàu ngöôøi laïi baøy chuyeän truyeàn taâm theo nhöõng caùch laï luøng, khoù hieåu. Thaät ra, truyeàn taâm phaùp aán laø nhöõng gì troø thaáy ñuùng nhö thaày thaáy, vaø nhöõng gì thaày thaáy ñuùng nhö Phaät Toå thaáy.

Vieäc truyeàn taâm aán trong nhaø thieàn heát söùc ñôn giaûn, nhöng ngöôøi ta vaãn laàm vì caâu chuyeän cuûa Toå Hueä Naêng. Khi ñöôïc Nguõ toå Hoaèng Nhaãn goïi vaøo thaát, Ngaøi coøn laø cö só. Vì sôï ngöôøi ngoaøi ganh tî neân buoäc loøng Toå phaûi laáy y che chung quanh cöûa thaát ñeå ngöôøi ngoaøi khoâng thaáy. Trong thaát, Toå noùi kinh Kim Cang, ngaøi Hueä Naêng ngoä ñaïo vaø ñöôïc truyeàn y baùt. Ngöôøi thôøi nay cuõng baét chöôùc nhö vaäy, muoán “truyeàn taâm aán” thì thaày troø vaøo rieâng trong phoøng, che kín laïi. Truyeàn kieåu ñoù chaúng nhöõng khoâng ñuùng maø coøn khoù coi quaù! Ngaøy xöa Toå coù hoaøn caûnh khaùc, baây giôø mình coù hoaøn caûnh khaùc maø laïi laøm theá laø chæ chuoäng hình thöùc, chôù khoâng thaáy ñöôïc muïc ñích chuû yeáu cuûa ngöôøi xöa.

Toâi xin hoûi: Taát caû quí vò tin mình coù Phaät taùnh khoâng? Neáu tin thì chæ caàn moät caùi quay ñaàu laø thaáy, vì noù ñaõ saün ñaây. Ngoù ra thì maát, nhìn laïi thì noù hieän tieàn! Nhöng cuõng coù nhieàu ngöôøi hieåu laàm nghóa quay ñaàu. Nghe noùi quay ñaàu, hoï cöù nhìn voâ tim voâ ngöïc thaønh ra sanh beänh. Quay ñaàu nghóa laø nôi maét, tai, muõi, löôõi… chuùng ta ñöøng dính ngoaïi traàn. Trong baát kyø tröôøng hôïp naøo, cuõng nhôù mình ñang thaáy, ñang nghe thì caûnh ôû ngoaøi khoâng chi phoái ñöôïc. Vì nhôù nhö vaäy neân chuùng ta ñaâu coù phaân tích caùi naøy ñeïp caùi kia xaáu. Nghe thì cöù nghe, thaáy thì cöù thaáy, maø khoâng ñuoåi theo, khoâng dính maéc vôùi caûnh. Noùi quay ñaàu nhöng thaät ra khoâng quay gì heát, chæ ñöøng dính vôùi traàn laø ñöôïc.

Trong nhaø thieàn thöôøng noùi, khi ngoä ñaïo roài maét thaáy nhö muø, tai nghe nhö ñieác. Nhö muø nhöng khoâng phaûi muø, nhö ñieác nhöng khoâng phaûi ñieác. Giaû söû chuùng ta ñi chôï, nghe ngöôøi ta xoân xao ñuû thöù, nhöng mình khoâng dính, khoâng chuù yù. Khi veà ngöôøi nhaø hoûi: “Böõa nay ñi chôï thaáy caùi gì?” Mình noùi: “Khoâng thaáy gì heát.” Nhöng söï thaät mình coù thaáy khoâng? Coù thaáy nhöng khoâng dính thaønh ra nhö khoâng thaáy. Coøn neáu ta ñeå taâm vaøo vieäc gì thì khi ñöôïc hoûi, mình lieàn traû lôøi: “Thaáy theá naøy, theá kia.” Ñoù laø ta ñaõ tích luõy phaùp traàn vaøo trong taâm roài.

Cho neân vieäc tu coù nhieàu ñieåm raát hay maø chuùng ta khoâng bieát. Nhö ra ñöôøng bò ai noùi xuùc phaïm tôùi danh döï mình, veà nhaø ít nhaát ta cuõng keå laïi vôùi ngöôøi thaân nghe. Keå moät ngöôøi nghe mình cuõng chöa vöøa loøng, phaûi keå cho ngöôøi naøy ngöôøi kia nghe chöøng moät traêm laàn, nhö vaäy mình ñaõ thuoäc loøng trong kyù öùc saâu quaù roài. Vì vaäy khi ngoài thieàn noù troài leân, boû ñöôïc moät laùt noù troài leân nöõa. Ñoù laø vì chuùng ta ñaõ ghi nhôù quaù saâu ñaäm.

Gioáng nhö luùc coøn beù ñi hoïc, moãi khi muoán thuoäc baøi, mình phaûi ñoïc tôùi ñoïc lui nhieàu laàn môùi thuoäc. Ñem voâ saâu laø do oân tôùi oân lui nhieàu laàn. Lôõ nhôù roài, khi muoán queân cuõng phaûi taäp boû thöôøng xuyeân môùi queân ñöôïc, khoâng coù caùch naøo khaùc hôn. Vaäy maø vöøa coù chuyeän buoàn, chuyeän giaän laø chuùng ta ñem ra keå lieàn. Gaëp ai keå naáy, keå hoaøi nhö vaäy queân sao ñöôïc. Khi ngoài thieàn noù troài leân laïi than: “Khoå quaù! Con tu khoù.” Khoù laø taïi ai? Taïi mình chôù taïi ai, tích luõy nhieàu thì noù troài leân nhieàu.

Baây giôø chuùng ta thaáy chæ thaáy, khoâng theøm quan taâm chuù yù gì caû. Thaáy taát caû maø taâm khoâng giöõ, khoâng dính thì tu deã khoâng khoù. Neáu tu laø tìm caùi gì ôû ñaâu xa thì khoù, ñaèng naøy noù ñaõ saün nôi mình roài, chæ quay laïi laø hieän tieàn. Chuùng ta khoâng thaáy ñöôïc caùi chaân thaät laø do phaùp traàn ñaày cöùng beân trong, neân quay laïi thaáy toaøn taïp nhaïp.

Nhöõng giôø ngoài thieàn laø nhöõng giôø quay laïi, mình thaáy phaùp traàn laêng xaêng loän xoän neân noùi thaáy loaïn töôûng nhieàu quaù. Thaáy loaïn töôûng nhieàu laø tu tieán nhieàu. Vì ngaøy xöa, moãi khi chuùng daáy leân mình chaïy theo neân khoâng thaáy chuùng, baây giôø chuùng daáy leân mình bieát lieàn boû, ñoù laø tu tieán. Tuy noù coøn nhöng mình ñaõ laøm chuû ñöôïc chuùt chuùt. Hoài xöa noù daãn mình chaïy theo hoaøn toaøn, baây giôø noù troài leân mình töø choái khoâng theo, ñoù laø tieán roõ raøng. Nhöng nhieàu khi Phaät töû thaáy noù roài sôï, tu gì maø voïng töôûng quaù chöøng. Söï thaät coù tieán, tieán töøng böôùc, chôù khoâng phaûi khoâng tieán.

Böôùc tieán tieáp theo laø ngoaøi giôø ngoài thieàn, khi tieáp xuùc vôùi moïi caûnh moïi vaät, chuùng ta thaáy bieát roõ raøng nhöng boû qua, khoâng chuù taâm, ñoù laø ta tu trong moïi luùc moïi nôi. Khoâng phaûi tay laàn chuoãi, thaân toïa thieàn môùi tu. Laàn chuoãi toïa thieàn maø ai ñoäng tôùi lieàn la heùt laø khoâng phaûi tu. Ngöôøi khoâng toû veû tu haønh gì heát, nhöng ñi ñöùng töï nhieân thoaûi maùi, ai noùi gì thì noùi, boû qua khoâng ñeå loøng, aáy môùi thaät laø chaân tu.

Nhieàu khi chuùng ta nhö ñieân khuøng vôùi nhau. Thí duï mình töôûng mình thoâng minh, saùng suoát, nhöng ai vöøa noùi “Chò ngu quaù!” mình lieàn la ñoâng ñoång leân, ñeå noùi raèng ta khoâng ngu. Nhöng thaät ra nhö vaäy laø ñaõ chöùng toû mình ñang ngu. Neáu khoâng ngu ta chæ cöôøi, noùi: “Phaûi, toâi ngu.” Noùi vaäy coøn gì nöõa ñeå la, thì ñaâu coù khoå. Vaäy maø ai noùi mình ngu lieàn cöï loän, roài ñuû thöù chuyeän thöa kieän… coù khoå khoâng? Theá laø caû hai ñaøng ñeàu khuøng ñieân vôùi nhau heát.

Nhöõng chuyeän heát söùc nhoû nhö vaäy, nhöng mình khoâng bieát tu, neân cöù tích luõy trong taâm thaønh ra sanh beänh. Baây giôø muoán boû chuùng ta phaûi gôõ laàn nhöõng thöù ñoù, töø töø ngoài thieàn seõ ñöôïc nheï nhaøng yeân oån. Ai noùi gì mình cuõng cöôøi. Ñöùc Phaät ngaøy xöa bò Baø-la-moân theo sau maéng chöûi, Ngaøi im laëng khoâng noùi, khoâng nhaän, theá maø Baø-la-moân phaûi chòu pheùp, khoâng daùm maéng chöûi nöõa, khoûe khoaén laøm sao.

Phaät laø baäc giaùc ngoä neân thaáy ngöôøi meâ Ngaøi thöông, khoâng phaûn ñoái, khoâng choáng cöï gì caû nhöng laïi nhieáp phuïc ñöôïc hoï. Coøn chuùng ta baây giôø nghe noùi moät caâu khoâng vöøa loøng lieàn phaûn ñoái, choáng cöï, roát cuoäc caøng theâm lôùn chuyeän. Nhö vaäy boïn ta cuõng gioáng nhöõng ngöôøi meâ kia, khoâng hôn khoâng keùm, phaûi khoâng? Mình laø ngöôøi tænh thì phaûi hôn keû meâ. Hoï noùi baäy mình chæ cöôøi thoâi thì khoâng xaûy ra chuyeän gì heát. Nhö vaäy coù khoûe khoâng?

Cho neân ngöôøi bieát tu xaû boû heát nhöõng gì khoâng quan troïng. Quan troïng laø ñöøng ñeå saùu traàn loâi daãn ñi, phaûi quay veà vôùi caùi chaân thaät cuûa chính mình. Caùi chaân thaät aáy ai cuõng coù nhöng vì voïng töôûng che laáp neân mình khoâng nhaän ra. Cho neân Thieàn sö Nam Tuyeàn Phoå Nguyeän noùi, ngöôøi tu thieàn nhö con ngoãng chuùa uoáng söõa chöøa nöôùc laïi. Caâu noùi nghe muoán beå caû ñaàu! Laøm sao maø uoáng söõa chöøa nöôùc ñöôïc? Hai thöù aáy hoøa laãn nhau, loïc theá naøo?

Nhöõng caâu nhö vaäy, toâi cuõng maát nhieàu naêm laém môùi thaáy roõ yù nghóa cuûa noù. Caùi gì laø söõa? Caùi gì laø nöôùc? Voïng taâm vaø Chaân taâm nôi mình hoøa laãn nhau, khoâng phaûi moät cuõng khoâng phaûi hai. Vaäy laøm sao ñeå loïc Chaân taâm ra khoûi voïng taâm? ÔÛ ñaây, chuùng ta chæ caàn kheùo moät chuùt laø thaáy lieàn. Caùi bieát trong saùng hieän tieàn ñoù laø söõa, coøn caùi bieát laêng xaêng loän xoän laø nöôùc. Caùi bieát laêng xaêng loän xoän thì chuùng ta khoâng theo, chæ soáng vôùi caùi bieát yeân tónh, trong saùng. Ñoù laø mình ñaõ loaïi nöôùc, uoáng söõa. Ñöôïc theá ta laø ngoãng chuùa.

Nhöõng phuùt giaây yeân tónh, chuùng ta ngoài chôi khoâng nghó gì heát. Luùc ñoù tai vaãn nghe, maét vaãn thaáy maø khoâng nghó suy ñieàu chi. Nhö vaäy caùi bieát ñoù mình ñaõ coù saün, nhöng vöøa daáy nghó caùi naøy caùi noï lieàn queân maát caùi bieát haèng höõu. Baây giôø chæ caàn khoâng chaïy theo caùc thöù xao ñoäng thì noù hieän tieàn. Neáu chuùng ta ñöøng ñuoåi theo nhöõng gì maét thaáy, tai nghe, muõi ngöûi, löôõi neám… aên cöù aên uoáng cöù uoáng, laøm taát caû vieäc maø ñöøng dính, neáu khoâng phaûi Phaät thì ít nhaát mình cuõng laø Boà-taùt con roài.

Vì vaäy khoâng dính vôùi saùu traàn laø bieát quay ñaàu, coøn dính vôùi saùu traàn laø ñaõ lao ñi trong sanh töû, khoâng coù gì khoù khaên heát. Trong nhaø thieàn coù caâu chuyeän cuûa anh haøng thòt, khi nghe moät caâu noùi cuûa vò Thieàn sö, lieàn tænh ngoä vaø laøm baøi keä:

Taïc nhaät daï-xoa taâm,

Kim trieâu Boà-taùt dieän,

Daï-xoa döõ Boà-taùt,

Baát caùch nhaát ñieàu tuyeán.

Dòch:

Hoâm qua taâm daï-xoa,

Böõa nay maët Boà-taùt,

Daï-xoa vaø Boà-taùt,

Khoâng caùch moät ñöôøng tô.

Boà-taùt vaø daï-xoa chæ caùch nhau ôû moät caùi nhìn. Nhìn ra laø meâ, xoay laïi laø giaùc, deã nhö trôû baøn tay khoâng coù gì ngaên caûn heát. Vaäy maø chuùng ta laøm khoâng noåi, cöù ì aïch hoaøi. Thieàn ñaëc bieät ôû choã ñoù, nhöng vaãn phuø hôïp vôùi nhöõng gì Phaät daïy ngaøy xöa. Toâi seõ daãn kinh ñeå chöùng toû ñieàu naøy.

Trong kinh A-haøm keå laïi, moät hoâm sau thôøi toïa thieàn trong röøng, ñöùc Phaät xaû thieàn ngoài chôi töï taïi. Chôït Ngaøi thaáy coù moät con ruøa boø veà phía mình, phía sau con daõ can ñuoåi theo ñònh caén ñuoâi con ruøa, con ruøa lieàn ruùt ñuoâi vaøo trong mai. Daõ can chuïp laáy chaân, con ruøa lieàn ruùt chaân vaøo trong mai. Cöù nhö vaäy daõ can chuïp caén töù tung, ruøa cuõng ruùt heát caùc boä phaän vaøo trong mai. Con daõ can chuïp hoaøi khoâng ñöôïc beøn boû ñi.

Keát thuùc caâu chuyeän Phaät noùi: “Ngöôøi tu cuõng theá, neáu bieát giöõ saùu caên khoâng cho chaïy theo saùu traàn thì khoâng coù ma vöông naøo baét ñöôïc.” Coøn neáu chaïy theo saùu traàn bò noù caén ñöùt ñaàu ñöùt coå. Chuyeän thaät laø hay.

Theâm moät caâu chuyeän nöõa. Phaät keå trong moät ñaøn khæ, coù con khæ nhoû ñi sau ñaøn thaáy maáy con lôùn ñi tröôùc aên nhieàu traùi caây ngon, coøn mình thieät thoøi quaù. Noù beøn taùch ñaøn, ñi moät mình ñeå ñöôïc aên ngon. Khi thaáy mieáng moài ngon, noù lieàn ñöa tay chuïp, khoâng ngôø ñoù laø caùi baãy nhöïa, neân tay noù bò dính nhöïa. Noù lieàn ñöa tay kia gôõ neân tay kia bò dính luoân. Con khæ lieàn laáy chaân phaûi quaøo, chaân phaûi dính; laáy chaân traùi quaøo, chaân dính luoân. Noù quaät caùi ñuoâi ñeå gôõ, ñuoâi cuõng dính. Cuoái cuøng coøn caùi mieäng, noù lieàn ñöa mieäng caïp, theá laø mieäng dính luoân. Nhö vaäy toång coäng saùu boä phaän ñeàu dính nhöïa heát. Gaõ thôï saên chæ caàn tôùi löôïm con khæ boû voâ gioû laø xong.

Phaät noùi: “Cuõng vaäy, neáu ngöôøi naøo saùu caên dính vôùi saùu traàn, cuõng nhö con khæ kia ñeå saùu boä phaän dính vôùi nhöïa, ngöôøi ñoù seõ bò ma vöông daãn ñi deã daøng, khoâng nghi ngôø.” Nhö vaäy Phaät daïy chuùng ta tu nhö theá naøo? Laø giöõ saùu caên ñöøng cho dính maéc vôùi saùu traàn. Ñaây laø moät leõ thaät chôù khoâng phaûi töôûng töôïng. Ñoù laø toâi ñaõ daãn trong kinh A-haøm.

Ñeán kinh Kim Cang, Luïc Toå ngoä ñöôïc töø caâu: “Baát öng truï saéc sanh taâm, baát öng truï thanh, höông, vò, xuùc, phaùp sanh taâm; öng voâ sôû truï nhi sanh kyø taâm”, töùc laø khoâng dính maéc vaøo caùc traàn maø sanh taâm Boà-ñeà. Taâm Boà-ñeà laø taâm thanh tònh, khoâng dính maéc thì taâm Boà-ñeà hieän tieàn. Coøn daáy nieäm laø taâm sanh dieät. Sau khi ngoä roài, Luïc Toå thoát leân: “Ñaâu ngôø taâm mình xöa nay thanh tònh!” Vì thanh tònh neân khoâng sanh dieät, coøn loaïn töôûng laø taâm sanh dieät. Ngay ñoù Nguõ Toå truyeàn taâm aán vaø trao y baùt cho Ngaøi.

Söï tu chaúng coù gì laï heát. Phaät Toå khoâng hai ñöôøng, chæ vì phöông tieän truyeàn baù khaùc nhau thoâi. Thaáy nhö vaäy, hieåu nhö vaäy, chuùng ta môùi nhaän ra vieäc tu khoâng phaûi chuyeän quanh co, khoù khaên, maø traùi laïi raát ñôn giaûn. Ngaøi Laâm Teá noùi: “Ñaâu ngôø Phaät phaùp cuûa Hoaøng Baù raát ít”, nghóa laø raát laø ñôn giaûn. Cho neân troïng taâm cuûa vieäc tu laø nghe vaø hieåu ñöôïc yù Phaät daïy, roài öùng duïng thöïc haønh. Ñoù môùi laø ngöôøi bieát tu.

Chuùng ta neân nhôù taâm tích luõy laø taâm sanh dieät, taâm taïo nghieäp cho neân tích luõy nhieàu chöøng naøo thì nghieäp caøng naëng chöøng aáy. Nghieäp caøng naëng thì caøng gaëp laïi nhau. Neáu khoâng muoán gaëp laïi nhöõng keû ñaõ laøm phieàn mình thì thoâi, neùm heát, boû heát, thaûn nhieân töï taïi. Soáng ngaøy nay bieát ngaøy nay, caùi gì qua roài thì buoâng heát ñi. Nhö Thieàn sö Thieàn Laõo noùi:

Ñaûn tri kim nhaät nguyeät,

Thuøy thöùc cöïu xuaân thu?

Nghóa laø:

Ngaøy nay chæ bieát ngaøy nay,

Coøn xuaân thu tröôùc ai hay laøm gì?

Chuùng ta thì ngöôïc laïi, cöù nhôù veà nhöõng ngaøy tröôùc, coøn ngaøy nay laïi khoâng nhôù. Mình thích soáng vôùi quaù khöù, trong khi quaù khöù ñaõ qua maát roài. Coøn hieän taïi laø caùi thaät maø mình laïi khoâng chòu soáng. Ta ñaâu bieát raèng caøng ñeo mang quaù khöù thì nghieäp caøng daøy. Cho neân ngay ñaây coù hai vieäc chuùng ta caàn laøm. Moät laø buoâng boû heát nhöõng vui buoàn cuûa quaù khöù. Hai laø ñoái vôùi hieän taïi khoâng dính maéc. Ñoù laø ngöôøi tu gioûi, duø coù toùc khoâng toùc cuõng ñöôïc goïi laø tu thaønh coâng. Coøn ñoøi hoûi phaûi theá naøy theá noï môùi tu thì khoù, thaønh ra khoâng tu ñöôïc.

Nhieàu ngöôøi nghó raèng phaûi ôû trong thaát moät mình môùi deã tu. Moät mình ta thaáy deã tu vì khoâng coù caùc duyeân beân ngoaøi taùc ñoäng. Nhöng khi ra thaát gaëp caùi gì dính caùi aáy thì cuõng theá thoâi, coù tieán ñöôïc chuùt naøo ñaâu. Cho neân ngöôøi kheùo tu, duø ôû trong thaát hay ôû ngoaøi ñeàu thöïc hieän ñuùng nhö vaäy thì vieäc tu ñaït ñöôïc keát quaû toát.

Ñöùc Phaät khoâng bao giôø doái gaït chuùng ta. Ngaøi noùi taát caû ñeàu coù Phaät saün. Ngaøi coù Phaät saün neân Ngaøi tu thaønh Phaät. Mình cuõng coù Phaät saün, neáu mình bieát quay laïi thì cuõng thaønh Phaät. Lôøi Phaät noùi khoâng doái, nhöng khi nghe Phaät noùi “Ta laø Phaät ñaõ thaønh, caùc ngöôi laø Phaät seõ thaønh” mình laïi khoâng daùm nhaän seõ thaønh Phaät. Ñoù laø yù chí haï lieät cuûa chuùng sanh vaäy.

Cho neân tu Phaät khoâng phaûi laø chuyeän nhieâu kheâ, khoù khaên maø laø moät vieäc laøm thaät ñôn giaûn. Bôûi chuùng ta cöù chaïy theo hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu, neân suoát ñôøi khoâng giaûi quyeát ñöôïc vieäc naøy. Neáu ta thöû ñaët laïi caâu hoûi: Caùi gì hôn? Caùi gì thua? Caùi gì phaûi? Caùi gì quaáy? Ñaët laïi nhö vaäy chuùng ta seõ thaáy khoâng coù caâu traû lôøi nhaát ñònh, töùc laø noù khoâng thaät. Coù nhöõng ñieàu mình thaáy thua maø laïi laø hôn, khoâng coá ñònh ñöôïc.

Thaät tình, khoâng coù caùi phaûi quaáy thaät. Vì caùi “phaûi” ôû ñaây khoâng laø caùi “phaûi” ôû kia. Chuùng ta soáng theo qui öôùc ñöôïc moïi ngöôøi taïm duøng vôùi nhau, chôù khoâng phaûi laø chaân lyù. Vaäy maø mình cöù ñaët ra caùi naøy phaûi caùi kia quaáy. Nhö hoài xöa cho raèng sanh con trai laø quí, con gaùi laø tieän neân con gaùi phaûi ôû trong nhaø, trong beáp, khoâng coù tö caùch ñeå ra ngoaøi. Nhöng baây giôø vieäc ñoù khoâng coøn nöõa. Phuï nöõ ngang quyeàn vôùi nam giôùi vì hoï ñaõ theå hieän ñöôïc naêng löïc, yù chí khoâng keùm gì nam giôùi. Nhö vaäy ñaâu phaûi taát caû laø chaân lyù. Phaûi quaáy chæ laø qui öôùc cuûa moät thôøi. Thôøi phong kieán coù qui öôùc thôøi phong kieán. Thôøi daân chuû coù qui öôùc thôøi daân chuû. Nhö theá laáy gì laøm tieâu chuaån cho phaûi quaáy, vaäy thì baøn phaûi baøn quaáy ñeå laøm gì? Cho neân ngöôøi bieát tu phaûi kheùo linh ñoäng, tuøy caûnh tuøy thôøi ta vui soáng, khoâng coá chaáp, khoâng hôn thua vôùi nhöõng chuyeän giaû taïm cuûa theá gian laøm gì.

Chuùng ta coù loãi laø cöù tranh ñaáu vôùi ngöôøi ngoaøi ñeå ñöôïc hôn, maø khoâng tranh ñaáu vôùi mình. Nhöõng toan tính hôn thua luoân quaät ngaõ mình maø ta khoâng sôï, khoâng tranh ñaáu vôùi noù. Quaät ngaõ noù töùc laø thaéng ñöôïc mình. Phaät baûo “Thaéng moät vaïn quaân khoâng baèng thaéng mình. Thaéng mình laø chieán coâng oanh lieät nhaát”. Vaäy maø baây giôø chuùng ta cöù lo thaéng ôû ngoaøi, queân thaéng mình. Thaéng ôû ngoaøi maø khoâng thaéng ñöôïc mình thì khoâng bao giôø yeân heát. Neân nhôù ñaõ tu thì ai coù giaønh hôn, giaønh thua cöù ñeå hoï giaønh, ta lo thaéng mình tröôùc ñaõ. Coù côm no aùo aám ñuû roài, coøn taát caû nhöõng gì hôn thua phaûi quaáy, daønh cho ngöôøi khaùc. Ñöôïc theá thì coøn gì ñeå buoàn phieàn nöõa.

Neân nhôù chöõ “Tuøy duyeân”, khoâng coù moät phaùp coá ñònh. Vaäy maø chuùng ta hay coá ñònh quaù, cöù laáy khuoân choã kia laáp vaøo choã naøy, nhö vaäy laø traät roài. Hieåu nhö vaäy thì cuoäc soáng thoaûi maùi deã daøng, ñoù laø tu. Tu laø ñem laïi söï an laïc cho nhau, chôù khoâng phaûi ñem laïi ñau khoå cho nhau.

Nhieàu ngöôøi cöù quan nieäm tu phaûi ñuùng nhö hoài xöa, oâng baø laøm sao mình laøm vaäy. Coá chaáp kieåu ñoù caøng tu caøng khoå theâm, chôù coù ñöôïc lôïi laïc gì. Hoaëc tu phaûi coù thaàn thoâng huyeàn bí gì gì ñoù, chôù tu chæ hieàn laønh thöôøng thöôøng vaäy thoâi thì khoâng phaûi tu. Theá laø ngöôøi ta chaïy theo hình töôùng naøy hình töôùng noï, cuoái cuøng rôi vaøo löôùi ma.

Nhöõng gì thuoäc veà quaù khöù, chuùng ta muoán moïi ngöôøi ñeàu phaûi luøi trôû laïi, nhö vaäy laø ñi ngöôïc vôùi cuoäc soáng roài. Quaû ñòa caàu cöù quay tôùi quay tôùi, khoâng döøng laïi ôû moät ñieåm naøo, maø chuùng ta muoán döøng laïi laø traùi vôùi söï vaän haønh cuûa vuõ truï. Söï vaät linh ñoäng, chuyeån bieán khoâng döøng, khoâng coù gì baùm chaët moät choã heát. Chæ bieát quay laïi mình, thaáy ñöôïc caùi chaân thaät cuûa mình môùi khoâng bieán ñoåi, khoâng laïc haäu.

Chuùng ta noùi tu ñeå caàu giaûi thoaùt sanh töû. Vaäy thì caùi gì giaûi thoaùt sanh töû? Thaân naøy laø baïi hoaïi, taâm nghó suy tính toaùn voâ thöôøng sanh dieät, cuõng baïi hoaïi, nhö vaäy chuùng ta giaûi thoaùt laø giaûi thoaùt caùi gì? Ñoù laø choã heát söùc quan troïng. Taâm voâ thöôøng sanh dieät cuûa chuùng ta noù phaùt leân, hôïp taùc vôùi thaân, khaåu, taïo thaønh nghieäp. Ñoù laø goác daãn mình luaân hoài sanh töû. Baây giôø chuùng ta döøng noù laïi, noù laëng. Laëng laø khoâng taïo nghieäp, khoâng taïo nghieäp thì caùi gì daãn mình ñi trong luaân hoài? Neân muoán giaûi thoaùt sanh töû thì phaûi döøng taïo nghieäp. Khi nghieäp döøng laëng roài thì caùi bieát roõ raøng haèng höõu cuûa mình hieän tieàn, ñaâu coù maát. Caùi bieát ñoù khoâng töôùng maïo, khoâng sanh dieät, khoâng dính maéc neân noù khoâng bò nghieäp daãn. Vì vaäy maø ñöôïc giaûi thoaùt sanh töû.

Chuùng ta voán ñaõ giaûi thoaùt saün, nhöng töï mình laïi coät troùi mình roài khoùc la giaõy giuïa. Phaät thöông chæ cho chuùng ta caùch gôõ thoâi, chôù khoâng theå naém tay loâi leân Cöïc laïc ñöôïc. Töï troùi thì phaûi töï côûi. Neáu mình bieát caùch gôõ, bieát caùch giaûi tröø thì ñi tôùi choã an laïc giaûi thoaùt. Coøn khoâng bieát gôõ, khoâng bieát giaûi tröø thì khoå maõi khoâng coù ngaøy cuøng.

Neân noùi chæ caàn moät phen quay ñaàu laïi laø bôø giaùc tröôùc maét. Coù ai tieác moät caùi quaøy ñaàu khoâng? Nheï nhaøng quaù, taïi sao mình khoâng chòu quay laïi. Mong taát caû chuùng ta haõy sôùm thöùc tænh, cuøng quay laïi, cuøng trôû veà bôø giaùc. Ñoù laø nguyeän öôùc duy nhaát cuûa chuùng toâi

]

 

 

Giaûng taïi Tinh xaù Trung Taâm - 1998

 

Ñeà taøi chuùng toâi muoán noùi hoâm nay laø Ñöôøng Loái Tu Thieàn. Muoán bieát ñöôøng loái tu Thieàn caàn phaûi giaûn traïch caùc phaùp Thieàn. Phaùp Thieàn naøo cuûa Phaät, phaùp Thieàn naøo khoâng phaûi cuûa Phaät. Phaùp Thieàn naøo cuûa heä thoáng Nguyeân thuûy, phaùp Thieàn naøo cuûa heä thoáng Phaùt trieån v.v... ñeå cho quí Sö coù caùi nhìn chính xaùc trong luùc tu haønh. Chuùng ta coù ñöôøng loái cuï theå thì khoâng sôï laïc ñöôøng, khoâng sôï xaûy ra nhöõng vieäc baát traéc trong luùc tu.

Chuùng ta tu Thieàn laø thöïc haønh theo ñuùng nguoàn goác cuûa ñaïo Phaät. Quí vò ñoïc söû thaáy roõ raøng ñöùc Phaät toïa thieàn boán möôi chín ngaøy ñeâm döôùi coäi boà-ñeà maø ñöôïc giaùc ngoä. Sau khi giaùc ngoä, Ngaøi tuyeân boá thaønh Phaät. Nhö vaäy ñöùc Phaät thaønh Phaät goác töø tu Thieàn. Ñieàu naøy khoâng coøn nghi ngôø gì nöõa. Ngaøy nay chuùng ta laø con chaùu trong nhaø, dó nhieân phaûi hoïc theo göông cuûa Phaät vaø ñi theo con ñöôøng Phaät ñaõ ñi, neân chuùng ta cuõng tu Thieàn. Nhöng muoán tu Thieàn chuùng ta phaûi nhaän ñònh cho kyõ, phaùp naøo cuûa Phaät daïy ñeå thöïc haønh ñuùng theo con ñöôøng giaùc ngoä, chôù khoâng laàm ñöôøng khaùc. Duø nhöõng ñöôøng khaùc coù ngöôøi cho laø hay, laø maàu nhieäm, chuùng ta cuõng khoâng maøng, chæ tieán theo con ñöôøng mình ñaõ choïn. Neân hoâm nay chuùng toâi seõ trình baøy ñöôøng loái tu Thieàn theá naøo ñuùng, theá naøo sai cho taát caû chö Taêng nhaän ñònh ñuùng ñaén hôn treân con ñöôøng tu haønh cuûa mình.

Tu Thieàn coù nhieàu phaùp maø ngaøy xöa chính toâi khi tu cuõng raát khoå sôû. Bôûi vì thôøi cuûa toâi noùi tu Thieàn nhöng ngöôøi tu ít giaûn traïch, neân coù nhöõng phaùi Thieàn khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät maø ngöôøi ta vaãn ñem ra tu. Nhö vaäy tu theo Phaät ñeå caàu giaùc ngoä, ñeå giaûi thoaùt sanh töû maø laïi tu ñöôøng loái khaùc. Ñaõ tu ñöôøng loái khaùc thì khi nhaém maét seõ ñi loái khaùc, traùi vôùi baûn nguyeän ban sô cuûa mình. Vì vaäy quí vò caàn phaûi nhaän ñònh kyõ, Thieàn naøo cuûa ñaïo Phaät, Thieàn naøo khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät. Tröôùc tieân, toâi noùi Thieàn khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät.

Moät laø Thieàn chuyeån luaân xa. Töùc laø töôûng töø ruùn chaïy leân ñaàu, voøng ra sau löng roài laïi veà ruùn, leân ñaàu. Chaïy voøng troøn nhö vaäy goïi laø chuyeån luaân xa. Chuyeån luaân xa laø phaùp tu ôû ngoaøi, khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät.

Hai laø Thieàn xuaát hoàn. Xuaát hoàn laø môû nhöõng khieáu huyeät cuûa mình, phoùng tinh thaàn (hay goïi laø hoàn) bay ñi hoïc ñaïo vôùi nhöõng baäc thaày maø mình chöa töøng bieát; hoaëc xuaát hoàn mong tìm gaëp vò minh sö. Khi xuaát hoàn, khoâng bieát minh sö laø ai, neân vò naøo noùi minh sö lieàn tin, ngöôøi ta daïy caùi gì cuõng laøm theo. Ñoù laø hoïa lôùn voâ cuøng, lôùn ôû hai maët. Maët thöù nhaát laø trong khi môû khieáu huyeät ñeå xuaát hoàn, coù ngöôøi môû khoâng kheùo phaùt ñieân. Maët thöù hai laø khi mình xuaát hoàn tìm baäc minh sö, gaëp ai xöng minh sö mình cuõng nhaän lieàn, khoâng coù caùi nhìn giaûn traïch ai chaùnh, ai taø. Vì vaäy deã bò nhöõng vò thaàn linh ñaùnh löøa, xöng laø minh sö nhaän mình laøm ñeä töû, mình lieàn ñi theo. Nhö vaäy ñaõ laïc höôùng maø mình khoâng hay. Thieàn naøy cuûa ngoaïi ñaïo, khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät.

Ba laø Thieàn thai töùc. Nghóa laø hít voâ tôùi ñan ñieàn nín laïi möôøi phuùt, naêm phuùt hay ba phuùt roài thôû ra. Laâu ngaøy buïng noù phì ra, goïi ñoù laø thai, vì gioáng nhö phuï nöõ coù thai. Buïng lôùn laø do hôi thôû neân goïi laø töùc. Vì vaäy Thieàn naøy ñöôïc goïi laø Thieàn thai töùc. Thieàn naøy khoâng phaûi laø Thieàn cuûa ñaïo Phaät.

Boán laø Thieàn luyeän tinh hoùa khí, luyeän khí hoùa thaàn. Nhieàu ngöôøi treû tu thaáy khoå veà beänh tinh khí quaù, neân duøng töôûng ñem tinh leân khoâng cho xuoáng, ñeå luyeän thaønh thaàn khí. Ñoù laø Thieàn cuûa nhöõng vò tu Tieân, chôù khoâng phaûi Thieàn cuûa ñaïo Phaät. Thieàn naøy chæ ñöa ñeán keát quaû sung söôùng ñöôïc bay ñi, ñöôïc thaàn thoâng v.v... chôù khoâng giaûi thoaùt.

Naêm laø thieàn Yoga, coøn goïi laø Du-giaø. Thieàn naøy cuõng coù nhieàu caùch, khi öùng duïng tu phaùt taâm töø bi, thöông yeâu taát caû. Nhöng troïng taâm cuûa Thieàn naøy laø luyeän cho thaân theå khoûe maïnh, muïc ñích trò beänh nhieàu hôn caàu giaûi thoaùt.

Phaät daïy raèng: “Neáu tu maø nghó giöõ thaân naøy ñöôïc laâu daøi laø si ñònh.” Taïi sao? Hoài toâi coøn laø Hoïc taêng, coù moät cö só tu Thieàn theo loái luyeän tinh hoùa khí, luyeän khí hoùa thaàn. Luùc ñoù toâi bò beänh soát reùt. Thaáy toâi leân côn truøm meàn, oâng cöôøi noùi: “Tu gì beänh hoaïn hoaøi, toâi tu khoâng coù beänh.” Nghe noùi toâi cuõng ham, lieàn hoûi oâng tu ra sao, oâng noùi tu theo phaùp luyeän tinh hoùa khí, luyeän khí hoùa thaàn naøy seõ giuùp cho thaân theå khoûe maïnh. Moãi laàn oâng ngoài thieàn ñaàu cöù laéc lö. Trong nhaø Phaät goïi laø si Thieàn.

Taïi sao si? Vì thaân naøy döôùi con maét ñöùc Phaät, noù laø duyeân hôïp hö doái, voâ thöôøng sanh dieät. Vaäy maø muoán giöõ caùi khoâng theå giöõ ñöôïc, thì coù phaûi si khoâng? Quí vò thaáy, noùi tu Tieân soáng hai ba traêm naêm, nhöng baây giôø tìm khaép theá gian xem coù oâng Tieân naøo khoâng? Caùc oâng ñi ñaâu maát. Ñi maát hay laø cheát? Cuoái cuøng roài cuõng cheát, ñaâu coù ai soáng.

Phaät daïy mình tu maø nghó ñöôïc soáng laâu, ñöôïc maïnh khoûe laø nieäm khoâng chaân chaùnh, taâm si meâ neân coøn luyeán aùi thaân. Cho neân ngöôøi tu Phaät, beänh thì maëc beänh. Beänh tu theo beänh, khoûe tu theo khoûe, ñöøng nghó maïnh khoûe tu môùi ñöôïc. Ngöôøi tu Thieàn khi beänh phaûi laøm sao? Chuùng ta cöù nghó beänh tu khoâng ñöôïc, nhöng thaät ra ngöôøi bieát tu, beänh laø cô hoäi toát ñeå thaáy thaân naøy laø voâ thöôøng, laø töôùng baïi hoaïi, laø goác cuûa ñau khoå, thaáy nhö vaäy laø trí tueä, vì thaáy ñuùng nhö thaät. Nhö vaäy chuùng ta tu baèng trí tueä, khoâng phaûi tu baèng Thieàn ñònh. Ngoài yeân laø Thieàn ñònh, coøn naèm quaùn thaáy roõ thaân mình laø trí tueä.

Ngaøy xöa Phaät coù hai vò ñeä töû cöï phaùch, ñoù laø ngaøi Xaù-lôïi-phaát vaø ngaøi Muïc-kieàn-lieân. Ngaøi Muïc-kieàn-lieân chuyeân veà Thieàn ñònh, ngaøi Xaù-lôïi-phaát chuyeân veà trí tueä. Chuyeân Thieàn ñònh neân ngaøi Muïc-kieàn-lieân thöôøng duøng thaàn thoâng, coøn ngaøi Xaù-lôïi-phaát duøng trí tueä ñeå haøng phuïc taát caû ma quaân. Vì vaäy ngaøi Muïc-kieàn-lieân ñöôïc goïi laø thaàn thoâng baäc nhaát, ngaøi Xaù-lôïi-phaát ñöôïc goïi laø trí tueä baäc nhaát. Caû hai ñeàu giaûi thoaùt sanh töû nhöng ngaøi Xaù-lôïi-phaát ñöôïc xem nhö laø Sö huynh.

Quí vò ñöøng lo beänh tu khoâng ñöôïc, chæ sôï mình meâ muoäi, beänh cöù naèm reân thì tu khoâng ñöôïc. Coøn saùng suoát, quaùn chieáu thì beänh laø cô hoäi toát ñeå chöùng nghieäm söï thaät cuûa thaân naøy. Chuùng ta môùi chaùn ngaùn noù, môùi mong giaûi thoaùt sanh töû. Sôû dó chuùng ta khoâng giaûi thoaùt sanh töû ñöôïc laø vì quaù quyeán luyeán thaân, neân thaân naøy hoaïi lieàn chuïp thaân khaùc nöõa. Cöù vaäy maø luaân hoài. Khi chuùng ta ñaõ thaáy thaân naøy toài teä, khoâng coù giaù trò gì, khoâng muoán ñöôïc noù nöõa thì ñaâu coøn tìm thaân khaùc. Ñaõ khoâng coøn tìm thaân khaùc thì ñaâu coù thoï sanh. Khoâng coù thoï sanh thì giaûi thoaùt sanh töû, deã nhö trôû baøn tay.

Toâi ñöôïc nghe moät caâu chuyeän nhö sau: Coù vò ñoù cheát. Khi ra khoûi thaân xaùc naøy thaáy laïnh leõo, böùc xuùc quaù khoâng chòu noåi, môùi chaïy tìm nôi troán, boãng thaáy chieác tuû maùng maáy chieác aùo, lieàn laáy moät chieác truøm leân cho ñôõ laïnh. Khoâng ngôø laùt sau nghe nhö coù tieáng ngöôøi noùi: “heo ñöïc”. Vò aáy giaät mình: “UÛa! Mình laøm heo roài sao?” Chæ vì khoâng chòu noåi caùi laïnh sau khi cheát, neân hoát hoaûng tìm choã töïa cho aám aùp, khoâng ngôø ñaõ ñi vaøo baøo thai heo. Vò aáy cuõng coøn phöôùc neân kòp tænh, bieát mình laø heo ñöïc vì vaäy khoâng theøm buù neân baûy ngaøy sau cheát, roài laïi ñöôïc thoï sanh laøm ngöôøi.

Coù nhöõng tröôøng hôïp nhö vaäy, nhieàu ngöôøi khoâng chòu noåi caùi böùc baùch sau khi cheát neân chaïy baäy chaïy baï. Neáu chuùng ta tu haønh ñaøng hoaøng, luùc nhaém maét coù chö thieân ñöa ñi thì lo gì chuyeän aáy. Ngöôøi khoâng tu, lang thang phaûi chòu khoå sôû nhö vaäy.

Ñoù laø toâi ñaõ noùi qua nhöõng loái tu khoâng phaûi cuûa ñaïo Phaät. Ñeán ñaây, toâi noùi nhöõng loái tu cuûa ñaïo Phaät. Thieàn cuûa ñaïo Phaät coù chia ra caùc heä phaùi Thieàn Nguyeân thuûy vaø heä phaùi Thieàn Phaùt trieån.

I- Heä phaùi Thieàn Nguyeân thuûy

Ngöôøi tu theo Thieàn Nguyeân thuûy ña soá ôû caùc nöôùc Campuchia, Laøo, Thaùi Lan, Mieán Ñieän vaø Tích Lan. Tu theo Thieàn Nguyeân thuûy coù nhieàu phaùp nhöng ôû ñaây toâi chæ xin keå hai phaùp:

A - Phaùp quaùn Töù nieäm xöù:

Quaùn töù nieäm xöù goàm coù:

- Quaùn thaân baát tònh: Thaân naøy coù nguoàn goác nhôùp nhuùa, baån thæu.

- Quaùn thoï thò khoå: Söï caûm thoï hay caûm giaùc cuûa saùu caên ñeàu laø ñau khoå, khoâng vui.

- Quaùn taâm voâ thöôøng.

- Quaùn phaùp voâ ngaõ.

1. Quaùn thaân baát tònh: Chuùng ta quaùn thaân baát tònh töø ñaàu tôùi chaân. Quaùn chieáu toaøn laø moät ñaõy da boïc trong ñoù naøo laø da, thòt, gaân, xöông, maùu, muû v.v... Khi nhöõng thöù ñoù coøn naèm trong thaân naøy thì deã coi moät chuùt, nhöng neáu ra khoûi thaân naøy thì caùi gì cuõng gôùm heát. Ñaàu maët laø choã quí nhaát maø caùc chaát nhôøn chaûy ra loã muõi, loã tai, ra mieäng, ra con maét thaønh gheøn coù gôùm khoâng? Neáu noù saïch, thôm tho nhö hoa sen thì chaéc khoâng gôùm, nhöng vì noù baån thæu nhô nhôùp quaù neân chuùng ta gôùm.

Nhieàu khi toâi ngoài gaãm laïi maø töùc cöôøi. Sôû dó ngöôøi ta cheá daàu thôm, xaø phoøng thôm chaúng qua laø bieát thaân naøy loâi thoâi quaù, hai ba ngaøy khoâng taém khoâng ai chòu noåi, neân coù chuùt daàu thôm xòt voâ cho ñôõ, hoaëc taém goäi xaø boâng thôm ñeå laáp bôùt muøi hoâi. Neáu noù toaùt ra muøi nhö hoa sen thì ñaâu caàn maáy thöù ñoù, cheá chi cho cöïc, mua chi cho toán tieàn.

Toâi nhôù khi xöa ñöùc Phaät ngoài tu döôùi coäi boà-ñeà, luùc ñoù ma vöông hieän hình nhöõng theå nöõ xinh ñeïp ñeán ñeå khuyeán duï Ngaøi, nhaát laø hieän hình Da-du-ñaø-la (Yasadhara) ñeán goïi Ngaøi trôû veà. Baáy giôø Ngaøi chæ noùi moät caâu: “Caùi ñaõy da hoâi thoái, ñi! Ta khoâng coù duøng.” Noùi nhö vaäy roài caùc coâ aáy hoå theïn boû ñi maát.Chuùng ta baây giôø chöa thaáy ñöôïc ñaõy da hoâi thoái neân nhieàu khi cuõng laàm. Neáu thaáy ñöôïc nhö Phaät thì chuùng ta khoâng coøn laàm nöõa. Khoâng laàm thì tu quaù deã roài. Nhö vaäy quaùn thaân baát tònh khoâng phaûi laø töôûng töôïng thaân baát tònh maø laø thaáy thaät söï noù baát tònh. Ñaïo Phaät khoâng daïy töôûng töôïng maø baûo chuùng ta phaûi thaáy ñuùng nhö thaät, ñoù laø caùi nhìn cuûa ngöôøi giaùc ngoä. Nhö thaân naøy laø nhôùp nhuùa, thaáy ñuùng noù laø nhôùp nhuùa. Chuùng ta baây giôø phaàn nhieàu soáng vôùi aûo töôûng, nhôùp nhuùa maø cöù töôûng thôm saïch roài töï haøo, ngaõ maïn ñuû thöù heát.

Ngaøy ñöùc Phaät coøn taïi theá daïy caùc thaày Tyø-kheo quaùn baát tònh. Caùc thaày quaùn thaáy thaân gôùm quaù khoâng chòu noåi, neân moät hoâm thaày noï nhôø thaày kia caét coå giuøm, cöù nhö vaäy maø trong moät tinh xaù caét coå heát maáy chuïc thaày. Hoâm sau Phaät tôùi thaêm chæ coøn coù hai ba thaày.

Phaät hoûi: Caùc thaày ñaâu heát roài?

Coù thaày traû lôøi raèng: Phaät daïy quaùn thaân baát tònh, quí thaày quaùn thaáy gôùm quaù chòu khoâng noåi neân nhôø ngöôøi caét coå cheát roài.

Phaät quôû: Ta daïy caùc oâng quaùn baát tònh ñeå trò beänh tham saéc, chôù khoâng phaûi quaùn ñeå töï töû.

Vì vaäy tu phaùp quaùn baát tònh thaáy chaùn, gôùm laø phaûi döøng, chôù khoâng phaûi quaùn baát tònh hoaøi. Vì beänh naëng nhaát cuûa con ngöôøi laø beänh tham aùi neân phaûi gôùm noù môùi boû ñöôïc, coøn öa noù thì khoâng tu ñöôïc. Ñoù laø phaùp quaùn thöù nhaát.

2. Quaùn thoï thò khoå: Thoï laø caûm thoï, baây giôø goïi caûm giaùc. Loã muõi ngöûi muøi, chuùng ta bieát ñaây laø thôm, kia laø hoâi. Löôõi neám thöùc aên bieát roõ caùi naøy ngon, caùi kia dôû. Thaân xuùc chaïm bieát noùng, bieát laïnh, bieát meàm maïi eâm aùi v.v... Loã tai nghe tieáng bieát hay, bieát khoâng hay. Saùu caên tieáp xuùc vôùi saùu traàn, chuùng ta coù nhaän ñònh, coù khoå, vui vaø khoâng khoå, khoâng vui. Ba thöù ñoù goïi laø: laïc thoï, khoå thoï vaø khoâng khoå khoâng laïc thoï, Phaät noùi ñeàu khoå heát.

Chuùng ta thaáy noùi nhö vaäy coù quaù ñaùng khoâng? Vì neáu chuùng ta aên thöù gì ngon thì löôõi mình coù caûm giaùc ngon, maø ngon töùc laø vui neân goïi laïc thoï. AÊn moùn dôû caûm giaùc laø khoå, ñoù laø khoå thoï. Nhöng maø duø khoå duø vui, nhai qua vaøi caùi nuoát maát tieâu cuõng khoâng coøn. Nhöõng caûm giaùc khaùc ñeàu nhö vaäy, qua roài maát. Maø qua roài maát laø voâ thöôøng, voâ thöôøng laø khoå.

Nhö vaäy caûm thoï thuoäc veà töôùng voâ thöôøng, ngon, dôû, toát, xaáu ñeàu laø caûm giaùc qua roài maát, khoâng coù gì coøn, taát caû ñeàu bò voâ thöôøng chi phoái. Cho neân Phaät noùi: “Taát caû thoï ñeàu laø khoå.” Quaùn  chieáu nhö vaäy khi saùu caên tieáp xuùc vôùi saùu traàn, chuùng ta coøn nhieãm aùi khoâng? Chaéc laø khoâng. Ñoù laø phaùp quaùn ñeå tu trò beänh nhieãm saùu traàn.

3. Quaùn taâm voâ thöôøng: Taâm chuùng ta khi nhö vaày, khi theá khaùc, luoân luoân khoâng döøng phuùt giaây naøo. Cöù nghó quaáy, nghó hôn, nghó thua, duø cho ngöôøi tu cuõng coù khi nghó baäy. Ñaõ laø töôùng voâ thöôøng thì khoâng nhaát ñònh, luoân luoân chuyeån bieán neân chuùng ta khoâng neân tin. Thöôøng chuùng ta coù beänh cho raèng caùi gì mình nghó cuõng laø chaân lyù. Vì vaäy mình nghó theá naøy, ngöôøi khaùc nghó theá kia, mình lieàn saân giaän, coù khi caõi vaõ vaø ñi tôùi aáu ñaû nhau. Chaáp caùi nghó cuûa mình laø thaät coù ñuùng khoâng? Neáu ñuùng heát thì theá gian naøy chaéc khoâng coù ai ngheøo, khoâng coù ai khoå heát. Taïi sao? Vì nghó ñuùng thì laøm aên ñöôïc, laøm ñaâu truùng ñoù. Do nghó traät neân ñang boû voán laøm aên vieäc naøy töôûng seõ gaëp thôøi, ai ngôø noù khaùc ñi, bò thua loã thaønh ra khoå.

Nhöõng naêm toâi ôû treân nuùi, thaáy xa xa coù cuïm maây ñen theo chieàu gioù thuaän thoåi ñeán höôùng cuûa mình, toâi cöù ñinh ninh ñaùm maây ñoù seõ möa neân doïn ñoà ñaïc beân ngoaøi voâ. Moät hoài gioù thoåi taït höôùng khaùc, trôøi khoâng möa. Nhö vaäy caùi nghó cuûa mình chöa bao giôø ñuùng traêm phaàn traêm. Vaäy neân chuùng ta ai cuõng cho raèng mình nghó ñuùng, ñoù laø nhaân cuûa söï tranh caõi hay noùi caùch khaùc laø nhaân cuûa ñaáu tranh.

Trong kinh, Phaät coù daïy moät caâu thaät chí lyù: Ngöôøi bieát toân troïng chaân lyù laø ngöôøi nghó ñieàu gì thì noùi: “Ñaây laø caùi nghó cuûa toâi”, ngang ñoù döøng. Neáu noùi caùi nghó cuûa toâi ñuùng thì ñaõ baäy roài vì khoâng toân troïng chaân lyù. Chæ theâm chöõ “ñuùng” thì coù tranh caõi. Chuùng ta coù bò beänh khoâng troïng chaân lyù khoâng? Coù leõ ña soá ñeàu bò beänh ñoù, nhaát laø ngöôøi lôùn chöøng naøo thì beänh naëng chöùng aáy. “Thaày ra leänh maø!” Vì thaày thaáy nhö vaäy, bieát nhö vaäy neân ñeä töû phaûi laøm nhö vaäy. Nhöng thaày cuõng traät maát, khoâng ñaâu vaøo ñaâu caû. Neân chuùng ta tu phaûi thaáy töôøng taän leõ thaät. Taâm laø voâ thöôøng khoâng laâu daøi, kieân coá, luoân luoân ñoåi thay. Nhö vaäy laøm sao taâm thaät ñöôïc, laøm sao laø chaân lyù ñöôïc. Noù khoâng thaät, khoâng laø chaân lyù maø chuùng ta cho laø chaân lyù. Ñoù laø sai laàm.

4. Quaùn phaùp voâ ngaõ: Quaùn phaùp naøy coù hai caùch:

- Taâm phaùp: Duy thöùc hoïc goïi laø Taâm sôû phaùp töùc laø taát caû Taâm sôû nhö: buoàn, thöông, giaän, gheùt v.v... Nhöõng thöù ñoù khoâng coù chuû, khoâng thaät. Chuùng ta soáng hieän giôø bò nhöõng Taâm sôû ñoù laøm roái bôøi. Khi thì thöông, khi thì giaän, khi thì buoàn, khi thì gheùt... ñoåi qua ñoåi laïi laøm mình baát an. Khi ñaõ tu chuùng ta phaûi quaùn kyõ noù chæ laø töôùng khoâng thaät thì chaáp ngaõ cuûa mình môùi giaûm ñi, khoâng coøn bò chi phoái bôûi buoàn, thöông, giaän, gheùt nöõa.

- Saéc phaùp: chöõ “phaùp voâ ngaõ” naøy noùi roäng hôn cuõng goàm luoân taát caû söï vaät nhö caùi baøn, bình hoa... Vôùi con maét phaøm tuïc thì moïi vaät ñeàu coù thaät nhöng vôùi con maét cuûa ngöôøi coù trí tueä thì thaáy caùi baøn, bình hoa khoâng thaät coù. Nhö hoa cuùc coù nhieàu caùnh, neáu chuùng ta gôõ töøng caùnh ra, moãi caùnh coù phaûi laø hoa cuùc khoâng? Khoâng phaûi. Nhö vaäy caùi ñeïp laø do söï caáu taïo nhieàu phaàn hôïp laïi, chôù khoâng thaät coù. Nhöng khi noù thaønh roài, vôùi moät daùng veû naøo ñoù khieán chuùng ta thích, chuùng ta cho laø thaät roài ñaâm ra quyeán luyeán. Caùc phaùp neáu quaùn kyõ seõ thaáy chuùng khoâng töï thaønh maø do duyeân hôïp, khoâng thaät neân goïi laø phaùp voâ ngaõ. Ngaõ laø chuû theå. Khoâng coù gì laøm chuû söï vaät caû, taát caû ñeàu do duyeân hôïp, do töøng phaàn caáu taïo thaønh, khoâng coù chuû theå.

Quaùn thaân naøy cuõng do duyeân hôïp, khoâng coù chuû theå. Nhôø quaùn phaùp voâ ngaõ chuùng ta khoâng coøn chaáp thaân naøy laø thaät, caûnh naøy laø thaät. Do ñoù chuùng ta heát meâ muoäi, heát luyeán aùi. Ñoù laø loái tu Thieàn Töù nieäm xöù.

Trong kinh A-haøm ñöùc Phaät daïy: “Neáu ngöôøi naøo chuyeân taâm trong Töù nieäm xöù moät ngaøy, hai ngaøy, ba ngaøy cho ñeán baûy ngaøy khoâng dôøi ñoåi thì ngöôøi ñoù chöùng quaû A-na-haøm cho ñeán quaû A-la-haùn. Chaúng nhöõng baûy ngaøy maø saùu ngaøy, naêm ngaøy, boán ngaøy, neáu ngöôøi chuyeân taâm trong Töù nieäm xöù khoâng dôøi ñoåi cuõng chöùng töø Tam quaû trôû leân.” Roát laïi Phaät noùi moät ngaøy maø ai chuyeân taâm trong Töù nieäm xöù khoâng dôøi ñoåi thì ngöôøi ñoù cuõng chöùng ñöôïc Tu-ñaø-hoaøn trôû leân.

Nhö vaäy chöùng quaû Thaùnh ñaâu coù khoù, chæ khoù vì chuùng ta khoâng chuyeân taâm. Chuyeân taâm moät choã trong moät ngaøy thì khoûi caùc nieäm sanh dieät. Nieäm sanh dieät khoâng coøn thì ñi saâu vaøo taâm theå chaân thaät cuûa mình roài. Vì vaäy deã chöùng ñöôïc caùc quaû vò. Ñoù laø noùi veà Töù nieäm xöù.

B - Minh saùt tueä:

Thieàn naøy cuõng duøng trí tueä xem xeùt roõ raøng taát caû caùc vaät. Coù khi caùc ngaøi duøng Minh saùt tueä ñeå quaùn Töù ñeá, coù khi caùc ngaøi duøng Minh saùt tueä ñeå quan saùt hôi thôû: hít voâ buïng phình ra, thôû ra buïng xeïp xuoáng. Hít voâ phình, thôû ra xeïp. Ñoù laø loái quaùn cuûa Thieàn Minh saùt tueä.

Chuùng ta thaáy tu theo Nguyeân thuûy cuõng laø tu Thieàn. Hoaëc Thieàn Töù nieäm xöù, Minh saùt tueä, Nguõ ñình taâm v.v... Ñoù laø phöông phaùp tu cuûa ñaïo Phaät theo heä Nguyeân thuûy.

II- Heä phaùi Thieàn Ñaïi thöøa

Trong heä Ñaïi thöøa naøy caên cöù theo caùc vò Thieàn sö ôû Trung Hoa daïy nhö Luïc Dieäu Phaùp Moân. Luùc ñaàu chuùng toâi cuõng coù hoïc vaø öùng duïng phaùp Thieàn naøy.

A - Luïc Dieäu Phaùp Moân:

Luïc Dieäu phaùp moân laø gì?

Laø bao goàm caùc phaùp:

- Soå töùc

- Tuøy töùc

- Chæ

- Quaùn

- Hoaøn

- Tònh

Ñöùc Phaät khi vaøo Thieàn ñònh cuõng tu hôi thôû. Ñieàu naøy trong caùc kinh A Haøm coù ghi laïi.

1. Soå töùc: Chuùng ta söû duïng soå töùc laø ñeám hôi thôû. Hít voâ cuøng, thôû ra saïch ñeám moät. Hít voâ cuøng, thôû ra saïch ñeám hai. Ñoù laø caùch ñeám hoaõn. Coøn caùch ñeám nhaët thì hít voâ cuøng, ñeám moät; thôû ra saïch, ñeám hai. Cöù nhö vaäy ñeàu ñaën hôi voâ, hôi ra. Ñeám töø moät ñeán möôøi roài boû, ñeám laïi. Coâng vieäc thaáy nhö ñöùa con nít chôi vaäy, nhöng thaät laø quan troïng. Vì chuùng ta ñaõ quen taâm phoùng chaïy ra ngoaøi, baây giôø muoán coät noù laïi, laøm sao coät? Phaûi möôïn hôi thôû. Thöôøng ngöôøi tu Thieàn laø phaûn quan, soi laïi. Soi laïi caùi gì? Soi laïi hôi thôû. Hít voâ cho tôùi cuøng, ñeám moät; thôû ra cho tôùi heát, ñeám hai. Bieát hôi thôû ra voâ, bieát ñeám moät hai neân queân heát caùc thöù beân ngoaøi, do ñoù taâm ñöôïc yeân. Thôøi gian thuaàn thuïc töø nöûa giôø cho ñeán moät giôø, ñeám khoâng coøn loän. Ñoù laø thaønh coâng quaùn soå töùc.

2. Tuøy töùc: Boû ñeám, chæ theo doõi hôi thôû. Hít voâ bieát, thôû ra bieát. Trong nhaø Thieàn noùi nhö chuù chaên traâu ñang theo doõi con traâu cuûa mình vaäy, ñi tôùi ñaâu mình theo doõi tôùi ñoù. Thôû voâ tôùi ñaâu bieát, thôû ra tôùi ñaâu bieát. Bieát moät caùch roõ raøng ñoù laø tuøy töùc.

3. Chæ: Tuøy töùc xong roài phaûi ñònh, töùc laø chæ. Chæ laø döøng laïi, truï taâm hoaëc ôû muõi, hoaëc ôû ngöïc, hoaëc ôû roán, tuøy theo moãi ngöôøi. Nhö truï taâm ôû muõi chæ thaáy muõi thoâi, khoâng nhôù gì khaùc ñoù laø chæ.

4. Quaùn: Quaùn hôi thôû naøy töø ñaâu maø coù? Töø ngoaøi hít voâ roài thôû ra maát, thaáy nhö vaäy thuaàn thuïc cho ñeán cuoái cuøng bieát roõ hôi thôû khoâng thaät, voâ thöôøng neân thaân naøy cuõng khoâng thaät, cuõng voâ thöôøng, ñoù laø quaùn hôi thôû.

5. Hoaøn: Quaùn nhö vaäy laø chöa cöùu kính, lieàn tôùi hoaøn. Hoaøn laø xoay trôû laïi xem caùi quaùn hôi thôû ra voâ ñoù noù ôû ñaâu. Tìm laïi xem laø hoaøn.

6. Tònh: Ñeán ñaây taâm yeân laëng, thanh tònh, khoâng coøn quaùn, khoâng coøn xoay gì nöõa caû, ñoù laø tònh. Ñeán tònh laø thaønh coâng.

Noùi thì deã chôù laøm khoâng phaûi deã. Hoài xöa luùc toâi ôû Chaân Khoâng toâi cuõng duøng phaùp naøy. Soå töùc, Tuøy töùc toâi laøm ñöôïc. Tôùi Chæ, ñaàu tieân toâi truï taâm ôû choùt muõi, truï moät hoài hai con maét noù nhöùc giaät giaät; toâi lieàn doàn xuoáng ngöïc, nghe töùc ngöïc quaù, chòu khoâng noåi toâi lieàn doàn xuoáng roán, moät luùc guïc leân, guïc xuoáng, ñeán khoùc maø thoâi. Thaät ra ngöôøi tu naøo cuõng coù nhöõng cay ñaéng trong luùc haï thuû coâng phu tu nhöng tuøy theo ngöôøi, theo duyeân maø moãi ngöôøi gaëp nhöõng khoù khaên khaùc nhau. Neáu phaùp naøo hôïp, coù lôïi ích cho söï tu thì chuùng ta phaûi theo. Neáu gaëp phaùp naøo trôû ngaïi thì mình chuyeån qua phaùp khaùc. Neân Phaät daïy nhieàu phaùp moân laø vì vaäy. Do nghieäp chuùng sanh sai khaùc neân phaùp tu cuõng sai khaùc.

Trong kinh coù keå: Moät hoâm ngaøi A-nan ñi khaát thöïc tôùi choã oâng thôï reøn, sau khi cuùng döôøng côm xong, oâng xin Ngaøi daïy cho moät phaùp tu. A-nan lieàn daïy oâng phaùp quaùn thaân baát tònh. Ngöôøi thôï reøn veà quaùn hoaøi khoâng coù keát quaû. Hoâm khaùc ngaøi A-nan ñi khaát thöïc gheù vaøo nghóa ñòa gaëp oâng giöõ nghóa ñòa, cuùng döôøng côm xong oâng cuõng xin Ngaøi daïy phaùp tu. Ngaøi daïy oâng naøy quaùn hôi thôû. OÂng haønh moät thôøi gian cuõng khoâng thaønh coâng. Ngaøi veà leã Phaät thöa raèng:

- Baïch Theá Toân, coù hai ngöôøi ñeä töû xin con daïy phaùp tu. Con daïy moät ngöôøi quaùn Soå töùc, moät ngöôøi quaùn Baát tònh, nhöng caû hai ñeàu thöïc haønh khoâng coù keát quaû.

Phaät hoûi:

- Hai ngöôøi ñoù laøm ngheà gì?

Ngaøi A-nan thöa:

- Baïch Theá Toân, ngöôøi laøm ngheà thôï reøn thì con daïy quaùn Baát tònh, coøn ngöôøi giöõ nghóa ñòa thì con daïy quaùn Soå töùc.

Phaät baûo:

- Vaäy laø oâng daïy sai roài. Ngöôøi laøm thôï reøn moãi ngaøy thöôøng thoåi oáng beã phì phòch, sao oâng khoâng daïy quaùn hôi thôû cho deã? Coøn ngöôøi giöõ nghóa ñòa moãi ngaøy ñeàu thaáy thaây ma hoaøi, sao oâng khoâng daïy quaùn Baát tònh?

Nhôø Phaät chæ neân sau ñoù ngaøi A-nan daïy laïi hai vò ñeä töû tu ñöôïc thaønh coâng.

Quyù vò thaáy, phaùp tu cuõng aûnh höôûng ñeán ngheà nghieäp vaø cuoäc soáng cuûa moãi ngöôøi neân chuùng ta khoâng neân cho moät phaùp naøo laø cöùu kính. Neáu moät phaùp cöùu kính thì Phaät khoâng daïy nhieàu phaùp moân. Tuøy theo caên cô chuùng sanh, vôùi nhöõng ngheà nghieäp khaùc nhau, beänh hoaïn khaùc nhau neân phaùp tu cuõng khaùc nhau.

B - Phaùp quaùn Khoâng, Giaû, Trung:

Phaùp naøy cuûa ngaøi Thieân Thai Trí Giaû ñaïi sö ôû Trung Quoác.

Quaùn Khoâng laø quaùn saùt taát caû phaùp treân theá gian naøy ñeàu do duyeân hôïp maø coù hình töôùng, coù danh töï, teân tuoåi, chôù thaät tình noù khoâng thaät, khoâng coù thöïc theå, neân goïi laø Khoâng. Tuy Khoâng nhöng duyeân hôïp thì giaû coù. Giaû coù neân ñaâu phaûi laø khoâng ngô. Vì vaäy noùi quaùn Giaû. Ngöôøi thaáy ñöôïc nghóa Khoâng, Giaû hoøa hôïp, ñoù goïi laø quaùn Trung.

Toâi xin daãn caâu chuyeän chuùng ta thöôøng nghe trong caùc kinh saùch Phaät. Caùc ngaøi thöôøng noùi “boùng truùc queùt theàm” hay laø “boùng traêng ñaùy nöôùc”. Tröôùc saân nhaø chuùng ta coù buïi tre, khi trôøi naéng leân, boùng cuûa buïi tre ngaû vaøo tröôùc saân, gioù ñöa qua ñöa laïi neân chuùng ta thaáy tröôùc saân mình coù boùng truùc queùt qua, queùt laïi. Tuy thaáy queùt maø khoâng saïch buïi. Nhö vaäy boùng truùc laø coù hay laø khoâng? Chuùng ta thöôøng cho laø khoâng, vì noù laø boùng maø. Khoâng thì sao maét nhìn thaáy, coøn neáu thaät thì sao naém baét noù khoâng ñöôïc? Nhö vaäy noù khoâng phaûi thaät, cuõng khoâng phaûi khoâng. Khoâng phaûi thaät coù, khoâng phaûi khoâng ngô, chæ laø giaû danh.

Gioáng nhö maët traêng döôùi ñaùy nöôùc. Khi hoà nöôùc trong, vaàng traêng saùng, chuùng ta nhìn döôùi hoà nöôùc thaáy coù maët traêng. Vaäy boùng traêng ôû döôùi nöôùc laø thaät coù hay thaät khoâng? Noùi thaät coù cuõng khoâng ñöôïc, vì moø vôùt naém baét khoâng ñöôïc. Noùi thaät khoâng sao maét nhìn thaáy, mình ñi ñaâu noù cuõng theo mình.

Nhö vaäy ñeå thaáy taát caû phaùp treân theá gian naøy khoâng thaät maø cuõng khoâng phaûi laø khoâng ngô. Chæ laø duyeân hôïp thì coù, duyeân tan thì khoâng, khoâng coù theå coá ñònh chaân thaät neân goïi laø giaû danh. Chuùng ta coù thoùi quen cho caùi gì cuõng thaät caû. Vaät gì mình sôø moù ñöôïc maø ai noùi giaû, mình khoâng bao giôø chòu. Nhö vaäy ñeå thaáy raèng caùi nhìn, caùi hieåu cuûa chuùng ta noâng caïn, sai laàm neân Phaät quôû khoâng ñuùng leõ thaät.

Ngöôøi tu theo Thieàn Ñaïi thöøa duøng phaùp quaùn Khoâng, quaùn Giaû, quaùn Trung ñeå bieát roõ taát caû vaät ñuùng nhö thaät, khoâng laàm laãn. Toâi chæ noùi veà Thieàn Ñaïi thöøa ñaïi khaùi nhö theá thoâi. Tieáp theo toâi noùi ñeán Thieàn toâng.

Thieàn toâng coøn goïi Toái thöôïng thöøa thieàn. Thieàn toâng ôû Trung Hoa truyeàn sang Vieät Nam: Töø Toå Boà-ñeà-ñaït-ma truyeàn xuoáng Toå Hueä Khaû, Toå Hueä Khaû truyeàn xuoáng cho Toå Taêng Xaùn, döôùi Toå Taêng Xaùn coù ngaøi Tyø-ni-ña-löu-chi truyeàn sang Vieät Nam.

Nhö vaäy ngaøi Tyø-ni-ña-löu-chi truyeàn Thieàn toâng sang Vieät Nam töø ñaàu theá kyû thöù saùu vaø sau naøy ngaøi Voâ Ngoân Thoâng cuõng truyeàn Thieàn toâng sang nöôùc ta vaøo cuoái theá kyû thöù chín. Theá neân Thieàn toâng ôû Vieät Nam coù töø theá kyû thöù saùu ñeán maõi veà sau. Chö Toå töø Baéc chí Trung ñeàu tu theo heä Thieàn naøy. Gaàn ñaây ôû mieàn Trung caùc Toå Nguyeân Thieàu, Toå Lieãu Quaùn v.v... cuõng tu theo Thieàn toâng. Toâi ñoïc trong Thieàn sö Vieät Nam thaáy ôû mieàn Baéc cuõng coù nhieàu vò Toå tu theo Thieàn toâng, theo caùc heä phaùi Tyø-ni-ña-löu-chi hay heä phaùi Voâ Ngoân Thoâng.

Toâi xin noùi laïi Thieàn toâng tröôùc ñôøi nhaø Toáng ôû Trung Quoác, töùc töø Toå Boà-ñeà-ñaït-ma, Thieàn toâng laø moät loái tu phaûn quan töï kyû. Toå Boà-ñeà-ñaït-ma khi sang Trung Hoa, Ngaøi truù ôû chuøa Thieáu Laâm, ngoài xaây maët vaøo vaùch, khoâng noùi chuyeän vôùi ai gaàn chín naêm.

Baáy giôø ngaøi Thaàn Quang laø moät Thieàn sö tu theo caùc phaùp Thieàn Ñaïi thöøa nhöng khoâng coù keát quaû, song coâng phu cuõng khaù thaâm haäu. Ngaøi Thaàn Quang tìm ñeán chuøa Thieáu Laâm thaáy Toå Boà-ñeà-ñaït-ma ñang ngoài xaây maët vaøo vaùch, khoâng bieát laøm sao, neân vaøo moät muøa ñoâng tuyeát rôi ñaày maø Ngaøi vaãn ñöùng ngoaøi saân chaép tay nhìn veà Toå Boà-ñeà-ñaït-ma suoát ñeâm. Saùng ra tuyeát ñaõ ngaäp goái nhöng göông maët Ngaøi vaãn tænh saùng nhö thöôøng. Toå Boà-ñeà-ñaït-ma xoay laïi nhìn thaáy, hoûi:

 - OÂng ñeán ñaây caàu vieäc gì maø khoå haïnh nhö vaäy?

Ngaøi Thaàn Quang thöa:

- Con ñeán ñaây xin Ngaøi daïy cho con phaùp moân cam loä.

Toå Boà-ñeà-ñaït-ma quôû:

- Muoán ñaït ñöôïc phaùp cuûa Phaät daïy phaûi nhieàu naêm khoå haïnh, nhieàu ñôøi boû thaân naøy ñeán thaân khaùc, môùi coù theå laõnh thoï. OÂng chæ duøng moät chuùt khoå haïnh nhö vaäy laøm sao caàu ñöôïc.

Ngaøi Thaàn Quang nghe quôû lieàn ñi xuoáng nhaø beáp, möôïn dao chaët moät caùnh tay daâng leân Toå Boà-ñeà-ñaït-ma ñeå caàu phaùp. Toå Ñaït-ma thaáy Ngaøi tha thieát quaù neân baèng loøng daïy.

Trong caâu chuyeän naøy khi giaûng toâi cuõng hôi deø daët. Vieäc chaët caùnh tay toâi coøn baùn tín, baùn nghi, khoâng daùm khaúng ñònh. Nhöng qua vieäc aáy coù theå hieåu raèng caùc ngaøi muoán cho chuùng ta bieát: Phaät phaùp laø moät phaùp cao sieâu tuyeät vôøi, ñöa ngöôøi tôùi giaûi thoaùt sanh töû thì phaûi lieàu cheát, quyeát taâm môùi ñöôïc, khoâng phaûi chaàn chôø hay tu moät caùch bình thöôøng maø coù theå ñöôïc. Vì vaäy caùc ngaøi laäp ra hình aûnh chaët tay cho chuùng ta thaáy göông cöông quyeát cuûa ngöôøi xöa hoïc ñaïo maø chuùng ta coá gaéng.

Ñöôïc Toå Boà-ñeà-ñaït-ma nhaän roài Ngaøi theo hoïc moät thôøi gian. Hoâm ñoù Ngaøi quì thöa:

- Baïch Hoøa thöôïng ! Taâm con khoâng an, xin Hoøa thöôïng daïy con phaùp an taâm.

Toå Boà-ñeà-ñaït-ma baûo:

- OÂng ñem taâm ra ta an cho.

Ngaøi Thaàn Quang xoay laïi tìm maõi khoâng thaáy taâm cuûa mình ñaâu heát neân thöa: 

- Baïch Hoøa thöôïng, con tìm taâm khoâng ñöôïc.

Toå Ñaït-ma baûo:

- Ta ñaõ an taâm cho ngöôi roài.

Ngay ñoù ngaøi Thaàn Quang laõnh hoäi ñöôïc phaùp an taâm.

Quí vò thaáy deã hay khoù? Lôøi noùi cuûa Toå Boà-ñeà-ñaït-ma coù phaûi lôøi ñuøa chaêng? Thaät ra ngaøy xöa khi chöa nhaän ñöôïc lyù Thieàn, toâi thaáy caùc Toå cuûa mình döôøng nhö ñuøa côït vôùi nhau chôi, chôù khoâng thaät thaø chuùt naøo heát. Khi bieát ñöôïc roài môùi neå phuïc caùc ngaøi voâ cuøng.

Chuùng ta thöôøng cho caùi suy nghó laø taâm cuûa mình. Nghó ñoâng, nghó taây, nghó ñuû thöù, noùi ñoù laø taâm toâi nghó neân taâm baát an vì cöù chaïy hoaøi, loaïn ñoäng luoân luoân. Toå baûo: “Ñem taâm ra ta an cho.” Ñaây ñaâu phaûi laø lôøi noùi nheï. Baûo ñem taâm ra töùc laø phaûn quan tìm laïi caùi taâm laêng xaêng cuûa mình ñoù xem noù ôû ñaâu. Nhìn laïi noù maát daïng. Noù maát daïng thì luùc ñoù coù an hay khoâng? Ñoù laø an roài.

Nhö vaäy phaûn quan laïi taâm laêng xaêng thì taâm laêng xaêng maát. Ñaây chính laø phaùp tu ñeå ñi cho tôùi choã an taâm. Soi saùng laïi chính mình xem taâm laêng xaêng ôû choã naøo, noù ra laøm sao. Tìm laïi thì noù maát neân taâm ñöôïc ñònh khoâng coøn chaïy, khoâng coøn loaïn. Ñoù laø ñaõ an taâm roài. Roõ raøng nhö vaäy, nhöng chuùng ta khoâng hieåu neân töôûng caùc ngaøi ñuøa chôi.

Khi ngaøi Thaàn Quang nhaän laõnh ñöôïc lieàn ñaûnh leã thöa raèng:

- Con ñaõ bieát loái vaøo.

Toå baûo:

- OÂng khaù ñoù.

Neân Toå ñoåi teân Ngaøi laø Hueä Khaû.Quyù vò thaáy an taâm deã hay khoù? Noù ñôn giaûn laøm sao, gaàn guõi laøm sao! Khi nhaän hieåu ñieàu naøy roài chuùng ta thaáy thaät laø quaù hay, thaät laø ñôn giaûn khoâng phaûi chuyeän xa vôøi.

Ñeán ngaøi Hueä Khaû daïy ngaøi Taêng Xaùn. Ngaøi Taêng Xaùn ñang bò beänh huûi (cuøi) moät hoâm gaëp Toå Hueä Khaû, Ngaøi baïch:

- Xin Hoøa thöôïng daïy cho con phöông phaùp saùm hoái.

Toå Hueä Khaû baûo:

- Ñem toäi ra ta saùm cho.

 Ngaøi Taêng Xaùn xoay laïi tìm maõi khoâng ñöôïc, môùi baïch Toå:

- Baïch Hoøa thöôïng, con tìm toäi khoâng thaáy.

Toå Hueä Khaû baûo:

- Ta ñaõ saùm hoái cho ngöôi roài.

Ngay ñoù ngaøi Taêng Xaùn lieàn ngoä. Töø ñoù beänh huûi cuûa Ngaøi cuõng laàn laàn thuyeân giaûm.

Ñoaïn tröôùc thì phaûn quan tìm taâm, ñoaïn naøy phaûn quan tìm toäi, tìm nghieäp cuûa mình. Tìm ñaùo ñeå khoâng thaáy töùc laø noù cuõng khoâng thaät.

Tôùi vò Toå thöù ba laø ngaøi Ñaïo Tín. Khi Ngaøi coøn laø Sa-di, moät hoâm gaëp Toå Taêng Xaùn, Ngaøi thöa:

- Baïch Hoøa thöôïng, xin Ngaøi daïy cho con phöông phaùp giaûi thoaùt.

Ngaøi Taêng Xaùn baûo:

- Ai troùi buoäc ngöôi?

Ngaøi Ñaïo Tín nhìn laïi khoâng thaáy ai troùi buoäc heát neân thöa:

- Daï khoâng ai troùi buoäc con.

Toå baûo:

- Vaäy caàu giaûi thoaùt laøm gì?

Ngay ñaây ngaøi Ñaïo Tín lieàn ngoä.

Chuùng ta xoay laïi tìm xem caùi gì laøm mình traàm luaân, laøm mình khoå sôû. Tìm laïi khoâng thaáy, maø cöù töôûng töôïng mình ñang bò troùi buoäc, bò naøy, bò kia, ñuû thöù heát. Ñaõ laø töôûng töôïng khoâng thaät thì caàu giaûi thoaùt laøm gì? Coù bò troùi môùi nhôø ngöôøi môû, coøn khoâng bò troùi maø nhôø ngöôøi môû thì sao? Ngaøi Ñaïo Tín xoay laïi tìm khoâng thaáy caùi gì troùi buoäc heát neân Toå Taêng Xaùn baûo: “Ta ñaõ giaûi thoaùt cho ngöôi roài.”

Chuùng ta thaáy caùc ngaøi ngoä ñaïo ñeàu do nhìn laïi, soi chieáu laïi nôi mình, tìm xem taâm thaät hay khoâng; tìm toäi, nghieäp xem thaät hay khoâng; tìm söï troùi buoäc nôi mình xem thaät hay khoâng? Roát cuoäc chæ laø aûo töôûng khoâng thaät. Thaáy ñöôïc khoâng thaät laø ngoä lyù ñaïo, töø ñoù tu haønh thaønh Toå. Loái phaûn quan laø vaäy.

Heát ñôøi Tuøy tôùi ñôøi Ñöôøng, maõi cho ñeán ñôøi Toáng, Thieàn sö Trung Hoa daïy lyù Thieàn thì chö Taêng ñöông thôøi ñeàu hieåu heát, nhöng cöù noùi suoâng chôù khoâng chòu tu. Do ñoù caùc ngaøi laøm ngöôïc laïi, khoâng daïy lyù nöõa maø cho moät caâu thoaïi ñaàu: “Tröôùc khi cha meï chöa sanh, ta laø caùi gì?” Chæ daïy moät caâu ñoù veà nghieàn ngaãm maõi thì ñaâu coøn lyù thuyeát chi nöõa. Vì chö Taêng cöù hieåu lyù hoaøi maø khoâng tu, neân baây giôø caùc ngaøi baét phaûi tu maø khoâng cho hieåu lyù. Neân ôû Trung Hoa töø ñôøi Toáng veà sau môùi xuaát hieän Thieàn thoaïi ñaàu laø vì vaäy.

Hieän giôø ôû Vieät Nam, Taêng Ni vaø quí Phaät töû ñaõ hieåu lyù Thieàn heát chöa? Neáu chöa maø toâi daïy Thieàn thoaïi ñaàu thì khoâng ñöôïc, neân buoäc loøng toâi phaûi noùi cho quí vò hieåu, bieát ñöôøng loái tu. Sau naøy naêm, ba chuïc naêm hoaëc laø moät, hai traêm naêm ngöôøi ta hieåu nhieàu quaù, thoâng minh quaù, môû mieäng laø noùi thieàn thì luùc ñoù khoâng giaûng daïy nöõa, chæ duøng moät caâu thoâi. Neân phöông tieän giaùo hoùa phaûi tuøy thôøi, tuøy hoaøn caûnh maø söû duïng. Quí vò ñöøng nghó raèng Thieàn thoaïi ñaàu môùi laø Thieàn toâng. Khoâng phaûi vaäy, Thieàn toâng tröôùc kia khoâng coù thoaïi ñaàu, chæ sau naøy thoâi. Ñoù laø toâi noùi heä thoáng tu Thieàn töø treân ñeán döôùi.

Chuùng ta tu taäp toïa thieàn ñeå laøm gì? Chuùng ta toïa thieàn laø taäp cho taâm yeân, laëng xuoáng. Bôûi vì khi ngoài thieàn chuùng ta khoâng suy nghó, moïi suy nghó phaûi döøng. Neáu taâm chuùng ta döøng, khoâng suy nghó loän xoän, ñoù laø thanh tònh. Taâm thanh tònh thì trí chuùng ta saùng suoát.

Ñeán ñaây, toâi muoán noùi phaùp tu Thieàn laø phaùp thöïc teá, thích hôïp vôùi tinh thaàn khoa hoïc hieän ñaïi. Ñaây laø ñieàu toâi muoán noùi roäng cho taát caû quí vò löu taâm. Taïi sao phaùp tu Thieàn thöïc teá?

Quí vò thaáy luùc naøo trong gia ñình coù chuyeän boái roái, chuùng ta nghó laêng xaêng loän xoän ñuû thöù heát. Nhöõng luùc ñoù mình ñeå ñoà ñaïc nôi naøy nôi noï, muoán nhôù laïi moùn ñoà ñeå choã naøo, thì queân maát khoâng bieát ñeå ñaâu. Chæ khi naøo yeân tònh, ngoài laëng xuoáng moät chuùt lieàn nhôù. Roõ raøng nhôø yeân laëng trí mình saùng.

Nhieàu ngöôøi môùi taäp ngoài thieàn, khi ôû ngoaøi mình thaáy moïi chuyeän bình thöôøng khoâng coù gì, ngoài laïi hôi yeân moät chuùt lieàn nhôù chuyeän naêm treân naêm döôùi. Ngöôøi ñoù coù aân gì vôùi mình, ngöôøi ñoù coù oaùn gì vôùi mình, nhôù ñaày ñuû heát! Nhôù neân khoå quaù. Sao mình ngoài cho yeân maø noù cöù nhôù chuyeän ñaâu ñaâu khoâng. Nhö vaäy caùi nhôù ñoù xaáu hay toát?

Thaät ra, nhö toâi ñaõ noùi vì baän taâm chuyeän naøy chuyeän noï neân mình queân, baây giôø ngoài yeân laïi mình lieàn nhôù. Nhö vaäy nhôù laø saùng maø queân laø toái. Quí vò ngoài thieàn môùi sô sô thoâi, maø nhôù ñöôïc chuyeän naêm treân naêm döôùi laø bieát mình saùng roài ñoù. Hoài xöa ôû ngoaøi ñôøi mình loän xoän neân khoâng nhôù, baây giôø nhôø yeân neân nhôù. Nhö vaäy laø saùng hôn, saùng hôn thì möøng chôù sao buoàn! Ñeán chöøng naøo chuùng ta yeân troïn veïn seõ nhôù ra voâ soá kieáp.

Cho neân ñöùc Phaät ngoài thieàn boán möôi chín ngaøy ñeâm döôùi coäi boà-ñeà, tôùi ñeâm cuoái, taâm Ngaøi hoaøn toaøn thanh tònh. Ngaøi söïc nhôù ñeán caâu hoûi Ngaøi ñaõ ñaët ra: “Tröôùc khi coù maët ôû ñaây ta töøng ôû ñaâu?” Vöøa nghó ta töøng ôû ñaâu, Ngaøi lieàn nhôù suoát heát bao nhieâu kieáp töøng ôû nôi naøy, nôi kia, nôi noï… nhôù roõ raøng khoâng nghi ngôø. Ñôøi ñoù teân gì hoï gì, cha meï laø ai, nhôù heát. Nhôù suoát nhö vaäy goïi laø chöùng Tuùc maïng minh.

Chuùng ta ngoài sô sô, yeân chuùt chuùt neân nhôù ñöôïc chuyeän hai ba naêm, chín möôøi naêm tröôùc laø kha khaù roài ñoù. Neáu ngoài yeân hoaøn toaøn thì chuùng ta cuõng nhôù nhö Phaät. Nhö vaäy tu laø moät leõ thaät, taâm yeân tònh thì trí saùng, khoâng nghi ngôø gì heát. Ñaây khoâng phaûi chuyeän gì xa xoâi, chuyeän gì huyeàn hoaëc. Tu roài chuùng ta môùi thaáy keát quaû ñuùng nhö vaäy.

 Hieän taïi taâm chuùng ta ñang loaïn, ñang laêng xaêng, neáu chuùng ta kheùo quaùn hay laø kheùo an ñònh thì noù laëng. Laëng nhieàu thì bieát nhieàu, laëng ít thì bieát ít. Trong loøng coøn tham, saân, si bieát roõ coøn tham, saân, si. Tham, saân, si yeáu giaûm thaáy roõ yeáu giaûm, tu tôùi ñaâu bieát keát quaû tôùi ñoù. Tu laø ñoaïn tröø phieàn naõo, deïp heát nhöõng voïng töôûng ñieân ñaûo ôû trong taâm mình. Vaäy thì phaùp tu naøy laø phaùp tu khoa hoïc taâm linh cuûa con ngöôøi. Ñoù laø söï tu thöïc teá nôi noäi taâm mình, chôù ñaâu phaûi chuyeän xa vôøi. Coù tieán mình bieát tieán, khoâng tieán mình bieát khoâng tieán. Böôùc ñöôïc böôùc naøo laø bieát roõ böôùc aáy. Nhö vaäy coù thöïc teá hay khoâng? Raát thöïc teá.

Khoa hoïc ngaøy nay phaân ra nhieàu moân hoïc. Moân hoïc naøy, moân hoïc noï, moãi moân ñeàu coù chia thaønh khoa rieâng. Chuùng ta chuyeân tu ñeå deïp boû caùi hö aûo cuûa taâm linh, hieän baøy caùi chaân thaät nôi mình. Caùi giaû mình bieát giaû, caùi thaät mình bieát thaät roõ raøng, thì khoâng phaûi moät moân chaân thaät höõu lyù cuûa khoa hoïc laø gì!

Vì vaäy chuùng ta tu Thieàn raát thích hôïp vôùi thôøi hieän ñaïi. Giôùi Phaät töû trí thöùc naøy nay ñeán vôùi ñaïo Phaät cuõng thích tu Thieàn. Ngöôøi Taây phöông hoïc hoûi Phaät phaùp ñeàu muoán hoïc Thieàn. Vaäy, Thieàn hoïc cuûa Phaät giaùo laø moân hoïc maø giôùi trí thöùc trong nöôùc, cuõng nhö ngoaøi nöôùc hieän nay ñeàu ñang haâm moä, kính troïng. Theá thì taïi sao chuùng ta khoâng khai thaùc, khoâng thöïc haønh tu taäp Thieàn toâng. Coù ñaùng tieác khoâng? Vì vaäy toâi thaáy chuùng ta neân môû mang ñöôøng loái tu Thieàn töø caùc baäc Toân tuùc thuôû xöa, ñeå roài höôùng daãn cho nhöõng ngöôøi ham tu, hieáu hoïc ngaøy nay coù moät höôùng tu cuï theå, thöïc teá. Coù theá, ngöôøi ta môùi höùng thuù tu.

Theo toâi, tu Thieàn laø moät phaùp tu quaù deã. Taïi sao? Vì voïng töôûng töø mình coù thì boû noù cuõng töø mình maø boû. Khoâng coù Trôøi, Phaät naøo chen vaøo ñoù heát. Chuùng ta coù quyeàn quyeát ñònh hoaøn toaøn. Muoán cho voïng töôûng heát thì phaûi deïp saïch noù. Ñaây laø vieäc laøm trong taàm tay cuûa chuùng ta, khoâng phaûi ñôïi Phaät cho mình môùi laøm ñöôïc, hay caùc Toå uûng hoä mình môùi laøm ñöôïc.

Quí vò ngoài nhôù chuyeän ñoâng, chuyeän taây vieån voâng thì phaûi raày noù: “Ñoù laø baäy, khoâng ñöôïc theo” lieàn boû ñi thì töï noù heát chôù gì. Chuùng ta coù quyeàn deïp noù, cöù deïp hoaøi thì coù seõ heát thoâi. Nhö trong tuùi cuûa chuùng ta coù saün nhöõng moùn ñoà xaáu vaø toát. Neáu chuùng ta muoán giöõ ñoà toát thì phaûi löôïm ñoà xaáu quaêng ra. Trong tuùi cuûa mình, löôïm quaêng ra deã hay khoù? Raát laø deã, vì cuûa mình maø.

Voïng töôûng cuõng vaäy coøn deã hôn boû ñoà xaáu nöõa. Vì voïng töôûng laø aûo, boû caùi voïng töôûng aûo ñeå caùi thaät hieän baøy. Nhö ñeâm raèm treân hö khoâng coù maët traêng saùng nhöng maây ñen cöù bay ñeán neân thaáy toái. Neáu maây ñen tan thì maët traêng lieàn saùng röïc. Maây vôùi maët traêng, caùi naøo deã deïp. Maây tan hay maët traêng tan? Maây tan chôù maët traêng ñaâu coù tan.

Nhö vaäy nôi mình coù Taùnh giaùc chaân thaät coøn voïng töôûng laø ñoà aûo, maø ñoà aûo thì boû chôù ai ñi boû Taùnh giaùc. Baûo boû caùi thaät môùi laø khoù, chôù caùi aûo thì boû quaù deã roài. Ai cuõng coù quyeàn laøm ñöôïc vieäc naøy, chæ coù quyeát chí hay khoâng thoâi. Ai quyeát chí maïnh daïn thì thaønh coâng, ai lô lô, löûng löûng thì thaát baïi. Ñoù laø quyeàn cuûa moïi ngöôøi.

]

 

 

Giaûng taïi chuøa Hueä Quang - Myõ thaùng 11 - 2000

 

Thöa quí ñaïo höõu, quí Phaät töû trong cuõng nhö ngoaøi hoäi chuøa Hueä Quang,

Naêm 1994, chuùng toâi qua ñaây ñöôïc quí vò môøi veà chæ caûnh chuøa töông lai ñoàng thôøi troàng moät buïi truùc kyû nieäm. Hieän giôø nhöõng vieäc ñoù ñaõ thaønh söï thaät, toâi raát hoan hæ. Giôø ñaây, Taêng Ni Phaät töû, khao khaùt muoán nghe toâi giaûng moät thôøi phaùp ñeå thaám nhuaàn ñaïo ñöùc tu haønh, toâi cuõng saün saøng. Vaäy buoåi noùi chuyeän hoâm nay, toâi seõ noùi veà yù nghóa chöõ Hueä Quang.

“Hueä” laø trí tueä, “Quang” laø aùnh saùng. AÙnh saùng trí tueä soi roïi cho moïi ngöôøi thaáy ñöôïc chaân lyù, nhaän ra leõ thaät, ñoù laø hueä quang. Nhöng aùnh saùng trí tueä ñoù töø ñaâu maø ra?

Chuùng ta moãi toái ñeàu tuïng baøi kinh Baùt-nhaõ. Vaäy Baùt-nhaõ laø gì? Baùt-nhaõ laø aâm tieáng Phaïn, Trung Hoa dòch laø trí tueä. Trí tueä cuûa baøi kinh Baùt-nhaõ laø trí tueä cöùu kính, trí tueä toät cuøng, chôùù khoâng phaûi trí tueä theá gian. Theá gian, ai hoïc thoâng hieåu nhieàu ñöôïc goïi laø ngöôøi coù trí tueä. Nhöng trí tueä ñoù chæ giôùi haïn thoâi, coøn trí tueä Baùt-nhaõ laø trí tueä thaáu suoát, toät cuøng. Nhieàu ngöôøi hieåu laàm, cho raèng kinh Baùt-nhaõ ñöôïc tuïng cuoái moãi thôøi kinh, laø “Boå Khuyeát Taâm Kinh”, töùc kinh tuïng ñeå buø laïi choã thieáu. Taïi sao thieáu? Hoï traû lôøi vì khi tuïng kinh, coù ngöôøi tuïng vaáp, coù ngöôøi tuïng soùt neân cuoái thôøi phaûi tuïng baøi Baùt-nhaõ ñeå buø laïi cho ñuû. Hieåu nhö vaäy thaät laø sai laàm.

Ngöôøi tu Thieàn, tu Tònh hay tu Maät, tu phaùp naøo cuõng ñeàu tu theo Phaät. Ñaõ theo Phaät thì phaûi coù trí tueä. Ngöôøi tu Thieàn cuõng phaûi laáy Baùt-nhaõ laøm goác. Nhö vaäy ñeå thaáy raèng chuùng ta tu theo ñaïo Phaät, duø baát cöù toâng phaùi naøo, cuõng ñaët trí tueä treân heát. Bôûi trí tueä laø aùnh saùng chieáu phaù voâ minh, soi toû cho chuùng ta thaáy leõ thaät.

Môû ñaàu kinh laø caâu: Quaùn Töï Taïi Boà-taùt haønh thaâm Baùt-nhaõ ba-la-maät-ña thôøi, chieáu kieán nguõ uaån giai khoâng ñoä nhaát thieát khoå aùch. Nghóa laø Boà-taùt Quaùn Töï Taïi khi thöïc haønh saâu trí tueä Baùt-nhaõ, Ngaøi xem thaáy naêm uaån ñeàu khoâng, neân qua heát taát caû caùc khoå naïn. Quí Phaät töû tuïng Baùt-nhaõ bao nhieâu naêm, coù qua heát khoå naïn chöa? Taïi sao mình tuïng Baùt-nhaõ caû traêm ngaøn bieán roài maø khoâng qua khoå naïn? Phaät noùi ñuùng söï thaät khoâng? Ñoù laø nhöõng ñieàu khieán ta nghi ngôø.

Trong kinh duøng töø chieáu kieán nguõ uaån giai khoâng. Chieáu kieán laø sao? Laø duøng aùnh saùng trí tueä soi thaáy thaân naêm uaån töï taùnh cuûa noù laø khoâng, chöøng ñoù mình qua heát khoå naïn. Coøn cöù tuïng vaên töï suoâng, khoâng chòu soi thaáy, laøm sao heát khoå naïn ñöôïc. Baùt-nhaõ coù chia laøm ba: moät laø Vaên töï Baùt-nhaõ, hai laø Quaùn chieáu Baùt-nhaõ, ba laø Thaät töôùng Baùt-nhaõ.

Vaên töï Baùt-nhaõ laø chöõ nghóa trong kinh chuùng ta ñoïc tuïng ñoù. Quaùn chieáu Baùt-nhaõ laø duøng trí tueä soi saùng, xem xeùt kyõ nhöõng ñieàu Phaät daïy trong kinh roài öùng duïng tu haønh. Töø Quaùn chieáu Baùt-nhaõ môùi ñi tôùi Thaät töôùng Baùt-nhaõ. Thaät töôùng Baùt-nhaõ laø trí tueä chaân thaät, giaùc ngoä vieân maõn.

Chuùng ta ñang haønh phaàn naøo trong ba phaàn Baùt-nhaõ naøy? Chæ môùi Vaên töï Baùt-nhaõ thoâi. Ngöôøi haønh Vaên töï Baùt-nhaõ ñöôïc ví nhö ngöôøi môùi ñaët chaân leân thuyeàn. Khi tay caàm cheøo hoaëc caàm daàm ñeå bôi qua bôø kia, ñoù laø Quaùn chieáu Baùt-nhaõ. Ñeán ñöôïc vaø leân bôø laø Thaät töôùng Baùt-nhaõ. Hieän giôø chuùng ta ñang ngoài treân thuyeàn hay ñang cheøo qua bôø kia? Ñang ngoài, nhöng coù chòu cheøo hay khoâng thì quí vò töï bieát. Ngoài moät choã hoaøi maø muoán qua bôø kia thì chöøng naøo môùi qua ñöôïc? Cho neân tröôùc heát chuùng ta thuoäc vaên töï. Thuoäc vaên töï xong thì quaùn chieáu. Quaùn chieáu roài môùi ñaït ñeán Thaät töôùng. Ñoù laø tuaàn töï thöù lôùp chuùng ta tu Baùt-nhaõ.

Ña soá Phaät töû chæ tu chaëng ñaàu thoâi. Neáu chæ tu Vaên töï Baùt-nhaõ chaúng khaùc naøo mình ngoài hoaøi treân thuyeàn. Ñöôïc ngoài treân thuyeàn maø khoâng cheøo khoâng bôi thì chöøng naøo môùi qua bôø kia? Chaéc tôùi thuyeàn muïc thoâi cuõng khoâng qua ñöôïc. Muoán qua bôø kia phaûi quaùn chieáu, töùc phaûi cheøo. Trong kinh noùi Boà-taùt Quaùn Töï Taïi chieáu kieán nghóa laø quaùn chieáu. Quaùn chieáu thaáy naêm uaån laø khoâng neân Ngaøi môùi qua heát khoå aùch. Coøn mình ngoài treân Vaên töï Baùt-nhaõ hoaøi, bieát chöøng naøo môùi qua ñöôïc khoå aùch?

Quaùn chieáu nguõ uaån giai khoâng. Nguõ uaån laø Saéc uaån, Thoï uaån, Töôûng uaån, Haønh uaån, Thöùc uaån. Soi thaáy baûn chaát naêm thöù naøy laø khoâng thì qua heát khoå naïn. Nhö saéc uaån, töùc thaân naøy do töù ñaïi ñaát, nöôùc, gioù, löûa hoøa hôïp maø thaønh. Chaát cöùng laø ñaát, chaát öôùt laø nöôùc, chaát ñoäng laø gioù, chaát aám laø löûa.

Khi thaønh thaân roài, thaân ñoù thaät hay giaû? - Giaû. Vì noù do duyeân hôïp maø thaønh, khoâng coù chuû theå coá ñònh. Cuõng nhö caùi ñoàng hoà, khi caùc boä phaän keát hôïp laïi thaønh ñoàng hoà, neáu gôõ caùc boä phaän ra thì khoâng coøn caùi ñoàng hoà. Ñoàng hoà coù laø do duyeân hôïp neân khoâng coù chuû theå. Vaäy caùi gì laø chuû theå cuûa ñoàng hoà? Caây kim, con soá, caùc boä phaän khaùc cuõng khoâng ñöôïc. Nhöng raùp ñuû nhöõng boä phaän ñoù laïi vôùi nhau thì thaønh ñoàng hoà. Vì khoâng coù thöïc theå neân noùi Taùnh khoâng. Chieáu kieán nguõ uaån giai khoâng laø thaáy ñöôïc nguõ uaån Taùnh khoâng. Bieát ñöôïc Taùnh khoâng cuûa caùc phaùp roài, moïi khoå aùch ñeàu qua heát.

Ví nhö baøn tay toâi ñöa leân coù naêm ngoùn. Baây giôø toâi co naêm ngoùn laïi, quí vò goïi ñaây laø naém tay. Tröôùc khi naêm ngoùn co laïi coù naém tay khoâng? Khi naêm ngoùn co laïi, ta tìm nôi moãi ngoùn, coù ngoùn naøo laø naém tay khoâng? - Khoâng coù. Ngay khi naém tay ñang co laïi, ta phaân tích chi tieát cuõng khoâng coù naém tay thaät. Ñeán chöøng buoâng naêm ngoùn tay ra, coù naém tay khoâng? Theá thì baûn chaát cuûa naém tay laø thaät coù hay thaät khoâng? Taùnh noù voán khoâng, do duyeân hôïp taïm coù neân khoâng thaät, khoâng coá ñònh.

Trong nhaø Phaät noùi chuùng ta ñöøng bao giôø chaáp thaät coù, ñöøng bao giôø chaáp thaät khoâng. Neáu noùi ñuùng leõ thaät, naém tay hieän giôø laø giaû coù, khi duyeân tan noù maát. Khoâng phaûi thaät khoâng, cuõng khoâng phaûi thaät coù. Ngöôøi theá gian laàm chaáp, caùi naøo khoâng laø thaät khoâng, caùi naøo coù laø thaät coù. Nhö hoûi ñoà vaät noùi “coù”, hoûi choã hö khoâng noùi “khoâng”. Nhìn nhö theá laø chöa thaáy chaân lyù. Trí tueä laø chaân lyù, laø moät leõ thaät. Chuùng ta nhìn ñuùng leõ thaät goïi laø coù trí tueä. Ngöôøi meâ muoäi laáy giaû laøm thaät goïi laø si meâ. Ai cuõng coù trí tueä heát, chæ vì laàm chaáp.

Trôû laïi thaân naêm uaån naøy, noù giaû nhöng thöïc teá chuùng ta cöù ngôõ noù thaät. Neân ai ñoäng tôùi thì noåi saân leân. Thaáy thaân thaät thì lôøi noùi, haønh ñoäng cuõng thaät. Vì vaäy tham saân si daáy khôûi lieân mieân. Coøn bieát thaân do duyeân hôïp hö giaû thì lôøi noùi, haønh ñoäng cuõng giaû. Ñaõ giaû thì khoâng coøn quan troïng nöõa. Caùi chaân thaät luoân hieän tröôùc maët chuùng ta trong moïi haønh ñoäng vieäc laøm, nôi saùu caên cuûa mình nhöng ta khoâng thaáy, chæ thaáy theo söï töôûng töôïng si meâ cuûa mình. Vì vaäy Phaät môùi chæ cho chuùng ta duøng trí tueä Baùt-nhaõ ñeå nhaän ra caùi chaân thaät aáy.

Chuùng sanh ñang si meâ ñaùng thöông, vì vaäy chö Phaät thöông laém, neân khoâng ngaïi khoù nhoïc, laøm sao môû saùng trí tueä cho chuùng ta. Môû saùng trí tueä töùc laø thaáy ñöôïc leõ thaät nôi baûn thaân mình. Bieát mình ñuùng môùi bieát taát caû söï vaät ñuùng. Coøn bieát mình sai thì taát caû söï vaät cuõng sai theo. Thaân naøy ñaõ giaû thì moïi thöù chung quanh ta cuõng giaû luoân. Thaáy nhö vaäy thì khoâng coøn gì ñeå tranh hôn tranh thua, khoâng coøn lo ñöôïc maát, khoâng coøn chaáp mình ñuùng ngöôøi sai. Chuùng ta thaáy chæ môùi chieáu kieán Saéc uaån thoâi maø qua gaàn heát khoå naïn roài. Thaáy thaân khoâng thaät thì moïi coá chaáp veà thaân mình cuõng boû. Lôøi khen, tieáng cheâ, taát caû ñöôïc maát cuõng khoâng quan troïng. Nhö vaäy laø chuùng ta ñaõ tieán khaù roài.

Tôùi Thoï uaån, thoï laø caûm giaùc. Con maét thaáy saéc ñeïp coù caûm giaùc vui, ñoù laø thoï laïc; thaáy saéc xaáu khoâng öa, ñoù laø thoï khoå. Loã tai nghe tieáng hay coù caûm giaùc thích, ñoù laø thoï laïc; nghe tieáng dôû khoâng öa, ñoù laø thoï khoå. Loã muõi ngöûi muøi thôm coù caûm giaùc thích, ñoù laø thoï laïc; muøi hoâi khoâng öa, ñoù laø thoï khoå.

Taát caû nhöõng caûm thoï ñoù coù thaät khoâng? Beân trong coù maét, tai; beân ngoaøi coù saéc, thanh hôïp laïi neân môùi coù caûm giaùc. Neáu chuùng khoâng hôïp laïi thì khoâng caûm giaùc. Nhö vaäy caûm giaùc khoå vui phaûi ñôïi ñuû caên vaø caûnh tieáp xuùc nhau môùi phaân bieät khoå vui, vì vaäy noù laø töôùng duyeân hôïp hö giaû. Roõ raøng thaân hö giaû, caûm thoï hö giaû.

Ñeán Töôûng uaån, töôûng laø töôûng töôïng. Töôûng coù thaät khoâng? Khi chuùng ta nhôù laïi nhöõng chuyeän quaù khöù hay nghó tôùi vò lai goïi laø töôûng. Do gaù vaøo hình boùng cuûa quaù khöù maø ta töôûng nhôù, chôù noù khoâng thaät coù. Neân bieát Töôûng uaån cuõng khoâng thaät.

Haønh uaån, töùc suy nghó vaø caùc haønh ñoäng cuûa chuùng ta cuõng khoâng thaät. Cuoái cuøng laø Thöùc uaån, töùc söï phaân bieät cuõng khoâng thaät.

Nhö vaäy, naêm uaån duyeân hôïp hö giaû khoâng thaät, khoâng coù chuû theå neân noùi noù Taùnh khoâng. Taùnh khoâng duyeân hôïp neân giaû coù. Taát caû söï vaät hieän coù ñaây ñeàu hö doái, khoâng thaät. Töø thoï, töôûng, haønh, thöùc laø taâm cho ñeán saéc töù ñaïi do duyeân hôïp thaønh thaân ñeàu khoâng thaät. Caû thaân, taâm ñeàu khoâng thaät thì baùm vaøo ñaâu maø chaáp? Khoâng chaáp thì khoâng khoå.

Nhieàu ngöôøi cho raèng neáu thaáy giaû heát thì ñaâu coù laøm aên gì, nhö vaäy laøm sao tieán boä ñöôïc? Khoâng phaûi vaäy. Trong nhaø Phaät duøng trí tueä thaáy ñuùng nhö thaät, bieát moïi thöù hö giaû; nhöng chuùng sanh ñang meâ ñang khoå, ngöôøi tænh saùng phaûi coá gaéng caûnh tænh hoï. Khoâng phaûi noùi moïi thöù hö giaû roài ngoài chôi, chôø cheát. Bieát giaû neân caøng haêng haùi laøm vieäc ñeå giuùp moïi ngöôøi. Laøm maø khoâng chaáp, khoâng khoå, ñoù laø ñieåm hay cuûa ñaïo Phaät.

Vì vaäy Phaät daïy ngöôøi tu luoân coù ñuû hai maët trí tueä vaø töø bi, khoâng theå thieáu ñöôïc. Neáu chæ coù trí tueä maø khoâng coù töø bi, ñoù laø trí tueä khoâ. Neáu töø bi maø khoâng coù trí tueä ñoù laø töø bi muø. Tình thöông thieáu trí tueä thì thaáy ai cuõng thöông, ngöôøi ta gaït cuõng thöông, neân deã bò löøa bòp. Cho neân phaûi ñuû trí tueä vaø töø bi. Trong kinh thöôøng daïy trí tueä vaø töø bi nhö chim hai caùnh, maát moät caùnh laø chim bay khoâng ñöôïc. Chuùng ta thöôøng nghe caâu “Phöôùc tueä löôõng toaøn phöông taùc Phaät”. Phöôùc laø töø bi, laøm lôïi ích cho chuùng sanh, Tueä laø trí tueä. Hai maët naøy troøn ñuû môùi laøm Phaät ñöôïc.

Chuøa Hueä Quang töùc laø trí tueä, baây giôø phaûi theâm töø bi. Chuùng ta coù trí tueä saùng suoát, nhöng khoâng phaûi chæ hieåu bieát suoâng. Bieát ñieàu hay, ta phaûi giuùp ñôõ, höôùng daãn huynh ñeä cuøng bieát vôùi mình. Taâm muoán cho moïi ngöôøi cuøng bieát, cuøng thaáu ñaùo nhö mình, ñoù laø taâm töø bi. Neáu bieát caùc phaùp khoâng thaät roài chaùn ñôøi, khoâng laøm gì heát, ñoù khoâng phaûi laø trí tueä trong ñaïo Phaät.

Trí tueä vaø töø bi hoã töông nhau, soáng vôùi loøng thöông traøn ñaày maø luoân coù trí tueä thaáy ñuùng nhö thaät, ñoù laø chaân tinh thaàn cuûa ngöôøi Phaät töû. Töø bi giuùp cho trí tueä ñöôïm nhuaàn töôi maùt, trí tueä giuùp cho töø bi ñöôïc saùng suoát, laøm moïi vieäc lôïi ích cho ngöôøi ñuùng vôùi ñaïo lyù. Caû hai phaûi luoân luoân coù ñuû, khoâng theå thieáu beân naøo. Ñoù laø toâi noùi toång quaùt trí tueä vaø töø bi.

Song trí tueä töø ñaâu maø coù? Phaät daïy: “Caùc ngöôi phaûi töï thaép ñuoác leân maø ñi. Thaép leân vôùi chaùnh phaùp.” Nghóa laø chuùng ta töï môû saùng trí tueä cuûa mình, neáu môû saùng khoâng ñöôïc thì phaûi moài vôùi chaùnh phaùp cuûa Phaät. Ñoïc kinh Baùt-nhaõ laø moài trí tueä cuûa mình qua ngoïn ñuoác saùng cuûa Phaät. Nhôø vaäy chuùng ta môùi saùng, neáu khoâng mình cöù meâ laàm, giaû töôûng laø thaät.

Nhö thaân naøy do töù ñaïi hôïp thaønh. Hôïp roài töù ñaïi ñoù khoâng töï toàn taïi, phaûi möôïn töù ñaïi ôû ngoaøi ñeå boài boå. Töù ñaïi cuûa thaân phaûi möôïn ñaát, nöôùc, gioù, löûa beân ngoaøi boài boå luoân. Coøn möôïn coøn traû thì coøn soáng; möôïn maø khoâng traû thì cheát. Nhö vaäy haïnh phuùc cuûa con ngöôøi chaúng qua chæ laø söï möôïn traû suoân seû. Vaäy maø con ngöôøi cöù töï haøo ta theá naøy, theá noï, laøm phieàn luïy cho nhieàu ngöôøi.

Hieåu ñöôïc nhö vaäy roài, giaû söû ai coù maéng, ai cheâ mình cuõng cöôøi thoâi. Thaân naøy giaû doái coù gì ñaâu, cheâ cuõng ñuùng. Ngöôøi coù trí tueä môùi nhaãn ñöôïc, coøn si meâ thaáy mình thaät khi nghe cheâ maéng chòu khoâng noåi lieàn noåi saân ñuøng ñuøng. Taâm töôûng töôïng khoâng ñuùng leõ thaät maø ta laïi chaáp noù neân ñau khoå. Baây giôø bieát ñuùng leõ thaät thì heát chaáp, heát chaáp thì heát khoå.

Chính choã naøy khi xöa ñöùc Phaät thaáy moät ngöôøi giaø maù hoùp, löng coøng, ñaàu goái moûi, chaân ñi teù leân teù xuoáng, Ngaøi nghó: “Ngöôøi ñoù giaø, mai kia ta cuõng giaø.” Bieát vaäy neân khi coøn treû, duø mình ñeïp cuõng khoâng töï haøo, vì bieát caùi ñeïp ñoù chæ moät thôøi thoâi, khoâng phaûi laâu daøi. Khoâng hieåu nhö vaäy deã sanh caùc thöù beänh nhö töï cao, phaùch loái v.v…

Boà-taùt Quaùn Töï Taïi soi thaáy naêm uaån khoâng thaät, neân caùi khoå naøo Ngaøi cuõng qua heát. Ngöôøi ta chöûi cuõng khoâng giaän, ngöôøi ta khen cuõng khoâng vui, vì bieát roõ thaân taïm bôï, coù gì quan troïng. Chuùng ta chæ caàn tu moät caâu ñoù thoâi cuõng ñuû giaûi thoaùt roài. Coøn tuïng bao nhieâu naêm Baùt-nhaõ maø khoå aùch vaãn coøn nguyeân laø vì chöa bieát tu. Nhö vaäy töø ñaây veà sau, chuùng ta phaûi bieát tu, thaät tu, chôù khoâng chæ coù danh maø thieáu caùi thöïc.

Ngöôøi bieát tu ôû ñaâu cuõng tu ñöôïc, ngöôøi khoâng bieát tu, duø ôû thieân ñaøng roát cuoäc cuõng khoâng tu ñöôïc. Chuùng ta thôø Phaät laø ñeå nhôù laïi hình aûnh moät ñaáng töø bi, giaùc ngoä ñang ôû tröôùc mình. Chuùng ta phaûi hoïc theo, tu theo Ngaøi, laøm sao trí tueä mình cuõng saùng nhö Phaät, loøng töø bi cuõng môû roäng nhö Phaät. Nhö vaäy chuùng ta môùi xöùng ñaùng laø ñeä töû Nhö Lai.

Theo kinh Baùt-nhaõ daïy, chuùng ta tu caàn phaûi hieåu bieát roõ raøng, sau ñoù quan saùt chieáu soi kyõ thì môùi ñaït ñöôïc keát quaû toát. Neáu tu maø khoâng chòu hieåu lôøi Phaät daïy, khoâng quaùn chieáu laïi nôi mình thì khoâng bao giôø coù keát quaû toát ñeïp. Cho neân noùi tôùi tu laø noùi tôùi thöïc haønh. Tu ñöôïc nhö vaäy chuùng ta môùi bôùt phieàn naõo, bôùt khoå. Neáu phieàn naõo coøn nguyeân thì caøng tu caøng khoå.

Chöõ “Tu” nghóa laø söûa. Quí Phaät töû ñi chuøa ñeå söûa nhöõng xaáu dôû cuûa mình thaønh hay toát. Khi xeùt laïi mình ñi chuøa bao nhieâu naêm maø vaãn khoâng söûa ñoåi chuùt naøo caû, thì ñaùng möøng hay ñaùng buoàn? Nhieàu khi toâi nghe quí thaày Truï trì caùc chuøa than: “Phaät töû tuy ham tu, nhöng cuõng phieàn naõo vôùi nhau quaù, khoâng boû ñöôïc.” Möôøi ngöôøi cuõng chia moät nhoùm hai nhoùm, hai chuïc ngöôøi cuõng chia moät nhoùm hai nhoùm. Cöù chia ra nhoùm naøy nhoùm kia roài choáng cöï nhau, chæ trích nhau v.v… Nhö vaäy caøng tu ñaïo ñöùc caøng taêng hay giaûm? Ñoù laø ñieàu quí vò caàn phaûi suy nghó cho thaät kyõ ñeå söûa ñoåi.

Tu laø ñeå cho taâm ñöôïc an vui giaûi thoaùt, chôù ñaâu phaûi tu ñeå caøng ngaøy caøng bò troùi buoäc. Cöù lo chia naêm cheû baûy, thò phi ñuû chuyeän thì coù khaùc gì theá gian, nhö vaäy vaøo chuøa hoïc Phaät ñeå laøm gì? Thaân ngöôøi khoù ñöôïc, Phaät phaùp khoù nghe maø mình xem thöôøng quaù, sau naøy khoå ñeán aên naên cuõng khoâng kòp. Baây giôø quí vò raùng tinh taán tu haønh ñuùng nhö lôøi Phaät daïy ñeå roài moãi ngaøy moãi tieán, moãi ngaøy moãi ñöôïc nheï nhaøng, tôùi khi nhaém maét thaûnh thôi ra ñi, khoâng baän loøng ñieàu gì, ñoù laø keát quaû thieát thöïc cuûa söï tu.

Vì vaäy toâi mong raèng taát caû quí Phaät töû ñi chuøa Hueä Quang, ñeàu bieát roõ laáy trí tueä quaùn chieáu, thaáy thaân naøy taïm bôï, hö giaû. Bieát nhö vaäy thì ñoái vôùi moïi söï vieäc chung quanh ñeàu buoâng xaû, khoâng coá chaáp. Quí vò buoâng xaû, khoâng coá chaáp ñeå taâm ñöôïc nheï nhaøng thaûnh thôi, ñeå tình huynh ñeä moãi ngaøy moãi thaém thieát hôn. Nhöõng ngöôøi ñi tröôùc phaûi coá gaéng tu taäp, coá gaéng buoâng xaû ñeå nhöõng ngöôøi ñi sau noi theo. Ñöôïc vaäy môùi xöùng ñaùng laø Phaät töû chuøa Hueä Quang.

]

Giaûng taïi chuøa Hueä Quang – Hoa Kyø  thaùng 11-2000

 

Hoâm nay toâi seõ noùi ñeà taøi Thieàn toâng laø coäi goác cuûa ñaïo Phaät. ÔÛ Vieät Nam töø cuoái theá kyû thöù möôøi chín cho ñeán theá kyû hai möôi, Thieàn toâng gaàn nhö thaát truyeàn. Vì vaäy chuùng toâi laø haøng haäu boái sau naøy, laøm sao hieåu ñöôïc, nhaän ñöôïc ñöôøng loái tu cuûa chö Toå maø tu thieàn. Ñoù laø moät nghi vaán khoâng theå traùnh khoûi cuûa nhieàu vò. Ñeå giaõi baøy ñieàu naøy, toâi xin pheùp ñöôïc keå laïi moät vaøi neùt tu taäp cuûa mình. Töø ñoù chuùng toâi tìm ra moät höôùng ñi theo ñöôøng loái tu cuûa chö Toå Vieät Nam.

Tröôùc kia chuùng toâi thöôøng giaûng daïy cho Taêng Ni caùc tröôøng Phaät hoïc vaø Phaät töû ôû caùc tænh. Nhöng ñeán naêm 1968 toâi nhaát ñònh ñoùng cöûa thaát tu. Naêm 1961 chuùng toâi ñaõ dòch cuoán “Luïc Dieäu Phaùp Moân” cuûa Toå Trí Khaûi, cho neân giai ñoaïn ñaàu tu thieàn chuùng toâi tu theo höôùng cuûa Ngaøi. Luïc dieäu phaùp moân laø moät phaùp tu raát phuø hôïp vôùi lôøi Phaät daïy trong kinh. Vì vaäy nhöõng naêm tuy coøn giaûng daïy ôû tröôøng, chuùng toâi vaãn taäp tu theo phaùp moân ñoù.

Tôùi naêm 1966 toâi nghæ daïy ôû Phaät hoïc vieän Hueä Nghieâm, leân nuùi caát thaát chuyeân tu. Luùc ñoù, toâi ñoïc raát nhieàu laàn söû ba möôi ba vò Toå töø AÁn Ñoä ñeán Trung Hoa sang Vieät Nam, nhaát laø ñoïc söû Toå Trung Hoa. Toâi ñoïc qua ñoaïn söû Toå Hueä Khaû ñeán caàu phaùp vôùi Toå Boà-ñeàâ-ñaït-ma, sau thôøi gian tha thieát xin thoï giaùo, ñöôïc Toå Boà-ñeà-ñaït-ma nhaän laøm ñoà ñeä. Moät hoâm Ngaøi thöa vôùi Toå Ñaït-ma:

- Baïch Hoøa thöôïng, taâm con khoâng an xin Hoøa thöôïng daïy con phaùp an taâm.

Lôøi thöa hoûi raát thaät thaø, raát chí lyù. Nhöng Toå Ñaït-ma baûo:

- Ñem taâm ra ta an cho.

Toå Hueä Khaû ngaïc nhieân quaù, khoâng ngôø laïi coù moät caâu daïy laï luøng nhö vaäy. Ngaøi quay laïi tìm, khoâng thaáy taâm baát an aáy ôû ñaâu, neân Ngaøi thöa:

- Baïch Hoøa thöôïng, con tìm taâm khoâng ñöôïc.

Toå baûo:

- Ta ñaõ an taâm cho ngöôi roài.

Ngay ñoù Toå Hueä Khaû lieàn bieát ñöôïc ñöôøng vaøo. Ñoïc ngang ñoù toâi laéc ñaàu. Taïi sao taâm roái loaïn caàu daïy phaùp an taâm, maø Toå khoâng daïy gì heát. Khi Toå Hueä Khaû thöa tìm taâm khoâng ñöôïc, Toå Ñaït-ma laïi noùi ñaõ an taâm cho roài. Nhö vaäy an baèng caùch naøo, choã naøo? Ñoù laø vaán ñeà tröôùc kia chuùng toâi ñoïc ñi ñoïc laïi nhieàu laàn vaãn khoâng hieåu, cöù ngôõ nhö Toå ñuøa côït chôi thoâi.

Maõi tôùi naêm 1968 toâi nhaäp thaát. Trong thaát toâi môùi luïc laïi boä “Ba Möôi Ba Vò Toå” ñoïc thaät kyõ. Ñoïc ñeán choã Toå Hueä Khaû xoay laïi tìm khoâng thaáy taâm, thöa raèng con tìm taâm khoâng ñöôïc, Toå Boà-ñeà-ñaït-ma baûo “Ta ñaõ an taâm cho ngöôi roài”, boãng döng toâi thaáy ñöôïc ñöôøng vaøo cuûa Toå Hueä Khaû. Töø ñoù toâi môùi chuyeân taâm tu theo Thieàn toâng.

Khi Toå Hueä Khaû xoay laïi tìm taâm cuûa mình xem noù ôû ñaâu, tìm khoâng thaáy töùc laø noù ñaõ laëng, maø noù laëng laø ñaõ an roài. Vì vaäy nghe ngaøi Hueä Khaû thöa con tìm taâm khoâng ñöôïc, Toå baûo ta ñaõ an taâm cho ngöôi roài. Vaäy ñöôøng höôùng Toå Ñaït-ma daïy Toå Hueä Khaû laø gì? Töùc daïy phaûn quan nhìn laïi taâm cuûa mình. Laâu nay taâm aáy ñang chaïy nhaûy lung tung neân noùi “taâm vieân yù maõ”, nhö khæ nhö vöôïn. Tìm laïi noù maát hình maát daïng, nhö vaäy taâm ñoù thaät hay khoâng?

Taát caû chuùng ta laâu nay quen cho raèng caùi suy nghó, tính toaùn laø taâm mình neân khi ngoài laïi tu, noù chaïy töù tung keàm khoâng ñöôïc. Bôûi keàm khoâng ñöôïc neân xin phaùp naøy phaùp noï ñeå an taâm. Giôø ñaây chuùng ta phaûn quan nhìn laïi, tìm coi noù ra sao thì töï nhieân noù maát. Ñöôøng höôùng cuûa Toå Ñaït-ma chæ daïy heát söùc roõ raøng, baûo mình phaûi xoay laïi tìm xem taâm baát an ra sao, thì noù tieâu tan khoâng coøn hình boùng töùc ñöôïc an taâm. An taâm maø khoâng coù phöông phaùp, chæ duøng trí quaùn chieáu laïi taâm hö doái thì noù maát, ñoù laø an taâm.

Thôøi gian laâu sau, Toå Hueä Khaû thöa vôùi Toå Ñaït-ma:

- Nay con ñaõ döùt heát caùc duyeân.

Toå Ñaït-ma baûo:

- Coi chöøng rôi vaøo khoâng.

Toå Hueä Khaû thöa: - Roõ raøng thöôøng bieát, laøm sao khoâng ñöôïc.

Toå Ñaït-ma baûo:

- OÂng nhö theá, ta nhö theá, chö Phaät cuõng nhö theá.

Ñoù laø Toå Ñaït-ma ñaõ truyeàn taâm aán cho Toå Hueä Khaû. Taïi sao noùi truyeàn taâm aán? Vì taâm ngöôøi ñeä töû ñeán ñöôïc choã ñuùng nhö taâm thaày, taâm Phaät neân laáy taâm aán taâm. Chöõ aán laø in, taâm cuûa Phaät cuûa thaày theá naøo, taâm cuûa mình cuõng nhö vaäy. Ñoù laø taâm taâm hôïp nhau neân goïi truyeàn taâm aán. Gioáng nhö daáu aán in vaøo giaáy traéng, con daáu coù chöõ gì thì treân giaáy cuõng coù chöõ ñoù. Nhö vaäy chuùng ta môùi thaáy tinh thaàn truyeàn taâm aán cuûa nhaø Phaät, noùi truyeàn maø thaät ra khoâng coù gì ñeå truyeàn, chæ laø thöøa nhaän choã thaáy cuûa ngöôøi troø ñuùng vôùi choã thaáy cuûa thaày, cuûa chö Phaät.

Chuùng ta nghieàn ngaãm xem phaùp tu ñoù cuûa Thieàn toâng coù hôïp vôùi giaùo lyù cuûa chö Phaät khoâng? Nhieàu ngöôøi nghó raèng Thieàn toâng noùi laøm laï quaù, döôøng nhö khoâng hôïp vôùi kinh ñieån Phaät. Nhöng thaät söï taát caû phöông phaùp Phaät daïy ñeàu laø phaûn quan töï kyû heát. Nhö trong kinh Töù Nieäm Xöù, Phaät daïy chuùng ta quaùn thaân baát tònh, quaùn thoï laø khoå, quaùn taâm voâ thöôøng, quaùn phaùp voâ ngaõ töùc laø xoay laïi thaân taâm naøy, thaáy cho töôøng taän, hieåu cho roõ raøng. Tôùi Nguõ ñình taâm quaùn cuõng vaäy, phaùp naøo cuõng phaûn quan heát.

Gaàn nhaát laø kinh Baùt-nhaõ chuùng ta tuïng haèng ñeâm. Chæ moät caâu ñaàu thoâi chuùng ta cuõng thaáy hay ñaùo ñeå “Quaùn Töï Taïi Boà-taùt haønh thaâm Baùt-nhaõ ba-la-maät-ña thôøi, chieáu kieán nguõ giai khoâng, ñoä nhaát thieát khoå aùch”. Nghóa laø Boà-taùt Quaùn Töï Taïi khi thöïc haønh saâu trí Baùt-nhaõ, Ngaøi soi thaáy naêm uaån ñeàu khoâng, lieàn qua heát caùc khoå naïn. Taêng Ni Phaät töû ñoïc kinh Baùt-nhaõ töø xöa ñeán giôø bieát bao nhieâu bieán, coù qua heát khoå naïn chöa? Tuïng thì tuïng maø khoå naïn vaãn chöa heát. Qua ñoù thaáy raèng chuùng ta tuïng Baùt-nhaõ maø khoâng quaùn chieáu Baùt-nhaõ. Quaùn chieáu Baùt-nhaõ laø sao? Laø quaùn chieáu naêm uaån: saéc uaån, thoï uaån, töôûng uaån, haønh uaån, thöùc uaån, taùnh noù roãng khoâng; ñöôïc theá moïi khoå aùch ñeàu qua heát. Nhö vaäy coù phaûi phaûn quan khoâng?

Kinh A-haøm daïy phaûn quan, kinh Baùt-nhaõ cuõng daïy phaûn quan, nghóa laø phaûi quaùn chieáu ngöôïc trôû laïi thì chuùng ta môùi thaáy ñaïo. Nhöng raát tieác laâu nay Phaät töû hoïc ñaïo laïi coù nhöõng laàm laãn nhö noùi Baùt-nhaõ laø Boå Khuyeát Taâm Kinh, töùc kinh buø laïi nhöõng gì thieáu soùt trong khi chuùng ta tuïng ñoïc. Ñaâu phaûi theá, kinh Baùt-nhaõ laø trí tueä, maø trí tueä laø goác cuûa ñaïo Phaät.

Ñaïo Phaät luùc naøo cuõng daïy chuùng ta môû saùng trí tueä, thaáy ñuùng chaân lyù. Duø tu Tònh ñoä hay tu Thieàn tu Maät, tu phaùp moân naøo cuõng phaûi laáy Baùt-nhaõ laøm neàn taûng. Cho neân ngöôøi tuïng kinh Di-ñaø, sau cuøng cuõng tuïng Baùt-nhaõ. Chuùng toâi tu Thieàn cuõng tuïng Baùt-nhaõ, quí vò tu Maät cuõng tuïng Baùt-nhaõ. Roõ raøng Baùt-nhaõ laø trí tueä, laø goác cuûa ñaïo. Tu caàn phaûi coù trí tueä, neân trong kinh daïy chuùng ta phaûi quaùn chieáu nguõ uaån, töùc soi saùng laïi thaân naêm uaån naøy khoâng thaät. Thaáy thaân naêm uaån khoâng thaät thì khoå aùch khoâng coøn. Neáu chuùng ta khoâng chòu quaùn chieáu thì tuïng bao laâu, khoå cuõng chöa heát.

Ngaøi Thaùi Hö giaûng Baùt-nhaõ coù ba: moät laø Vaên töï Baùt-nhaõ, hai laø Quaùn chieáu Baùt-nhaõ, ba laø Thaät töôùng Baùt-nhaõ. Vaên töï Baùt-nhaõ duï nhö chieác thuyeàn, Quaùn chieáu Baùt-nhaõ nhö cheøo daàm ñeå bôi, Thaät töôùng Baùt-nhaõ nhö ñeán bôø beân kia. Neáu ngöôøi xuoáng thuyeàn muoán qua bôø beân kia, tröôùc heát phaûi nhôø chieác thuyeàn, ñoù laø Vaên töï Baùt-nhaõ. Keá tieáp phaûi bôi cheøo môùi qua tôùi bôø beân kia, ñoù laø Quaùn chieáu Baùt-nhaõ. Ñeán ñöôïc bôø beân kia roài, ñoù laø Thaät töôùng Baùt-nhaõ.

Ngaøy nay chuùng ta tu coù chaëng ñaàu thoâi, töùc laø chæ coù Vaên töï Baùt-nhaõ maø khoâng coù Quaùn chieáu Baùt-nhaõ. Thöû hoûi keû muoán qua soâng, böôùc xuoáng thuyeàn roài, cöù ngoài treân ñoù hoaøi, thì chöøng naøo tôùi ñöôïc bôø kia? Ngoài ñeán thuyeàn muïc cuõng khoâng tôùi. Muoán qua ñöôïc thì phaûi bôi, phaûi cheøo ñoù laø Quaùn chieáu.

Nhö vaäy tu Phaät, quan troïng nhaát laø duøng trí tueä chieáu soi laïi chính mình. Töø chö Phaät ñeán chö Toå ñeàu nhö vaäy, neân toâi noùi Thieàn toâng laø coäi goác cuûa ñaïo Phaät. Luïc toå Hueä Naêng chæ nghe kinh Kim Cang moät ñoaïn lieàn tænh. Sau tìm tôùi Nguõ toå Hoaèng Nhaãn, ôû ñoù tu hoïc cuoái cuøng ñöôïc Toå cho vaøo thaát vaø giaûng kinh Kim Cang. Ñeán caâu: “Baát öng truï saéc sanh taâm, baát öng truï thanh, höông, vò, xuùc, phaùp sanh taâm, öng voâ sôû truï nhi sanh kyø taâm”, Ngaøi lieàn ngoä ñaïo vaø thoát leân raèng: "Ñaâu ngôø taùnh mình xöa nay thanh tònh, ñaâu ngôø taùnh mình voán khoâng sanh dieät v.v…" Töø ñoù Nguõ Toå môùi truyeàn y baùt cho vaø daïy ñi veà phöông Nam.

Kinh Kim Cang daïy “Phaøm sôû höõu töôùng giai thò hö voïng. Nhöôïc kieán chö töôùng phi töôùng töùc kieán Nhö Lai”, nghóa laø nhöõng gì coù hình coù töôùng ñeàu laø hö doái, neáu thaáy caùc töôùng khoâng phaûi töôùng, ñoù laø thaáy ñöôïc Phaät. Moïi phaùp treân theá gian ñeàu do nhaân duyeân hoøa hôïp, cuõng do nhaân duyeân maø ly taùn neân noù taïm bôï, giaû doái. Bieát roõ nhö vaäy laø coù trí tueä, laø thaáy Phaät.

Cuõng trong kinh Kim Cang, hai caâu hoûi cuûa ngaøi Tu-boà-ñeà: “Ngöôøi phaùt taâm Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc laøm sao haøng phuïc taâm, laøm sao an truï taâm?” ñöùc Phaät giaûi thích veà an truï taâm theá naøy: “Muoán an truï taâm thì ñoái vôùi saéc, thanh, höông, vò, xuùc, phaùp khoâng dính, khoâng keït. Neân khoâng coù choã dính keït maø an taâm.” Nhö vaäy khoâng chaïy theo saùu traàn laø an taâm.

Taâm chuùng ta luoân chaïy theo saéc, thanh, höông… nhö keo sôn. Vì vaäy cöù chöùa chaáp boùng daùng hình aûnh trong loøng. Ví duï ra ñöôøng thaáy moät ngöôøi coù taät nguyeàn kyø quaùi hoaëc moät ngöôøi ñeïp tuyeät traàn. Veà nhaø lieàn nhôù laïi hình aûnh ñoù. Hình aûnh ñoù laø phaùp traàn, ñaõ dính chaët trong taâm mình. Neân khi tuïng kinh, nieäm Phaät, toaï Thieàn noù hieän leân hoaøi. Nhöng nhöõng boùng daùng aáy khoâng thaät neân nhìn laïi noù lieàn tan bieán, taâm lieàn an.

Nhö vaäy muoán ñöôïc an chuùng ta khoâng cho taâm ñuoåi theo saùu traàn beân ngoaøi. Taâm an môùi bieát ñöôïc choã Luïc Toå noùi: “Ñaâu ngôø taùnh mình xöa nay thanh tònh. Ñaâu ngôø taùnh mình voán khoâng sanh dieät…” Chuùng ta coù saün taâm an tònh trong saïch, khoâng sanh khoâng dieät maø queân thaønh nhö khoâng coù. Cöù chaïy theo taâm hö doái roài taïo nghieäp ñi trong luaân hoài sanh töû. Baây giôø döøng taâm aáy laïi, quay veà Taâm chaân thaät, thì chaám döùt luaân hoài sanh töû thoâi.

Nhaän ra choã ñoù roài, Nguõ Toå lieàn ñöa Luïc Toå qua soâng trôû veà phöông Nam. Khi qua soâng ñi ñöôïc moät ñoaïn ñöôøng, coù ngöôøi ñuoåi theo giaønh laïi y baùt, trong ñoù coù Thöôïng toïa Minh ñuoåi theo kòp. Toå thaáy theá lieàn nghó y baùt vaät aán chöùng, chôù khoâng phaûi taàm thöôøng, neân Ngaøi ñeå y baùt treân baøn thaïch, troán voâ luøm caây. Thöôïng toïa Minh ñeán, thaáy y baùt möøng quaù tôùi oâm leân, nhöng oâm khoâng ñöôïc. Hoaûng quaù, oâng ñoåi taâm giaønh y baùt thaønh taâm caàu phaùp, môùi thöa vaøo trong: “Haønh giaû, haønh giaû, toâi ñeán ñaây vì phaùp chôù khoâng phaûi vì y baùt.” Luïc Toå nghe theá böôùc ra baûo: “Neáu oâng muoán caàu phaùp thì ñöùng yeân laëng giaây laâu, ta seõ noùi cho.” Thöôïng toïa Minh yeân laëng giaây laâu, Toå lieàn baûo: “Khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc, caùi gì laø Baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Ngay ñoù Thöôïng toïa Minh lieàn ngoä, nhaän ñöôïc Baûn lai dieän muïc cuûa mình.

Baûn lai dieän muïc laø gì? Baûn laø xöa, lai laø nay, dieän muïc laø maët maøy. Baûn lai dieän muïc laø maët maøy thaät xöa nay. Baûn lai dieän muïc laø teân khaùc cuûa Chaân taâm, cuûa Phaät taùnh. Khi khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc, ngay ñoù laø Baûn lai dieän muïc roài. Khoâng nghó aùc thì chuùng ta ñoàng yù, nhöng nghó laønh nghó thieän laø toát, taïi sao khoâng cho? Bôûi vì choã cöùu kính chaân thaät ñoù khoâng cho nghó, coøn nghó laønh cuõng laø nghó. Khôûi nghó laø khôûi nieäm, khôûi nieäm laø voïng ñoäng neân maát caùi chaân thaät cuûa mình. Caû hai thöù döøng laïi thì caùi chaân thaät môùi hieän baøy.

Nghó thieän nghó aùc, nghó phaûi nghó quaáy, nghó hôn nghó thua, nghó toát nghó xaáu, taát caû nghó hai beân ñeàu phaûi laëng xuoáng, döøng laïi thì caùi chaân thaät hieän tieàn. Moät baøi phaùp heát söùc ñôn giaûn, heát söùc laø thöïc teá maø laâu nay chuùng ta nghe thì nghe chôù khoâng hieåu.

Trong kinh Phaät daïy chuùng sanh luaân hoài trong Luïc ñaïo: ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh, ngöôøi, a-tu-la, trôøi. Chuùng ta nghó aùc thì ñi xuoáng ba ñöôøng aùc ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh. Nghó laønh thì ñi leân ba ñöôøng laønh ngöôøi, a-tu-la, trôøi. Ñi leân hay ñi xuoáng cuõng ñeàu luaân hoài trong Luïc ñaïo, hoaëc xaáu hoaëc toát. Neáu chuùng ta khoâng coøn khôûi nghó ñoù thì ñi ñaâu? Khoâng nghó thì khoâng taïo nghieäp, taâm trong saïch thì giaûi thoaùt sanh töû, coøn muoán hoûi ñi ñaâu!

Nhö vaäy chuùng ta thaáy Thieàn toâng daïy raát kyõ. Roõ raøng coäi goác cuûa luaân hoài sanh töû laø do yù nghieäp daáy leân, roài khaåu nghieäp phaùt ra, thaân nghieäp haønh ñoäng. YÙ, khaåu vaø thaân ba caùi ñoù hoaït ñoäng taïo ra nghieäp. Neáu tu Thieàn thì khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc. Nieäm Phaät tôùi nhaát taâm hay voâ nieäm cuõng khoâng coøn hai thöù. Vì vaäy Thieàn toâng, Tònh ñoä toâng v.v… cuoái cuøng ñeàu gaëp nhau, nhöng trong luùc tu haønh, choã öùng duïng coù sai bieät.

Taát caû nhöõng nghó töôûng ñeàu keït hai beân. Môû mieäng noùi laø hai beân, cho neân trong nhaø Thieàn coù nhöõng chuyeän kyø quaùi, ngöôøi ta khoâng hieåu cho laø laï luøng. Nhö ngaøi Laâm Teá Nghóa Huyeàn hoïc ñaïo vôùi Thieàn sö Hoaøng Baù. Hoïc caû naêm trôøi, maø Ngaøi khoâng hoûi moät caâu naøo heát. Thuû toïa laø Traàn Toân Tuùc thaáy vaäy môùi goïi:

- Sö huynh tôùi ñaây hoïc thieàn, sao khoâng hoûi Hoøa thöôïng caâu gì heát?

Ngaøi Laâm Teá thöa:

- Toâi khoâng bieát hoûi caâu gì baây giôø?

Thuû Toïa daïy:

- OÂng neân hoûi Hoøa thöôïng: ‘Theá naøo laø ñaïi yù Phaät phaùp?”

Ngaøi Laâm Teá nghe lieàn ñaép y ñaûnh leã Hoøa thöôïng vaø hoûi:

- Baïch Hoøa thöôïng, theá naøo laø ñaïi yù Phaät phaùp?

Ngaøi Hoaøng Baù caàm gaäy ñaäp cho moät gaäy, ñuoåi ñi xuoáng. Laàn thöù hai, Thuû toïa thuùc:

- Huynh leân hoûi nöõa ñi.

Ngaøi cuõng ñaép y leân hoûi:

- Baïch Hoøa thöôïng, theá naøo laø ñaïi yù Phaät phaùp?

Ngaøi Hoaøng Baù ñaäp cho moät gaäy nöõa, ñuoåi xuoáng. Laàn thöù ba, Thuû toïa xuùi leân hoûi moät laàn nöõa. Ngaøi chaàn chöø nhöng cuõng raùng ñi. Ñaép y ñaøng hoaøng, Ngaøi hoûi:

- Baïch Hoøa thöôïng, theá naøo laø ñaïi yù Phaät phaùp?

Toå Hoaøng Baù ñaäp cho moät gaäy nöõa, khoâng daïy lôøi naøo heát.

Chuùng ta thaáy coù taøn nhaãn quaù khoâng? Ñi hoûi ñaïo maø ba laàn aên gaäy. Baây giôø chuùng ta chæ caàn moät baït tai thoâi, laø caèn nhaèn la loái khoâng bieát tôùi ñaâu. Ñaèng naøy ba laàn bò ñaùnh baèng gaäy, maø Ngaøi vaãn kieân nhaãn chòu ñöïng. Tôùi laàn thöù ba Ngaøi khoùc, heát chòu noåi neân cuoán goùi ñi. Khi saép ñi, Thuû toïa hoûi:

- Huynh tính ñi ñaâu?

Ngaøi ñaùp:

- Toâi cuõng khoâng bieát ñi ñaâu, nhöng khoâng coù duyeân ôû ñaây, phaûi ñi vaäy thoâi.

Thuû toïa baûo:

- Huynh leân trình vôùi Hoøa thöôïng roài haõy ñi.

Nghe lôøi, Ngaøi leân trình: 

- Baïch Hoøa thöôïng, con xin ñi nôi khaùc vì khoâng ñuû duyeân ôû ñaây.

Toå Hoaøng Baù hoûi:

- OÂng ñònh ñi ñaâu?

Ngaøi thöa:

- Daï con cuõng khoâng bieát ñi ñaâu. Vì khoâng coù duyeân ôû ñaây thì con ñi thoâi.

Toå Hoaøng Baù baûo:

- OÂng neân ñeán choã Ñaïi Ngu.

 Khi tôùi nuùi Ñaïi Ngu, Thieàn sö Ñaïi Ngu hoûi:

- OÂng töø ñaâu ñeán?

Ngaøi thöa:

- Baïch Hoøa thöôïng, con töø choã Hoaøng Baù ñeán.

- Hoaøng Baù ñaõ daïy gì cho oâng?

- Baïch Hoøa thöôïng, con hoûi “theá naøo laø ñaïi yù Phaät phaùp”, moãi laàn hoûi ñeàu aên gaäy, tôùi ba laàn nhö vaäy. Con khoâng bieát coù loãi laàm gì?

Ngay ñoù ngaøi Ñaïi Ngu lieàn noùi:

- Hoaøng Baù thaät laø taâm laõo baø, chæ toät cuøng cho oâng maø oâng khoâng thaáy coøn hoûi coù loãi, khoâng loãi.

. Vì sao? Vì ñôøi Traàn chuùng ta cuõng coù moät vò Vua ñi tu. Ngaøi cuõng töø boû ngai vaøng, saùch söû ghi laïi vua Traàn Nhaân Toâng xem ngai vaøng nhö deùp raùch, töùc Ngaøi töø boû moät caùch khoâng nuoái tieác, ñuû bieát Phaät giaùo vôùi caùi nhìn cuûa caùc ngaøi cao sieâu tôùi ñaâu. Taát caû nhöõng thöù taàm thöôøng cuûa theá gian, nhö ñòa vò danh voïng tieàn cuûa v.v… khoâng gì quí baèng ñaïo, vì theá Ngaøi môùi ñi tu.

Giôø ñaây chuùng ta nöông theo tinh thaàn cao thöôïng cuûa ngöôøi xöa ñeå xöùng ñaùng laø con chaùu trong nhaø Thieàn. Ngöôøi xöa ñaõ theá thì chuùng ta cuõng phaûi coá gaéng nhö vaäy. Do ñoù toâi laáy tinh thaàn Thieàn toâng ñôøi Traàn laøm tieâu chuaån, ñeå khuyeán khích chö Taêng Ni tu phaûi cao thöôïng gioáng nhö ngöôøi xöa. Ñoù laø lyù do thöù nhaát.

Thöù hai laø thôøi Traàn khoâng chæ ngöôøi xuaát gia tu môùi ngoä ñaïo maø keå caû cö só tu cuõng ngoä ñaïo nhö thöôøng. Ñoù laø hình aûnh Tueä Trung Thöôïng Só, moät cö só ngoä ñöôïc lyù Thieàn. Khi saép tòch Ngaøi naèm ngöïa giöõa, tyø thieáp vaây quanh khoùc loùc. Moät hoài Ngaøi môû maét ra baûo laáy nöôùc suùc mieäng. Suùc mieäng xong, Ngaøi ngoài daäy quôû: “Ta ñi coù nôi veà coù choán, taïi sao caùc ngöôi laøm nhieãu loaïn Chaân taùnh cuûa ta?” Noùi roài, Ngaøi naèm xuoáng nhaém maét ñi. Moïi ngöôøi im laëng, khoâng ai daùm laøm kinh ñoäng nöõa.

Chuùng ta môùi thaáy Phaät giaùo ñôøi Traàn laø Phaät giaùo bình ñaúng trong söï tu chöùng, haøng xuaát gia cuõng nhö taïi gia tu ñeàu coù theå ngoä ñaïo heát. Cho neân toâi laáy ñoù laøm tieâu chuaån cho taát caû Taêng Ni tu, ñoàng thôøi khuyeán khích Phaät töû cuøng tu, khoâng boû moät ai. ÔÛ Trung Hoa coù oâng Baøng Long Uaån, moät cö só tu Thieàn ngoä ñaïo, caû nhaø cheát moät caùch töï taïi. Vieät Nam chuùng ta cuõng coù moät cö só sanh töû töï do. Nhö vaäy ñeå chuùng ta töï vui raèng, nôi khaùc coù ngöôøi tu hay, ôû Vieät Nam cuõng coù nhöõng ngöôøi tu toát. Ñoù laø choã quan troïng maø chuùng toâi chuù yù.

Noùi tôùi Thieàn toâng Vieät Nam, nhaát laø Thieàn toâng ñôøi Traàn ta khoâng theå khoâng nhaéc tôùi Tueä Trung Thöôïng Só. Vì Tueä Trung Thöôïng Só laø thaày cuûa Thaùi töû Traàn Khaâm, töùc vua Traàn Nhaân Toâng sau naøy. Moät hoâm, Thaùi töû hoûi Tueä Trung Thöôïng Só:

- Baïch Thöôïng Só, theá naøo laø chuû yeáu cuûa ngöôøi tu thieàn?

Thöôïng Só ñoïc moät caâu chöõ Haùn:

- Phaûn quan töï kyû boån phaän söï, baát tuøng tha ñaéc.

Nghóa caâu aáy laø quay laïi soi saùng mình ñoù laø phaän söï chaùnh, khoâng phaûi töø ngoaøi maø ñöôïc. Nhö vaäy phaûn quan töï kyû ñuùng vôùi tinh thaàn thieàn maø Toå Ñaït-ma ñaõ truyeàn cho Toå Hueä Khaû. Caùc kinh Phaät cuõng daïy ngöôøi tu phaûi quay laïi mình chôù khoâng caàu nôi khaùc. Thaùi töû Traàn Khaâm laõnh hoäi ñöôïc yeáu chæ ñoù, trôû veà leân ngoâi Vua cuõng laáy ñoù laøm phöông chaâm cho vieäc ñôøi vieäc ñaïo. Khi hoaøn thaønh troïng traùch ñoái vôùi ñaát nöôùc daân toäc, Ngaøi nhöôøng ngoâi laïi cho con roài ñi tu. Theá laø Thieàn phaùi Truùc Laâm Yeân Töû ra ñôøi vaø Ngaøi laø Sô Toå Truùc Laâm.

Ngaøi coù laøm baøi phuù Cö Traàn Laïc Ñaïo, baøi phuù keát thuùc baèng boán caâu thô:

Cö traàn laïc ñaïo thaû tuøy duyeân,

Cô taéc san heà khoán taéc mieân.

Gia trung höõu baûo höu taàm mích,

Ñoái caûnh voâ taâm maïc vaán thieàn.

Taïm dòch:

ÔÛ ñôøi vui ñaïo haõy tuøy duyeân,

Ñoùi ñeán thì aên meät nguû lieàn.

Trong nhaø coù baùu thoâi tìm kieám,

Ñoái caûnh khoâng taâm chôù hoûi Thieàn.

Cö traàn laïc ñaïo thaû tuøy duyeân töùc laø ôû trong coõi traàn muoán vui vôùi ñaïo phaûi tuøy duyeân. Tuøy duyeân laø sao? Ñoùi ñeán thì aên meät nguû lieàn. Coù ngöôøi naøo ñoùi maø khoâng aên, meät maø khoâng nguû ñaâu. Nhöng thaät söï caâu naøy raát khoù laøm ñuùng nhö yù nghóa cuûa noù. Coù moät Thieàn sö tu treân nuùi nhieàu naêm, khi xuoáng nuùi coù ngöôøi hoûi:

- Ngaøi ôû nuùi laøm nhöõng vieäc gì?

Ngaøi noùi:

- Ñoùi aên meät nguû.

Ngöôøi kia thöa:

- Vieäc ñoù toâi laøm cuõng ñöôïc.

Ngaøi noùi:

- Tuy vaäy maø khoâng ñöôïc.

- Taïi sao?

- Bôûi vì ngöôøi ñôøi ñoùi khoâng chòu aên, meät khoâng chòu nguû, coøn ta thaät söï ñoùi aên meät nguû.

Ñieàu naøy ñoái vôùi theá gian quaû thaät khoâng ñôn giaûn. Moãi böõa aên phaûi coù moät coác röôïu, neáu khoâng coù röôïu thì khoâng chòu aên. Hoaëc treân maâm côm phaûi coù ôùt, böõa naøo thieáu ôùt laø aên khoâng ngon. Ñoù laø chöa keå nhöõng ngöôøi khoù taùnh, böõa naøo doïn côm khoâng vöøa yù, chaúng nhöõng khoâng aên maø coøn caèn nhaèn naëng nheï nöõa. Nhö vaäy ñoùi coù chòu aên ñaâu. Ñeán nguû, meät coù chòu nguû chöa? Hay naèm xuoáng nhôù chuyeän hoâm qua hoâm kia, chuyeän naêm treân naêm döôùi, nhôù laêng xaêng caû nöûa giôø môùi nguû ñöôïc. Ñoù laø meät khoâng chòu nguû. Nhö vaäy laø chöa tuøy duyeân.

Tuøy duyeân laø ñoùi ñeán coù caùi gì aên caùi naáy, meät naèm ôû ñaâu nguû cuõng ngon. Ñoù môùi goïi laø tuøy duyeân. Noùi ñoùi aên meät nguû khoâng phaûi chæ theá thoâi, nghóa laø chuùng ta xöû söï moïi vieäc ñeán vôùi mình, khoâng phaûi suy ñi tính laïi nhieàu laàn. Caùi gì ñeán giaûi quyeát lieàn, khoâng suy nghó tính toaùn, maát thôøi giôø.

Gia trung höõu baûo höu taàm mích, nghóa laø trong nhaø coù hoøn ngoïc saün, chôù tìm kieám ôû ñaâu xa. Chuùng ta ngôõ raèng tu muoán thaønh Phaät phaûi leân non, leân röøng môùi ñöôïc. Nhöng Phaät ôû ñaâu? Trong nhaø Thieàn thöôøng noùi “coõng Phaät ñi tìm Phaät” hay “côõi traâu tìm traâu”. Phaät chính ngay nôi taâm mình. Ngay taâm khoâng sanh dieät laø taùnh Phaät cuûa chuùng ta. Ai cuõng coù nhöng vì voïng töôûng phieàn naõo che laáp neân khoâng thaáy. Baây giôø laëng heát nhöõng thöù khuaát laáp, töï nhieân noù hieän tieàn, khoâng nghi ngôø.

Ñoái caûnh voâ taâm maïc vaán thieàn. Ñoái caûnh töùc laø maét tai muõi löôõi thaân, tieáp xuùc vôùi naêm traàn saéc thanh höông vò xuùc, ñöøng dính ñöøng maéc thì hoûi chi Thieàn, bôûi vì ngay ñoù laø Thieàn roài, ñuùng nhö choã Luïc Toå ngoä trong kinh Kim Cang “Baát öng truï saéc sanh taâm…”. Chuùng ta thaáy heä thoáng Thieàn töø coå chí kim khoâng hai, nhöng phöông tieän truyeàn baù chæ daïy coù khaùc. Cho neân Thieàn toâng laø goác cuûa ñaïo Phaät, khoâng nghi.

Trong kinh Laêng Nghieâm khi ngaøi A-nan hoûi Phaät:

- Baïch Theá Toân, caùi gì laø coäi goác cuûa phieàn naõo luaân hoài? Caùi gì laø coäi goác cuûa Boà-ñeà Nieát-baøn?

Luùc ñoù ñöùc Phaät Thích-ca khoâng traû lôøi, nhöng möôøi phöông chö Phaät “dò khaåu ñoàng aâm” ñeàu xöôùng leân raèng:

- Naøy A-nan, coäi goác phieàn naõo luaân hoài sanh töû laø saùu caên cuûa oâng, coäi goác cuûa Boà-ñeà Nieát-baøn cuõng laø saùu caên cuûa oâng.

Cho neân ñoái caûnh voâ taâm laø saùu caên ñoái vôùi saùu traàn khoâng dính khoâng maéc, ñoù laø Thieàn, laø coäi goác giaûi thoaùt Boà-ñeà, chôù coù gì laï. Nhö vaäy tu Thieàn ñaâu khaùc vôùi nhöõng gì Phaät daïy.

Chuùng toâi hieän giôø daïy tu nhö theá naøo? Vôùi tinh thaàn phaûn quan töï kyû hay tinh thaàn cuûa Toå Hueä Khaû, nhìn laïi taâm mình bieát noù hö doái, töï tan bieán ñoù laø an taâm. Vì vaäy Thieàn sö Voâ Nghieäp khi ñöôïc hoûi caâu gì, Ngaøi ñeàu traû lôøi “Chôù voïng töôûng!” Giôø ñaây chuùng toâi daïy Phaät töû cuõng nhö Taêng Ni tu phaûi nhìn laïi taâm cuûa mình. Neáu ngoài Thieàn vöøa thaáy noù daáy leân thì noùi voïng töôûng khoâng theo, nhö vaäy maø buoâng xaû. Ñoù laø trong thôøi gian toaï thieàn ban ñaàu.

Khi öùng duïng beân ngoaøi, laøm vieäc gì hay ñi ñaâu chuùng ta cuõng ñöøng ñeå dính maéc vôùi caùc traàn caûnh. Nhöng nhieàu Phaät töû noùi, con laøm ngaønh naøy, ngaønh kia maø baûo voâ taâm sao ñöôïc. Toâi noùi khoâng khoù, voâ taâm ôû tröôøng hôïp naøo, coøn tröôøng hôïp naøo khoâng voâ taâm. Thí duï ngöôøi laøm keá toaùn phaûi tính vieäc naøy, vieäc noï nhöng neáu kheùo tu, laøm vieäc gì chæ chuù taâm vaøo vieäc ñoù, khoâng cho moät nieäm khaùc chen vaøo. Tuy raèng chöa ñöôïc voâ taâm, nhöng chính luùc ñoù ñaõ giaûm loaïn töôûng. Neáu khaù hôn thì trong vieäc laøm ví duï laùi xe, ta cöù ngoù thaúng, khoâng suy nghó, khoâng lo ra vieäc khaùc, ñoù laø tu roài.

Chuùng ta thöôøng coù beänh lo ra, ñang laøm vieäc naøy laïi nghó vieäc kia, cho neân taâm loän xoän khoâng laøm chuû ñöôïc. Khi ñaët mình trong moät hoaøn caûnh naøo, laøm moät vieäc gì thì chuù taâm vaøo ñoù, vöøa nghó khaùc laø boû, ñoù laø kheùo tu. Tuy raèng chöa voâ taâm troïn veïn, nhöng chuùng ta ñaõ gaïn loïc ñöôïc nhöõng nieäm khoâng ích lôïi, laøm chuû khoâng ñeå noù loâi. Nhö theá coù maát mình ñaâu, ñoù laø caùch tu trong baän roän. Daàn daàn chuùng ta laøm chuû ñöôïc troïn veïn, môùi voâ taâm ñoái vôùi saùu traàn, chôù khoâng taäp töøng böôùc thì tu khoâng theå tieán ñöôïc.

Ñöôøng loái tu Thieàn laø ñöôøng loái cuûa Phaät Toå daïy, khoâng phaûi ai töï ñaët rieâng. Chæ khaùc ôû thuû thuaät ñoä ngöôøi cuûa chö Toå thoâi, neáu hieåu moät ngaøi töùc laø hieåu taát caû, coøn khoâng hieåu thì ñoïc hoaøi cuõng khoâng bieát gì. Chuùng toâi nghó raèng, taát caû chuùng ta höõu duyeân vôùi Phaät, vôùi Toå neân ngaøy nay môùi ñöôïc hoïc nhöõng lôøi Phaät Toå coøn ghi cheùp laïi. Neáu chòu khoù nghieàn ngaãm öùng duïng tu, nhaát ñònh chuùng ta seõ laõnh hoäi ñöôïc thaâm yù cuûa caùc ngaøi. Theo ñoù tu tieán thì chaéc chaén seõ ñöôïc an laïc giaûi thoaùt.

Mong taát caû chuùng ta coá gaéng thöïc haønh, ñeå ñôøi mình heát khoå vaø giuùp ngöôøi heát khoå. Ñöôïc vaäy treân ñöôøng tu tieán chuùng ta xöùng ñaùng laø ñeä töû Phaät.

]

 

 

Thieàn vieän Thöôøng Chieáu naêm Canh Thìn - 2001 

 

Cuøng taát caû Taêng Ni vaø Phaät töû,

Nhaân ngaøy leã huùy kî coá Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôïng Thieän haï Hoa, laø baäc thaày cuûa chuùng toâi, toâi seõ noùi veà yù nghóa nhôù ôn vaø ñeàn ôn. Qua ñoù taát caû hieåu ñöôïc traùch nhieäm cuûa ngöôøi con Phaät, phaûi laøm nhöõng gì ñeå troøn boån phaän cuûa mình.

Naêm naøy toâi khoâng keå veà tö caùch, haønh trang cuûa Hoøa thöôïng, maø toâi noùi roõ yù nghóa nhôù ôn vaø ñeàn ôn cuûa ngöôøi con Phaät, töø xuaát gia cho ñeán taïi gia. Nhö chuùng ta ñaõ bieát ñaïo Phaät phaùt xuaát töø ñöùc Boån sö Thích-ca Maâu-ni. Ngaøi laø vò Hoaøng töû thaéc maéc, muoán tìm ra moät loái ñi ñeå töï giaûi quyeát cho mình vaø moïi ngöôøi vaán ñeà laøm sao thoaùt khoûi thaân phaän con ngöôøi. Cho neân Ngaøi töø giaõ hoaøng cung taàm ñöôøng hoïc ñaïo.

Khi ra ñi Ngaøi phaûi caét ñöùt heát tình nghóa cha con, vôï choàng, anh em… moät vieäc laøm thaät laø phi thöôøng, maõnh lieät. Nhö vaäy neáu khoâng can ñaûm röùt aùo ra ñi tröôùc noãi ñau khoå cuûa cha meï, vôï con, anh em thì chaéc raèng treân ñöôøng tìm ñaïo Ngaøi khoâng bao giôø thaønh coâng. Do cöông quyeát neân Ngaøi döùt khoaùt töï mình vaøo röøng saâu nuùi thaúm ñeå tìm moät leõ thaät, maø laâu nay chöa ai tìm ra.

Giai ñoaïn ñaàu Ngaøi hoïc vôùi caùc vò thaày ngoaïi ñaïo, nhöng ñöùc Phaät thaáy nhöõng vò naøy chöa ñaït ñöôïc choã mình mong muoán neân Ngaøi töø giaõ ra ñi. Sau ñoù Ngaøi töï tu khoå haïnh, vì nghó raèng khi thaân naøy bò haønh haï, ñieâu ñöùng khoå ñau, bieát ñaâu seõ loùe leân aùnh saùng cuûa ñaïo. Bôûi nghó theá neân Ngaøi taän löïc tu khoå haïnh. Trong kinh keå moãi ngaøy ñöùc Phaät chæ aên moät ít meø, moät ít baép thoâi. Do ñoù söùc khoûe ñi ñeán kieät queä, khoâng coøn ñöùng vöõng nöõa. Traûi qua maáy naêm trôøi, khoå haïnh khoâng ñöa Ngaøi ñeán giaùc ngoä, khoâng giaûi quyeát ñöôïc ñieàu Ngaøi nghi ngôø.

Sau ñoù Ngaøi töø boû khoå haïnh trôû laïi cuoäc soáng tu haønh bình thöôøng. Cuoái cuøng Ngaøi ñeán coäi boà-ñeà thieàn ñònh boán möôi chín ngaøy ñeâm. Ñeán ñeâm thöù boán möôi chín, boãng nhieân Ngaøi giaùc ngoä, giaûi quyeát ñöôïc taát caû nhöõng vaán ñeà then choát veà con ngöôøi. Ngaøi tuyeân boá ñaõ giaùc ngoä vaø lieân tuïc giaùo hoùa chuùng sanh suoát boán möôi chín naêm. Ñeán taùm möôi tuoåi, söùc khoâng coøn nöõa Ngaøi môùi töø boû coõi ñôøi, nhaäp Nieát-baøn mieân vieãn.

Qua lòch söû cuûa ñöùc Phaät, chuùng ta thaáy neáu khoâng coù ngöôøi ñaàu tieân hi sinh tình caûm gia ñình, quyeán thuoäc ñi tìm ñaïo, hoïc ñaïo, tu ñaïo, thaønh ñaïo thì ngaøy nay laøm sao chuùng ta bieát ñöôïc loái thoaùt khoûi doøng sanh töû ñau khoå. Nhö vaäy môùi thaáy caû moät cuoäc ñôøi ñöùc Phaät laø moät cuoäc ñôøi hi sinh. Hi sinh cho moïi chuùng sanh.

Ngaøy nay chuùng ta muoán tu theo ñaïo Phaät, chæ caàn giôû quyeån kinh, lieàn nhaän ñöôïc nhöõng lôøi daïy cuûa Ngaøi. Ñöùc Phaät chæ töôøng taän ñöôøng loái tu haønh ñeå ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt. Chuùng ta hoïc ñaïo so vôùi Phaät quaù deã daøng, ruùt ngaén chaëng ñöôøng tìm ñaïo raát daøi raát khoå nhoïc. Ñöùc Phaät ñaõ traûi qua bao nhieâu gian truaân khoå nhoïc, coøn chuùng ta chæ caàn chaêm chæ theo lôøi daïy cuûa Ngaøi öùng duïng tu laø ñaït ñöôïc choã giaùc ngoä maø Phaät ñaõ daøy coâng tìm kieám.

Nhö vaäy chuùng ta ñaõ qua ñöôïc hai chaëng ñöôøng, chaëng ñöôøng tìm ñaïo, chaëng ñöôøng khoå haïnh. Chæ coøn chaëng thöù ba laø hieåu thaáu ñaùo lôøi Phaät daïy ñeå öùng duïng tu cho ñöôïc nhö Phaät thoâi. Vì theá noùi tôùi coâng ôn cuûa ñöùc Phaät laø coâng ôn ñaàu tieân treân ñöôøng tu cuûa haøng Phaät töû chuùng ta. Neáu khoâng coù ñöùc Phaät thì laøm gì mình bieát con ñöôøng tu ñeå ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt. Nhôø aân ñöùc ñoù maø chuùng ta yeân loøng nöông töïa chaùnh phaùp tu haønh, khoûi lo laïc theo taø ma ngoaïi ñaïo, khoûi phaûi hi sinh khoå haïnh ñeå tìm ra moái ñaïo. Cho neân coâng ôn cuûa ñöùc Phaät ñoái vôùi chuùng ta thaâm saâu voâ keå.

Trong hai möôi laêm theá kyû qua, Ngaøi khoâng theå tröïc tieáp daïy chuùng ta nöõa thì nhôø ñeán chö Toå, töùc haøng ñeä töû tuaàn töï noái nhau, tröïc tieáp daïy doã chuùng sanh theá Phaät. Töø AÁn Ñoä caùc Toå tieáp tuïc trao truyeàn ñaïo Phaät ñeán Trung Hoa Vieät Nam vaø caùc nöôùc treân theá giôùi. Cho neân chö Toå laø nhöõng vò moài ñeøn noái ñuoác, truyeàn trao chaùnh phaùp cuûa Phaät traûi qua hôn hai möôi laêm theá kyû. Theá neân chö Toå cuõng khoâng bieát bao nhieâu lao nhoïc ñeå duy trì chaùnh phaùp, truyeàn baù chaùnh phaùp khaép moïi nôi, moïi thôøi. Ñoù laø coâng ôn lôùn lao cuûa chö Toå.

Nhö vaäy chuùng ta mang ôn Phaät, mang ôn chö Toå voâ cuøng. Nhôø Toå Toå truyeàn trao lieân tuïc ñeán ñôøi chuùng ta, neân mình môùi ñöôïc söï tu haønh nhö ngaøy nay. Chæ rieâng toâi thoâi, toâi töï ñaët caâu hoûi neáu Hoøa thöôïng Vieän tröôûng - Thaày cuûa toâi - khoâng chaáp nhaän cho toâi xuaát gia tu haønh theo Ngaøi, thì ngaøy nay khoâng bieát thaân phaän toâi ra sao, khoâng bieát thaønh caùi gì, laø rôm laø raùc…

Chính nhôø Thaày ñoä toâi xuaát gia, daïy ñaïo lyù neân ngaøy nay toâi môùi bieát ñöôøng tu haønh vaø chæ daïy laïi cho Taêng Ni Phaät töû cuøng tu. Neáu Hoøa thöôïng khoâng nhaän toâi ôû chuøa Phaät Quang, toâi seõ ñi chuøa khaùc, khoâng bieát baây giôø toâi coù bieát ñöôïc Phaät phaùp vaø hieåu ñöôøng loái tu haønh roõ raøng saùng toû nhö hoâm nay khoâng? Neáu gaëp chuøa chuyeân cuùng kính, hoaëc laøm nhöõng vieäc cuûa moät ngoâi chuøa queâ, chaúng hieåu giôø naøy toâi coù coøn tu khoâng?

Nhìn laïi coâng cuûa Thaày, toâi thaáy lôùn lao voâ keå. Moät ñôøi mình ñi tu, neáu khoâng gaëp ñöôïc vò thaày chaân chaùnh, khoâng ñöôïc thaày chæ daïy ñaïo lyù tu haønh, thì ñôøi tu cuûa mình khoâng bieát ñi tôùi ñaâu. Ngöôøi höôùng daãn cho mình laø gaùnh caû moät traùch nhieäm lôùn lao, coù theå laøm soáng laïi moät cuoäc ñôøi môùi trong ñaïo. Cho neân neáu khoâng gaëp thaày chaân chaùnh, coù khi uoång ñi moät kieáp tu voâ nghóa.

Bôûi vaäy ñoái vôùi baäc thaày, ngöôøi ñaõ vì mình chæ daïy ñöôøng loái tu haønh, ñem laïi moät cuoäc soáng ñaïo ñöùc cho mình, chæ moät höôùng ñi ñeå mình ra khoûi khoå ñau cuûa cuoäc ñôøi, duø chuùng ta coù laøm gì cuõng khoâng theå ñeàn ñaùp noåi coâng ôn cuûa thaày. Coâng ôn cha meï raát lôùn, nhöng coâng ôn cha meï chæ sanh moät ñôøi chuùng ta. Coøn coâng ôn baäc thaày saùng suoát, môû loái cho mình thoaùt khoûi traàm luaân sanh töû, sanh ra giôùi thaân tueä maïng cho mình, ñôøi ñôøi an vui haïnh phuùc. Coâng ôn naøy so vôùi coâng ôn cha meï quaû thaät lôùn lao voâ keå.

Bôûi vaäy moãi khi nhôù tôùi coâng ôn cuûa Thaày toâi, toâi xuùc ñoäng khoâng ngaên ñöôïc nöôùc maét. Bôûi vì neáu khoâng coù Thaày thì ngaøy naøy ñôøi toâi thaät khoâng daùm nghó tôùi. Thaày chaúng nhöõng cöùu chuùng ta trong moät ñôøi maø coøn cöùu trong muoân kieáp, chæ daãn chuùng ta moät höôùng ñi giaûi thoaùt moïi söï troùi buoäc khoå ñau. Vaäy maø mình khoâng nhôù, khoâng bieát ôn thì hoûi coøn nhôù, coøn bieát ôn ai?

Ôn Phaät, ôn Toå, ôn Thaày, nhaát laø ôn thaày ngöôøi tröïc tieáp chæ daïy mình tu, giuùp chuùng ta bieát con ñöôøng giaûi thoaùt sanh töû, thì cao caû lôùn lao keå sao cho heát. Caøng nhaéc, caøng nhôù coâng ôn ngöôøi xöa chuùng ta caøng thaáy thaâm traàm, saâu thaúm khoâng theå löôøng ñöôïc. Ñoù laø yù nghóa nhôù ôn Sö tröôûng.

Toâi thöôøng noùi ai tu coù keát quaû môùi laø ngöôøi bieát ôn thaày. Coøn ngöôøi khoâng quyeát taâm tu, khoâng ñi ñöôøng chaân chaùnh thì khoâng bao giôø thaáy ñöôïc coâng ôn thaày. Hoï khoâng muoán ñi ñöôøng thaúng neân thaày coù giuùp cuõng khoâng ñöôïc ñaâu, cho neân hoï khoâng caàn nghó, khoâng caàn bieát tôùi thaày. Chæ ai quyeát chí tu, coù nhöõng tieán boä cuï theå trong vieäc tu haønh, ngöôøi ñoù môùi thaáy aân ñöùc cuûa baäc thaày laø trôøi beå, chôù khoâng phaûi thöôøng. Nghó tôùi coâng ñöùc ñoù, khoâng luùc naøo chuùng ta daùm lôi loûng vôùi boån phaän cuûa moät ngöôøi tu. Ñoù laø toâi noùi veà phaàn bieát ôn, nhôù ôn.

Baây giôø tôùi phaàn ñeàn ôn. Muoán ñeàn ôn Phaät, ñeàn ôn Toå, ñeàn ôn thaày, chuùng ta phaûi laøm sao? Thöôøng trong kinh hay noùi, ñeàn ôn Phaät laø ñeàn ôn khoâng ñeàn. Taïi sao ñeàn ôn khoâng ñeàn? Bôûi vì ñöùc Phaät giaùc ngoä roài, Ngaøi quyeát taâm laøm sao cho söï giaùc ngoä ñoù moïi ngöôøi cuøng höôûng, cuøng giaùc ngoä nhö mình. Moät ñôøi maáy möôi naêm ngaén nguûi quaù, Ngaøi khoâng laøm troøn heát ñöôïc, neân mong nhöõng ñoà ñeä sau tieáp tuïc laøm caùi vieäc Ngaøi ñang laøm coøn dang dôû.

Nhö vaäy ngöôøi sau gaùnh vaùc cho troøn, laøm cho toát nhöõng gì Phaät mong moûi, ñoù laø ñeàn ôn Phaät. Noùi ñeàn ôn nhöng coù laøm gì cho caù nhaân Phaät ñaâu? Chuùng ta chæ giuùp ngöôøi sau ñöôïc giaùc ngoä nhö Phaät. Ñoïc söû, toâi thaáy sau khi coù nhöõng ñoà ñeä ngoä ñaïo, chöùng A-la-haùn roài, Phaät baét buoäc moãi ngöôøi phaûi ñi giaùo hoùa moãi nôi, khoâng ñöôïc ñi chung, ñeå laøm traùch nhieäm cuûa mình. Roõ raøng taâm cuûa Phaät muoán, khi moät ngoïn ñeøn ñaõ chaùy thì ngoïn ñeøn thöù hai tôùi moài. Moài roài, ngoïn ñeøn thöù hai phaûi ñöôïc mang tôùi nhöõng choã toái taêm cho ngöôøi khaùc moài, khoâng tuï hoäi moät choã. Moät choã saùng coøn traêm ngaøn choã toái thì lôïi ích khoâng bao nhieâu. Vì vaäy Phaät baét buoäc chö Tyø-kheo ngoä ñaïo roài, moãi ngöôøi ñi moãi phöông tuøy duyeân giaùo hoùa. Ñoù laø ñem nhöõng ngoïn ñeøn ñaõ ñöôïc moài, soi saùng nhöõng nôi coøn toái taêm ñeå hoï cuøng moài.

Bieát roõ taâm huyeát ñoä sanh cuûa ñöùc Phaät nhö vaäy, haøng ñeä töû chuùng ta phaûi laøm sao? Chö Toå ñaõ laøm troøn traùch nhieäm roài, coøn chuùng ta theá naøo? Thôøi Phaät taïi theá, Phaät giaùo chæ truyeàn quanh vuøng soâng Haèng ôû AÁn ñoä. Sau khi Phaät nieát-baøn ñoà ñeä cuûa Ngaøi ñaõ truyeàn lan daàn khaép nöôùc AÁn vaø tieáp tuïc lan sang caùc nöôùc khaùc nhö Tích Lan, Mieán Ñieän, Thaùi Lan, Campuchia, Trung Quoác, Vieät Nam, Nhaät Baûn, Trieàu Tieân v.v… Söï truyeàn baù roäng nhö vaäy khoâng phaûi laø vieäc cuûa Phaät maø laø cuûa haøng ñeä töû Ngaøi. Nhöõng vò aáy xöùng ñaùng laõnh traùch nhieäm ñeàn ôn Phaät, baèng caùch noái ñeøn trao ñuoác cho moïi ngöôøi ñöôïc thaép saùng.

Ñeán nhö ngaøy nay, toâi nhôù luùc hôïp taùc vôùi quí thaày ñeå môû Phaät hoïc vieän Hueä Nghieâm, quan nieäm cuûa toâi laø Taêng Ni vaøo Phaät hoïc vieän phaûi ñöôïc nuoâi naáng ñaày ñuû ñeå söï hoïc haønh coù keát quaû toát ñeïp. Vì vaäy chuùng toâi xin vôùi Hoøa thöôïng Giaùm ñoác vaø Thaày chuùng toâi laø Phaät hoïc vieän Hueä Nghieâm chæ thaâu ba chuïc Taêng thoâi, beân Ni ôû Döôïc Sö cuõng theá. Qui ñònh nhö vaäy vì khaû naêng lo cuûa chuùng toâi vaø söï uûng hoä cuûa Phaät töû coù giôùi haïn. Nhöng Thaày toâi baûo: “Thanh Töø phaûi bieát moät con traâu cuõng toán moät thaèng chaên, caû baày traâu cuõng toán moät thaèng chaên.” Lôøi caûnh tænh aáy suoát ñôøi toâi khoâng queân.

YÙ Thaày toâi muoán vieäc giaùo hoùa phaûi môû roäng chôù khoâng giôùi haïn, khu bieät trong phaïm vi nhoû. Vì vaäy Phaät hoïc vieän Hueä Nghieâm naêm ñaàu, soá Taêng sinh chæ ba chuïc, nhöng sang naêm thöù hai thöù ba leân tôùi ba traêm. Bôûi vì baûn nguyeän cuûa Thaày toâi muoán Phaät phaùp môû roäng, laøm sao cho moïi ngöôøi bieát ñöôïc chaùnh phaùp. Ñoù laø ñieàu caùc baäc thaày cuûa chuùng ta cöu mang, lo laéng. Song nhöõng vieäc ñoù, quí ngaøi khoâng theå laøm heát ñöôïc neân raát troâng caäy ôû ngöôøi sau.

Chuùng ta soáng ôû theá gian bao nhieâu naêm, nghe toaøn nhöõng chuyeän theá tuïc taàm thöôøng. Böôùc vaøo ñaïo hoïc nhöõng lôøi Phaät daïy, thaät chöa töøng ñöôïc nghe chöa töøng ñöôïc bieát. Toâi nhôù hoaøi moät buoåi khuya ñoïc kinh Laêng Nghieâm, töï nhieân toâi rôi nöôùc maét. Phaät daïy hay nhö vaäy, chaân thaät nhö vaäy, maø ñeán baây giôø mình môùi bieát! Quaû laø Phaät phaùp sieâu thoaùt phi thöôøng saün ôû tröôùc maét mình. Vì vaäy toâi xuùc ñoäng quaù.

Nhöõng baäc thaày cuûa chuùng ta cuõng vì thaáy ñöôïc caùi hay, caùi cao sieâu cuûa Phaät phaùp neân khoâng muoán noù mai moät. Vì vaäy quí ngaøi nhaéc nhôû haøng ñeä töû coá gaéng tu haønh, coá gaéng truyeàn baù, ñöøng ñeå Phaät phaùp bò tieâu vong. Vieäc laøm naøy khoâng nhaém vaøo lôïi ích rieâng maø nhaém vaøo chaùnh phaùp. Leõ thaät cuûa cuoäc ñôøi phaûi ñöôïc phoå bieán khaép moïi nôi ñeå ñem laïi cuoäc soáng an laønh cho moïi ngöôøi.

Ngöôøi tröôùc ñaõ thieát tha nhö vaäy, tôùi ñaây chuùng ta phaûi laøm sao? Chaúng leõ hoïc hieåu ñöôïc bao nhieâu, chuùng ta an phaän töï tu, khoâng nghó tôùi ai heát. Ñoù laø maàm tieâu nha baïi chuûng, coù loãi raát lôùn vôùi tieàn nhaân. Bôûi vaäy ngöôøi coù traùch nhieäm phaûi nghó ñeàn ôn Phaät, ñeàn ôn Toå, ñeàn ôn Thaày. Muoán theá, khoâng phaûi caát chuøa to döïng Phaät lôùn, maø laøm sao chuùng ta noái tieáp ngoïn ñuoác cuûa chö Toå ñem laïi aùnh saùng cho moïi ngöôøi. Töø trong choã aâm u môø toái, hoï thaép ñöôïc ngoïn ñuoác chaùnh phaùp saùng leân thì heát meâ laàm ñau khoå. Ñoù laø chuùng ta ñeàn ôn Phaät, ôn Toå, ôn Thaày.

Do ñoù, toâi nghó boån phaän cuûa mình phaûi laøm sao cho moïi ngöôøi cuøng thaáy bieát ñöôïc chaùnh phaùp nhö mình ñaõ thaáy. Vì theá toâi ñaët teân caùc Thieàn vieän Thöôøng Chieáu, Linh Chieáu, Vieân Chieáu, Hueä Chieáu, Phoå Chieáu v.v… ñeå gôûi gaém vaøo ñoù öôùc mong Phaät phaùp ñöôïc soi saùng khaép moïi nôi, baèng moïi caùch. Coøn caùc hình thöùc chuøa chieàn v.v… chæ laø phöông tieän thoâi, khoâng theå ñeàn ôn Phaät Toå ñöôïc.

Trao ñeøn moài ñuoác laø noùi leân aùnh saùng trí tueä. Chuùng ta moài ngoïn ñuoác ñoù töø ngaøn xöa, chö Toå ñaõ moài ñöôïc truyeàn ñeán chuùng ta. Khoâng ñeå ngoïn ñuoác taét neân chuùng ta coù boån phaän phaûi duy trì vaø truyeàn noái. Laøm sao cho ngoïn ñuoác aáy vaãn tieáp tuïc chaùy, maõi tieáp tuïc chaùy, thaép saùng trong coõi traàn gian aùnh saùng trí tueä giaùc ngoä giaûi thoaùt cuûa chö Phaät.

Chö Toå thöôøng nhaéc caâu Truyeàn ñaêng tuïc dieäm. Truyeàn ñaêng laø trao ñeøn, tuïc dieäm laø noái ñuoác. Laøm sao cho ngoïn ñeøn chaùnh phaùp, ngoïn ñeøn trí tueä cuûa Phaät Toå thaép saùng maõi treân theá gian naøy. Ñoù laø boån phaän cuûa chuùng ta. Nhieàu tu só cho raèng vieäc taïo laäp chuøa to Phaät lôùn, laøm vieäc töø thieän… laø ñeàn coâng ôn saâu daøy cuûa Phaät Toå. Ñoù chæ laø tu treân hình thöùc, ñöôïc phöôùc baùu nhaân thieân, khoâng theå hieän ñöôïc tinh thaàn giaùc ngoä giaûi thoaùt cuûa ñaïo Phaät.

Ñaïo Phaät coát trao ñeøn moài ñuoác, töùc ñem trí tueä cuûa Phaät höôùng daãn moïi ngöôøi cuøng môû saùng con maét trí tueä cuûa mình. Ñoù laø boån phaän chaùnh yeáu cuûa ngöôøi tu. Veà ñieåm naøy, nhieàu khi thaáy nhö toâi cuõng coù maâu thuaãn. Luùc tröôùc töø Chaân Khoâng xuoáng Thöôøng Chieáu, toâi thöôøng noùi ngöôøi tu Phaät nghó caát chuøa to Phaät lôùn, nhöng toâi thì khoâng. Toâi chæ nghó laøm sao Taêng Ni Phaät töû hoïc, hieåu, tu ñöôïc, ñoù laø troïng taâm. Nhöng baây giôø Thieàn vieän naøo do toâi döïng laäp cuõng to lôùn caû, theá laø toâi ñaõ bò maâu thuaãn roài.

Nhöng thaät ra toâi khoâng keâu goïi Phaät töû nôi naøy nôi noï, cho tieàn toâi caát chuøa to thænh Phaät lôùn. Bôûi toâi thaáy Taêng Ni, Phaät töû tu thieàn caøng ngaøy caøng ñoâng. Chaùnh ñieän, Thieàn ñöôøng, Taêng ñöôøng, Giaûng ñöôøng… khoâng ñuû choã dung neân buoäc loøng toâi phaûi caát theâm ñeå quí vò coù choã tu taäp. Tröôùc sau muïc ñích cuûa toâi vaãn laø taïo moïi ñieàu kieän thuaän lôïi cho Taêng Ni coù choã tu hoïc ñeán nôi ñeán choán. Nhö vaäy toâi môùi haøi loøng.

Vieäc laøm naøy cuõng vì nhaém thaúng vaøo Taêng Ni, Phaät töû, chôù toâi khoâng coù yù gaày döïng di tích to lôùn ñeå coù tieáng vôùi ñôøi. Vì hoaøn caûnh baét buoäc neân chuùng toâi phaûi laøm nhö vaäy. Coù ñöôïc moät soá Taêng Ni hieåu Phaät phaùp ñuùng nhö lôøi Phaät daïy, öùng duïng tu coù keát quaû roài chæ daïy laïi cho ngöôøi sau, ñeå ngoïn ñeøn chaùnh phaùp saùng maõi treân traàn gian. Ñoù laø sôû nguyeän cuûa toâi, cho neân nhöõng chöõ Chieáu laø öôùc nguyeän toâi gôûi gaém cho Taêng Ni. Vì vaäy vieäc laøm cuûa toâi môùi nhìn nhö maâu thuaãn, nhöng söï thaät khoâng phaûi vaäy.

Chuùng ta tu laø töø moät con ngöôøi toái taêm ngu muoäi, trôû thaønh con ngöôøi saùng suoát thanh tònh. Ngaøy böôùc chaân vaøo ñaïo môø môø mòt mòt, qua moät naêm hai naêm, naêm naêm möôøi naêm, trí tueä caøng ngaøy caøng saùng, caøng soi roïi chung quanh cho moïi ngöôøi cuøng thaáy. Ñoù môùi laø ñieàu thieát yeáu.

Chuùng ta tu khoâng phaûi caàu phöôùc ñôøi sau, cuõng khoâng mong lôïi loäc ñôøi naøy, maø tu chæ ñeå giaùc ngoä. Laâu nay, chuùng ta laàm laãn cöù nghó phaûi giaùc ngoä nhö Phaät, ñeâm naøo ngoài thieàn boãng böøng saùng, ñöôïc Tam minh Luïc thoâng… mong nhö vaäy laø quaù ñaùng. Taïi sao? Bôûi vì tröôùc Phaät khoâng coù ngöôøi thaáy ñöôïc leõ thaät, neân Ngaøi tìm toøi vaø böøng saùng leõ thaät aáy, goïi laø giaùc ngoä. Töø ñoù, Ngaøi daïy laïi moïi ngöôøi truyeàn maõi tôùi chuùng ta. Leõ thaät ñoù Phaät ñaõ chæ ra, chuùng ta chæ caàn suy gaãm thì seõ thaáy roõ. Cuõng nhö nhöõng nhaø khoa hoïc, khi hoï phaùt minh ñöôïc moät vaán ñeà gì, hoï ñaët thaønh coâng thöùc. Ngöôøi sau ñaâu caàn phaùt minh laïi coâng thöùc ñoù nöõa, chæ caàn thuoäc loøng roài öùng duïng ñuùng thoâi.

Ví duï Phaät daïy taát caû phaùp laø Voâ thöôøng. Baây giôø chuùng ta nghieàn ngaãm töø con ngöôøi cho tôùi söï vaät, taát caû nhöõng gì coù hình treân theá gian coù phaûi ñeàu voâ thöôøng khoâng? Ñoù laø chuùng ta thaáy ñuùng nhö lôøi Phaät daïy. Ñöùc Phaät daïy caùc phaùp Duyeân sanh. Chuùng ta nghieàn ngaãm thaáy roõ khoâng moät söï vaät naøo boãng döng maø coù, taát caû ñeàu do duyeân tuï hôïp. Ñaõ do duyeân tuï hôïp thì noù khoâng coù chuû theå, khoâng coá ñònh neân taïm bôï giaû doái. Thaáy toät cuøng nhö vaäy laø chuùng ta thaáy ñöôïc lôøi Phaät daïy.

Chuùng ta caàn tìm giaùc ngoä ôû ñaâu nöõa? Theá maø coù nhieàu ngöôøi cöù mô öôùc giaùc ngoä, trong khi khoâng bieát giaùc ngoä laø gì. Tu laø phaûi thaáu ñaùo nhöõng gì ñöùc Phaät daïy, nghieàn ngaãm nhaän xeùt thaáu ñaùo roài môùi thaáy lôøi Phaät daïy chaéc thaät, khoâng nghi ngôø gì nöõa. Nhö vaäy treân ñöôøng tu môùi khoâng thoái chuyeån.

Ngöôøi giaùc ngoä ñöôïc lyù voâ thöôøng, taát caû danh voïng, taøi saéc… laøm gì quyeán duï hoï ñöôïc. Luoân luoân nghó nhôù ngaøy mai ta seõ cheát, thì ñaâu coøn gì ñeå ham thích, ñaâu coøn gì ñeå nghó ngôïi. Nhôù caùc phaùp duyeân sinh khoâng coù chuû theå, neân moïi thöù taïm coù nhö boùng, nhö söông. Saéc ñeïp, danh voïng, tieàn taøi… ñeàu huyeãn hoùa, caùi gì duï doã ñöôïc ta? Ñoù laø ngöôøi ñaõ giaùc roài, môùi khoâng laàm vieäc theá gian.

Ngöôøi hoïc voâ thöôøng hoïc nhaân duyeân, maø chaïm ñaâu dính ñoù laø ñaõ giaùc chöa? Chöa giaùc, chæ hoïc thuoäc loøng coâng thöùc roài traû baøi thoâi, khoâng thöïc haønh, khoâng öùng duïng, hoïc nhö veït chôù khoâng ñöôïc lôïi ích gì heát. Chuùng ta tu Phaät phaûi bieát Vaên roài Tö, tö roài Tu. Nghe hieåu nghieàn ngaãm roài thöïc haønh, ñoù môùi ñuùng laø ngöôøi hoïc Phaät.

Chuùng ta coù beänh ñoå thöøa cho nghieäp. Taïi nghieäp daãn, chôù toâi khoâng muoán. Thaät ra ñoù laø ngöôøi yeáu ñuoái, chæ hoïc Phaät ôû beân ngoaøi chöa thaám saâu vaøo taâm trí. Neáu roõ bieát caùc phaùp nhö huyeãn, duyeân sanh taïm bôï, thì khoâng coù nghieäp naøo loâi keùo mình ñöôïc. Taïi vì trí chöa thuaàn, chæ hoïc ngoaøi da neân gaëp nguõ duïc lieàn ngaõ roài ñoå thöøa taïi nghieäp.

Nghieäp ai cuõng coù heát, neáu khoâng chuyeån ñöôïc thì chaéc Phaät cuõng khoâng bao giôø thaønh Phaät, Toå khoâng bao giôø thaønh Toå, A-la-haùn khoâng bao giôø thaønh A-la-haùn. Caùc ngaøi ñaõ chuyeån ñöôïc nghieäp, vì caùc ngaøi thaáy ñuùng nhö thaät, trí tueä thaám nhuaàn trong maùu huyeát neân gaëp vieäc khoâng coøn laàm laãn nöõa. Sôû dó chuùng ta bò si meâ gaït laø vì chöa thaám nhuaàn, chöa ñuû söùc ñoái laïi vôùi caùc thöù huyeãn neân bò noù meâ hoaëc.

Giaùo lyù cuûa Phaät laø giaùo lyù chaân thaät, chôù khoâng phaûi do suy töôûng, aûo giaùc maø coù. Ngöôøi ñôøi laàm laãn do aûo giaùc töôûng töôïng cuûa mình. Thí duï ta ñen ñuùa xaáu xí maø ai noùi xaáu thì giaän. Taïi vì nghó mình khoâng xaáu, neân nghe ngöôïc laïi ñieàu mình töôûng thì noåi töùc leân. Ñaïo Phaät khoâng cho pheùp chuùng ta nhö vaäy. Thaân naøy taïm bôï bieát noù taïm bôï, thaân naøy laø ñaõy da hoâi thoái bieát noù laø ñaõy da hoâi thoái. Bieát nhö vaäy thì coøn gì bò loâi cuoán nöõa.

Nhö Thaùi töû Taát-ñaït-ña tu saép ñaéc ñaïo, boïn ma vöông bieán hình myõ nöõ tôùi muùa haùt duï doã Ngaøi trôû veà höôûng haïnh phuùc gia ñình. Khi ñoù Ngaøi chæ noùi moät caâu: Ñi! Ñaõy da hoâi thoái ta khoâng duøng. Chuùng töï theïn boû ñi heát. Chuùng ta baây giôø coù can ñaûm noùi nhö vaäy khoâng? Ñoù laø chaân lyù, taïi sao ta hoïc chaân lyù, hoïc ñaïo giaùc ngoä, nhöng khoâng daùm noùi leân söï thaät ñeå bò duï doã, roài ñoå thöøa taïi nghieäp. Lôøi Phaät daïy khoâng thaám ñöôïc trong taâm naõo mình neân bò caûnh loâi cuoán ñi. Loãi aáy thuoäc veà ai?

Hoïc Phaät maø khoâng giaùc ngoä, cöù soáng trong meâ laàm roài cöù than traùch taïi theá naøy theá kia. Toâi thaáy taát caû chuùng ta hoïc Phaät, tu Phaät maø khoâng coù caùi nhìn töôøng taän, khoâng öùng duïng cho ñaày ñuû lôøi Phaät daïy vaøo cuoäc soáng cuûa mình, cho neân hình thöùc thì coù, maø thöïc chaát thì khoâng. Taêng Ni caàn phaûi söûa ñoåi laïi caùch tu hoïc cuûa mình cho phuø hôïp vôùi nhöõng gì Phaät daïy.

Mong raèng Taêng Ni, Phaät töû hoïc Phaät phaûi can ñaûm saùng suoát nhaän ñöôïc leõ thaät. Ngay trong ñôøi naøy chuùng ta thaám nhuaàn lôøi Phaät daïy, öùng duïng vaøo cuoäc soáng laø chuùng ta ñaõ giaùc. Tuy giaùc chöa troøn nhö Phaät nhöng coù phaàn giaùc cuõng toát. Boà-taùt goïi laø phaàn giaùc, töùc giaùc ngoä töøng phaàn, ñeán vieân maõn thì goïi laø Phaät. Neáu khoâng giaùc töøng phaàn thì laøm sao coù ñöôïc giaùc ngoä vieân maõn. Neáu khoâng traûi qua coâng haïnh Boà-taùt thì laøm sao tieán leân quaû vò Phaät. Cho neân chuùng ta ñang laø nhöõng Boà-taùt con, töøng böôùc tieán daàn treân ñöôøng giaùc ngoä giaûi thoaùt. Vaäy taïi sao khoâng daùm nhaän ñieàu aáy, laïi ruùt ñaàu co coå cam chòu phaän chuùng sanh meâ laàm. Coù phaûi töï mình vuøi laáp mình khoâng?

Chuùng ta tu phaûi coù caùi nhìn thaáu ñaùo ñaïo lyù, öùng duïng vaøo cuoäc soáng, ñoù laø phaàn giaùc. Coù phaàn giaùc môùi coù ngoïn ñeøn cho ngöôøi chung quanh thaép saùng. Neáu chöa giaùc ñöôïc chuùt naøo thì chöa coù ñeøn, mình coøn u minh toái taêm thì laøm sao thaép saùng cho ngöôøi, laøm sao ñeàn ôn Phaät Toå. Cho neân tu laøm sao cho saùng, neáu chöa baèng ngoïn ñuoác thì cuõng baèng ngoïn ñeøn, chôù khoâng phaûi u toái muø mòt. Tu ñeå maø tu thì ñôøi tu ñoù hoaøn toaøn voâ nghóa.

Chuùng toâi luoân khuyeân Taêng Ni, Phaät töû phaûi thaät tu ñeå trôû thaønh nhöõng con ngöôøi giaùc ngoä. Phaät ñöôïc moät trieäu laàn chuùng ta cuõng ñöôïc moät hai laàn giaùc ngoä. Nhö vaäy môùi xöùng ñaùng laø con cuûa Phaät. Neáu chuùng ta muø toái, cöù laøm theo thoùi quen thì ñöøng mong ñeàn ôn Phaät ñöôïc. Ñoù laø choã toâi luoân mong moûi troâng ñôïi ôû ngöôøi sau. Phaûi nhôù nghó vaø laøm cho troøn boån phaän cuûa mình. Soáng trong ñaïo, aên haït côm cuûa ñaøn-na thí chuû chuùng ta phaûi xöùng ñaùng laø ngöôøi tu caàu giaùc ngoä, ñem ñaïo giaùc ngoä ñoù truyeàn baù cho moïi ngöôøi cuøng ñöôïc giaùc ngoä. Nhö vaäy môùi tieâu noåi boán aân saâu naëng, khoâng phaûi tu ñeå moät ñôøi yeân thaân, ñôõ cô cöïc ngoaøi ñôøi. Ñoù chöa phaûi laø ngöôøi tu.Chuùng ta coù ñaïi duyeân, ñaïi phöôùc môùi gaëp ñöôïc Phaät phaùp. Neáu khoâng coù ñöùc Phaät, khoâng coù chö Toå, khoâng coù caùc baäc thaày, ngaøy nay chuùng ta môø mòt ñi trong ñeâm toái, laøm sao bieát tænh giaùc tu haønh. Ñaõ ñöôïc nhö vaäy thì phaûi coá gaéng noã löïc, ñöøng ñeå cô hoäi vuït qua khoâng tìm laïi ñöôïc. Ñôøi naøy chuùng ta tu chöa troøn, thì cuõng taïo duyeân cho nhöõng ñôøi sau tu tieáp, ñeán ngaøy vieân maõn môùi thoâi. Ñoù laø tinh thaàn töï lôïi, lôïi tha cuûa ngöôøi con Phaät.

 Chuùng ta caøng tu caøng thaám coâng ôn Phaät, coâng ôn Toå, coâng ôn Thaày cao sieâu laøm sao. Caû ñôøi chuùng ta laøm ñöôïc bao nhieâu Phaät söï cuõng khoâng xöùng ñaùng ñeå ñeàn ñaùp. Neáu ngöôøi tu khoâng bieát ôn Phaät, ôn Toå, ôn Thaày, ngöôøi ñoù khoâng coøn ôû trong ngoâi nhaø Phaät phaùp noùi gì ñeán thieän chí, quyeát taâm tu haønh. Coâng ôn khoå cöïc cuûa ñöùc Phaät, cuûa Thaày Toå bieát noùi sao cho vöøa. Chæ giaùc ngoä giaûi thoaùt cho mình cho ngöôøi môùi mong ñeàn ñöôïc caùi ôn chaúng ñeàn aáy. Ñoù laø troïng taâm toâi muoán nhaéc nhôû taát caû Taêng Ni, Phaät töû nhaân ngaøy leã huùy kî cuûa Thaày chuùng toâi hoâm nay.

Mong taát caû thöùc tænh noã löïc tu haønh nhö lôøi Phaät, lôøi Thaày Toå daïy ñeå chuùng ta khoâng hoå theïn  laø haøng Phaät töû, ñöôïc caùc ngaøi ban cho moät cuoäc soáng môùi, moät cuoäc soáng vónh vieãn an laønh haïnh phuùc.

]

 

 

Giaûng taïi TV Kim Sôn - Myõ - 2000 

 

Hoâm nay, thaày Minh Ñaït môøi toâi noùi chuyeän ñeå nhaéc nhôû taát caû Taêng Ni treân ñöôøng tu haønh. Vì vaäy buoåi noùi chuyeän naøy, toâi ñaët troïng taâm ôû Taêng Ni. Taát caû quí vò chuù yù laéng nghe ñeå thaâm nhaäp ñöôïc nhöõng gì toâi muoán gôûi gaém ñeán quí vò.

Taêng Ni laø nhöõng ngöôøi ñaõ xuaát gia, vaäy yù nghóa “xuaát gia” laø gì, quí vò coù nhôù khoâng? Ngöôøi xuaát gia neáu khoâng bieát ñöôïc yù nghóa cuûa xuaát gia thì thaät laø moät thieáu soùt quaù lôùn. Khi xuaát gia, chuùng ta luoân luoân ñöôïc daïy, xuaát gia coù ba nghóa:

1. Xuaát theá tuïc gia.

2. Xuaát phieàn naõo gia.

3. Xuaát tam giôùi gia.

Tröôùc heát laø xuaát theá tuïc gia. Chuùng ta khi phaùt nguyeän caïo toùc xuaát gia laøm Sa-di, thì keå töø ngaøy ñoù phaûi ra khoûi nhaø theá tuïc. Nhaø theá tuïc laø nhaø cha meï, anh chò. Neáu ngöôøi giaø, thì nhaø cuûa con chaùu. Taïi sao chuùng ta phaûi ra khoûi nhaø ñoù? Bôûi vì coøn trong nhaø theá tuïc thì phieàn naõo coøn vaây khoán chung quanh, khoâng theå naøo gôõ ñöôïc.

Thí duï nhö cha meï, anh em laøm aên ñöôïc maát, trong nhaø coù chuyeän vui buoàn, mình ñeàu phaûi laõnh heát. Ngöôøi naøy phaân bua, ngöôøi kia keå leå, nghe toaøn nhöõng chuyeän theá gian khieán taâm mình taùn loaïn, neân tu raát khoù. Vì vaäy khi xuaát gia phaûi ra khoûi nhaø theá tuïc, vaøo chuøa hoaëc tu vieän, Thieàn vieän. Ngöôøi phaùt taâm xuaát gia thì phaûi coù yù chí maïnh meõ, ra khoûi nhaø ñeå queân heát moïi vöôùng maéc troùi buoäc trong gia ñình. Nhö vaäy môùi coù theå tu haïnh giaûi thoaùt ñöôïc. Ñoù laø noùi ngöôøi treû.

Ngöôøi giaø cuõng vaäy. Neáu ôû moät beân con chaùu, cöù thöông meán lo laéng cho noù maõi, khoâng coøn thì giôø tu haønh. Ñeán khi nhaém maét ra ñi, laïi quyeán luyeán chuùng noù khoâng ñi ñöôïc. Thaønh ra khi taét thôû, taùi sanh trôû laïi giöõ con, giöõ chaùu nöõa. Nhö vaäy ñi tu coù nghóa lyù gì?

Nhieàu ngöôøi khoâng bieát, cöù mô öôùc ñöôïc xuaát gia, vì nghó raèng caïo ñaàu ñaép y Phaät laø ñöôïc giaûi thoaùt. Nhöng taâm traàn tuïc chöa caét ñöùt thì laøm sao giaûi thoaùt ñöôïc. Cho neân noùi tôùi xuaát gia laø noùi tôùi tinh thaàn can ñaûm, cöông quyeát ra khoûi nhaø theá tuïc, khoâng coøn vöôùng baän gì nöõa. Nhö theá môùi ñuùng nghóa yù nghóa xuaát gia.

Song gaàn ñaây moät soá vò traùch toâi: Thaày bieát xuaát gia laø ra khoûi nhaø theá tuïc, sao coù nhieàu cuï giaø xin xuaát gia, roài veà ôû vôùi con maø thaày vaãn cho xuaát gia? Theá laø quí vò ñaâm ra nghi ngôø chaéc toâi chöa thaâm nhaäp ñöôïc lyù naøy. Thaät ra toâi laøm vieäc gì ñeàu coù muïc ñích, coù caên cöù. Ngaøy xöa, thôøi ñöùc Phaät coøn taïi theá, coù baø Tyø-kheo ni Lieân Hoa Saéc chöùng quaû A-la-haùn roài, gaëp caùc coâ thieáu nöõ möôøi baûy, möôøi taùm tuoåi, baø khuyeân: “Caùc con neân ñi tu, xuaát gia laøm Tyø-kheo ni ñi.” Caùc coâ aáy thöa: “Thöa baø, chuùng con coøn tham aên tham nguû quaù, ñi tu sao ñöôïc?  Neáu ñi tu, lôõ phaïm giôùi chuùng con ñoïa ñòa nguïc cheát.” Baø ñaùp: “Khoâng sao, lôõ coù phaïm giôùi ñoïa ñòa nguïc, heát toäi leân tu nöõa.” Nhö vaäy laø sao? Nghóa laø moät khi gieo ñöôïc haït gioáng xuaát gia roài, thì duø coù phaïm toäi phaûi traû, nhöng traû ñeàn heát roài haït gioáng cuõ vaãn coøn, cho neân coù theå gaëp Phaät phaùp tieáp tuïc tu haønh. Vì vaäy maø baø khuyeán khích gieo haït gioáng xuaát gia.

ÔÛ ñaây cuõng vaäy, coù nhöõng cuï giaø lôùn tuoåi, khoâng laøm gì noåi, nhöng muoán gieo haït gioáng xuaát gia ñeå mai kia ra ñôøi sôùm ñöôïc thöùc tænh. Toâi cuõng nghó ñeán thieän caên ñoù maø cho xuaát gia laøm Sa-di. Ñoù laø toâi vì quí vò maø gieo haït gioáng laønh, chôù ñuùng nghóa xuaát gia thì khoâng coù quyeàn ôû nhaø. Cho neân, trong moät soá tröôøng hôïp caùc cuï giaø tu laø ñeå gieo duyeân thoâi. Hieåu nhö vaäy, quí vò môùi khoâng nghi ngôø thieän chí vaø vieäc laøm cuûa chuùng toâi.

Coøn ngöôøi treû xuaát gia ñeå laøm gì? Xuaát gia laø tu haïnh giaûi thoaùt. Töï mình tu ñeå ñöôïc giaûi thoaùt, ñoàng thôøi höôùng daãn chæ daïy cho ngöôøi khaùc tu cuøng giaûi thoaùt nöõa. Taát caû tuoåi thanh xuaân, baàu nhieät huyeát thôøi son treû cuûa mình, ñeàu doàn heát cho ñaïo, cho Phaät phaùp. Ñeå mai kia lôùn leân mình ñuû tö caùch laõnh ñaïo, höôùng daãn Phaät töû tu haønh. Vì vaäy haøng xuaát gia treû tuoåi khoâng ñöôïc pheùp ôû nhaø nöông töïa cha meï. Ñaõ xuaát gia roài maø trôû veà nhaø laø moät söï thoái taâm, moät lui suït raát lôùn. Quí vò tu treû khoâng neân nghó ñeán ñieàu ñoù. Ñaõ xuaát gia roài thì phaûi cöông quyeát duø cheát duø soáng cuõng phaûi ñi tôùi cuøng, chôù khoâng theå ñi moät ñoaïn roài lui suït.  Nhö vaäy mình laø moät con ngöôøi khoâng coù lyù töôûng, khoâng coù laäp tröôøng, khoâng coù yù chí. Keû ñoù laøm vieäc gì cuõng khoâng thaønh töïu.

Ñoù laø yù nghóa thöù nhaát, xuaát gia laø ra khoûi nhaø theá tuïc.

Ñeán yù nghóa thöù hai laø xuaát phieàn naõo gia, töùc ra khoûi nhaø phieàn naõo. Taêng Ni hieän giôø xuaát gia coù ra khoûi nhaø phieàn naõo chöa? Ngöôøi xuaát gia laø ra khoûi nhaø phieàn naõo. Coøn phieàn naõo thì chöa goïi laø xuaát gia. Bôûi vì mai kia chuùng ta laøm thaày daïy ngöôøi, höôùng daãn haäu lai, neáu mình coøn ñaày phieàn naõo thì daïy ai? Cho neân ngöôøi xuaát gia phaûi goät saïch phieàn naõo, môùi chæ daïy cho ngöôøi khaùc goät saïch phieàn naõo ñöôïc. Ta laám lem maø baûo ngöôøi aên ôû cho saïch thì khoâng bao giôø ngöôøi nghe ta. Ngöôïc laïi, ngöôøi ta coøn ñaët caâu hoûi: Thaày hay coâ coù saïch chöa maø baûo tuïi con phaûi saïch? Chöøng ñoù mình noùi sao ñaây?

ÔÛ ñaây toâi chæ noùi phieàn naõo cuûa tam ñoäc tham saân si, quí vò ñaõ saïch chöa? Tham saân si thoâi maø cuõng chöa saïch, thì noùi gì nhöõng thöù vi teá hôn. Trong kinh A-haøm keå laïi, moät hoâm ñöùc Phaät goïi caùc thaày Tyø-kheo ñeán baûo:

- Naøy caùc Tyø-kheo, neáu trong thaát cuûa caùc oâng coù ba con raén ñoäc chui vaøo thì caùc oâng coù nguû yeân khoâng?

Caùc thaày Tyø-kheo thöa:

- Baïch Theá Toân, chuùng con nguû khoâng yeân.

Phaät hoûi:

- Laøm sao caùc oâng môùi nguû yeân?

- Baïch Theá Toân, chöøng naøo ñuoåi ñöôïc ba con raén ñoäc aáy ra khoûi thaát, chuùng con nguû môùi yeân.

Phaät noùi:

- Cuõng vaäy, ba con raén aáy tuy ñoäc, nhöng noù caén chæ cheát moät thaân naøy thoâi. Coøn ba thöù ñoäc tham, saân, si gieát haïi con ngöôøi khoâng bieát bao nhieâu ñôøi.

Tham saân si coøn ñoäc hôn caû con raén ñoäc. Bieát theá roài, chuùng ta coù daùm chöùa noù trong nhaø nöõa khoâng. Hieän giôø quí vò ñang chöùa hay ñuoåi heát roài? Raén ñoäc ôû trong nhaø, nhieàu khi khoâng muoán ñuoåi maø coøn nuoâi nöõa chöù. Thaät laø traùi ñaïo lyù voâ cuøng. Duø chæ moät con thoâi nguû coøn khoâng yeân, huoáng nöõa laø ñuû ba con. Taïi noù lì hay taïi mình thöông noù?

Coù nhieàu ngöôøi noåi saân la loái om soøm, ngöôøi khaùc khuyeân taïi sao thaày (coâ) noùng quaù vaäy, thì lieàn noùi: “Noù laøm caùi ñoù ñaùng töùc quaù maø, khoâng noåi noùng sao ñöôïc?” “Ñaùng töùc” hay “ñaùng giaän” laø cho caùi giaän caùi töùc cuûa mình laø ñuùng. Nhö vaäy mình dung döôõng saân haän trong loøng, khoâng nôõ ñuoåi ñi. Ñoù khoâng phaûi laø nuoâi raén ñoäc sao? Neáu khoâng thöông noù, khi ñöôïc nhaéc mình lieàn tænh: “AØ, toâi queân. Thoâi, toâi khoâng daùm taùi phaïm ñieàu ñoù nöõa ñaâu.” Nhö vaäy môùi gan daï, môùi goïi laø ñuoåi ba con raén ñoäc ra khoûi nhaø.

Bao giôø coøn tham, saân, si laø chuùng ta coøn traèn troïc, khoù chòu trong loøng. Vaäy taïi sao khoâng chòu ñuoåi noù ñi. Ñem heát taâm tö, ñem heát söùc löïc coá gaéng ñuoåi, chôù khoâng bao giôø cöôøi chôi khi thaáy ba con raén ñoäc ñang naèm nguû trong nhaø. Bieát coù raén ñoäc trong nhaø maø vaãn yeân vui töôi cöôøi, ñoù laø ngöôøi thoâng minh hay ngu muoäi? - Ngu muoäi. Bôûi si meâ neân chuùng ta môùi chöùa chaáp ba thöù ñoäc. Ngaøy naøo coøn moät ñöùa, moät con trong nhaø laø ngaøy ñoù coøn baát an, coøn lo sôï.

Ngöôøi tu chuùng ta ngaøy nay thaáy ai buoàn ai khoå thì khuyeân, mieäng noùi hay laém nhöng tôùi phieân mình thì cuõng buoàn khoå nhö ai. Ñoù laø ñieàu ñaùng xaáu hoå. Chuùng ta laø baäc thaày maø khoâng coù ñuû tö caùch, ñuû khaû naêng ñeå daïy doã cho ngöôøi, ñoù khoâng phaûi laø ñieàu tuûi nhuïc sao? Cho neân taát caû Taêng Ni phaûi thaáy, phaûi bieát traùch nhieäm cuûa mình, khoâng theå naøo lô laø nuoâi döôõng phieàn naõo daãy ñaày trong taâm.

Ñoâi khi chuùng ta coøn tìm bieän hoä cho caùi dôû cuûa mình nöõa. Khi coù ñieàu gì khieán mình noåi saân lôùn tieáng, chuùng ta ñoå thöøa: “Taïi noùi nhoû hoï khoâng chòu nghe, buoäc loøng phaûi la lôùn. La lôùn cho hoï sôï!” Thaät ra khoâng bieát ñoù laø “buoäc loøng” hay noåi noùng. Chuùng ta noåi noùng, keàm khoâng ñöôïc neân la lôùn tieáng, chôù coù buoäc loøng gì ñaâu. Laïi coøn möôïn lyù leõ Boà-taùt quôû naït ngöôøi laø vì ñaïi töø ñaïi bi, neân ta cuõng nhö vaäy. Thaät ñaùng toäi.

Ñöùc Phaät daïy chuùng ta boû tham saân si khi baûn thaân Ngaøi ñaõ döùt saïch noù. Do ñoù chuùng ta môùi theo, môùi ñaûnh leã Ngaøi. Neáu Phaät coøn tham saân si thì chaéc chuùng ta ñaõ khoâng theo, khoâng ñaûnh leã Ngaøi. Trong kinh A-haøm keå laïi, moät hoâm ñöùc Phaät ñi giaùo hoùa vuøng theo ñaïo Baø-la-moân, Ngaøi ñoä ñöôïc daân chuùng tu Phaät raát ñoâng. Thaày Baø-la-moân vuøng ñoù maát heát boån ñaïo lieàn noåi saân. Moät hoâm, oâng chôø ñöùc Phaät oâm baùt ñi khaát thöïc, lieàn theo sau chöûi ruûa. OÂng chöûi töø ñaàu ñöôøng tôùi cuoái ñöôøng, maø ñöùc Phaät vaãn cöù ung dung ñi, khoâng traû lôøi gì heát. Töùc quaù, oâng chaën Phaät hoûi:

- Cuø-ñaøm, Ngaøi coù ñieác khoâng?

Phaät traû lôøi:

- Khoâng. Ta khoâng ñieác.

- Khoâng ñieác, taïi sao toâi chöûi Ngaøi, Ngaøi khoâng traû lôøi?

Phaät noùi:

- Neáu oâng coù quaø ñem taëng ngöôøi ta, ngöôøi ta khoâng nhaän thì quaø ñoù veà ai?

- Neáu toâi taëng quaø maø ngöôøi ta khoâng nhaän thì quaø ñoù veà toâi chôù veà ai.

Phaät noùi:

- Cuõng vaäy, oâng chöûi ta maø ta khoâng nhaän thì coù dính daùng gì ñaâu.

Nghe vaäy, oâng Baø-la-moân im laëng boû ñi. Nhôø theá baây giôø chuùng ta môùi laïy Phaät. Neáu khi ñoù Phaät cöï laïi vôùi oâng Baø-la-moân thì ngaøy nay mình ñaâu coù laïy Ngaøi. Chuùng ta baây giôø ñöøng noùi laø chöûi, chæ nghe huynh ñeä xuø xì thoâi laø ñaõ khoù chòu, ñaõ nghi ngôø roài. Cho neân phaûi ñöùng laïi nghe loùm xem coù dính teân mình khoâng? Neáu lôõ coù dính thì bieát. Nhö vaäy coù phaûi kieám vieäc ñeå phieàn naõo khoâng? Ngöôøi ta khoâng keâu teân mình, khoâng noùi thaúng maët mình maø mình leùn nghe roài sanh söï. Thaät laø quaù caùch xa vôùi nhöõng gì Phaät daïy, quaù xa vôùi tö caùch cuûa moät ngöôøi xuaát gia.

Ngöôøi tu laø ngöôøi gaùc ra ngoaøi nhöõng lôøi noùi voâ nghóa, khoâng baän taâm nhöõng chuyeän thò phi, ñeå doàn heát taâm löïc vaøo vieäc tu haønh. Nhö vaäy môùi mong coù ngaøy heát phieàn naõo, coù ngaøy giaûi thoaùt. Coøn chuùng ta dính maéc quaù chöøng thì laøm sao heát phieàn naõo? Phieàn naõo khoâng heát thì laøm sao ñöôïc töï taïi, giaûi thoaùt? Bao nhieâu ñoù ñuû thaáy taâm nguyeän cuûa mình nhö theá naøo roài.

Ai xuaát gia cuõng ñeàu nguyeän ñi treân con ñöôøng giaûi thoaùt ñeå cöùu ñoä chuùng sanh, nhöng roát cuoäc baûn thaân mình chaúng giaûi thoaùt ñöôïc chuùt naøo heát. Thaät ñaùng buoàn tuûi cho chuùng ta, chöa xöùng ñaùng maëc aùo Nhö Lai.

Toâi muoán nhaéc cho taát caû Taêng Ni nhôù laïi baûn nguyeän cuûa mình khi xuaát gia, ñöøng ñeå mình trôû thaønh nhöõng keû töï doái vaø doái ngöôøi. Ñoù laø ñieàu khoâng toát. Chuùng ta coøn ñang cuïc cöïa, laên loän trong nhaø phieàn naõo, chöa ra khoûi ñöôïc thì phaûi aên naên saùm hoái, coá gaéng tinh taán vöôït ra, chôù ñaâu theå ngoài yeân trong ñoù maø hæ haû qua ngaøy. Ñaõ laø Taêng Ni thì phaûi nguyeän ra khoûi nhaø phieàn naõo. Ñöôïc nhö vaäy chuùng ta môùi thaät söï xöùng ñaùng laø ngöôøi xuaát gia.

Khoâng tu thì thoâi, chôù ñaõ töø boû cha meï, xa rôøi thaân quyeán, khoâng laøm caùc boån phaän cuûa moät ngöôøi bình thöôøng, caàu ñaïo xuaát gia, maø khoâng laøm troøn boån phaän cuûa ngöôøi xuaát gia thì coù loãi raát lôùn. Loãi vôùi Toân sö, vôùi cha meï thaân quyeán, vôùi ñaøn-na tín thí, vôùi quoác gia xaõ taéc, quí vò khoâng thaáy sôï sao? Neân noùi tôùi ngöôøi xuaát gia, Taêng Ni phaûi coá gaéng laøm troøn baûn nguyeän cuûa mình.

Ñoù laø yù nghóa thöù hai, xuaát gia laø ra khoûi nhaø phieàn naõo.

Ñeán thöù ba laø xuaát tam giôùi gia. Nghóa laø ra khoûi nhaø tam giôùi. Ñöùc Phaät daïy coù ba coõi Duïc giôùi, Saéc giôùi vaø Voâ saéc giôùi. Ngöôøi tu chaúng nhöõng ra khoûi nhaø phieàn naõo cuûa Duïc giôùi, maø ra luoân caû nhaø phieàn naõo cuûa Saéc giôùi vaø Voâ saéc giôùi, hoaøn toaøn thoaùt ly sanh töû, khoâng coøn ñi trong tam giôùi nöõa. Ñoù laø xuaát tam giôùi gia.

Neân bieát yù chí cuûa ngöôøi xuaát gia cao voùt toät cuøng, chôù khoâng phaûi taàm thöôøng. Mình tu laø phaûi ra khoûi caû nhaø tam giôùi, chuùng ta nguyeän ra khoûi tam giôùi ñeå ñi ñeán giaùc ngoä vieân maõn. Ñoù laø muïc ñích cöùu kính cuûa ngöôøi tu. Nhö vaäy con ñöôøng mình ñi coøn raát xa. Chuùng ta phaûi coá gaéng noã löïc, khoâng neân cheånh maûng xem thöôøng. Tu laø ñeå giaûi thoaùt sanh töû, chôù khoâng phaûi ñeå ñôøi sau ñöôïc sung söôùng, an nhaøn. Chö Boà-taùt coøn phaûi traûi qua Thaäp tín, Thaäp truï, Thaäp haïnh, Thaäp hoài höôùng leân tôùi Thaäp ñòa môùi ñöôïc giaûi thoaùt, huoáng nöõa laø chuùng ta chöa böôùc ñöôïc böôùc naøo.

Caùc baäc Toân tuùc ñaõ ca tuïng haïnh xuaát gia: “Xuaát gia giaû, phi töôùng töôùng chi sôû naêng vi”, töùc laø chuyeän cuûa ngöôøi xuaát gia khoâng phaûi töôùng voõ, töôùng vaên coù theå laøm ñöôïc, maø ñoù laø chuyeän phi thöôøng. Bôûi chí nguyeän quaù lôùn, con ñöôøng quaù daøi ngöôøi yù chí taàm thöôøng khoâng theå ñaûm ñöông noåi. Vì vaäy Taêng Ni phaûi laäp chí thaät vöõng maïnh, thaät cöông quyeát. Duø khoù khaên trôû ngaïi ñeán ñaâu, cuõng vöõng böôùc khoâng döøng, khoâng lui suït. Ñoù laø yù chí sieâu phaøm cuûa ngöôøi xuaát gia.

Keá ñeán, toâi seõ giaûi thích xuaát tam giôùi gia, xuaát phieàn naõo gia raát phuø hôïp vôùi Tam tueä hoïc vaø Tam voâ laäu hoïc.

Tam tueä hoïc laø Vaên tueä, Tö tueä vaø Tu tueä. Vaên tueä laø gì? Sau khi xuaát gia roài Taêng Ni phaûi hoïc kinh ñieån. Nhôø hoïc kinh ñieån chuùng ta môùi môû saùng trí tueä. Neáu khoâng hoïc kinh ñieån thì khoâng môû saùng trí tueä ñöôïc, vì ñöùc Phaät ñaõ daïy: “Caùc ngöôi phaûi töï thaép ñuoác leân maø ñi. Thaép leân vôùi chaùnh phaùp.” Chuùng ta coù saün ngoïn ñuoác, nhöng chöa chaùy, neáu khoâng theå töï ñoát ñöôïc thì phaûi moài vôùi ngoïn ñuoác chaùnh phaùp cuûa Phaät.

Hoïc töùc laø ñem caây ñuoác chöa chaùy cuûa mình moài vôùi caây ñuoác ñaõ chaùy cuûa Phaät, ñeå caây ñuoác cuûa mình ñöôïc chaùy saùng. Neân muoán môû saùng trí tueä tröôùc phaûi hoïc Phaät. Nhôø hoïc Phaät chuùng ta môùi hieåu ñöôïc leõ thaät, thaáy ñöôïc caùi gì laø hö doái, caùi gì laø chaân thaät. Ñoù laø böôùc ñaàu cuûa ngöôøi môùi vaøo ñaïo. Hoïc tröïc tieáp laø hoïc vôùi thaày, hoïc giaùn tieáp laø nghe nhöõng baêng giaûng cuûa caùc vò thaày mình tin kính, ñuùng chaùnh phaùp. Ñoù goïi laø Vaên tueä.

Tö tueä laø sau khi hoïc, chuùng ta phaûi nghieàn ngaãm nghóa lyù nhöõng gì mình ñaõ hoïc, khoâng phaûi hoïc nhö con veït, nghe caâu naøo hoïc thuoäc loøng caâu ñoù roài noùi laïi, chôù khoâng hieåu gì heát. Chuùng ta hoïc Phaät laø khi nghe lôøi Phaät daïy, phaûi ñem heát taâm trí cuûa mình suy nghieäm veà caâu ñoù, xem ñuùng theá naøo, hay choã naøo, ñeå mình ñöôïc thaám nhuaàn saâu hôn. Ví duï nghe trong kinh daïy caùc phaùp laø voâ thöôøng, mình lieàn suy gaãm: Caùc phaùp laø gì? Laø taát caû nhöõng thöù coù hình töôùng, coù danh töï ôû theá gian. Thaân naøy cuõng laø moät phaùp, caùi baøn cuõng laø moät phaùp, caùi nhaø cho ñeán taát caû caùc söï vaät coù hình töôùng ôû theá gian ñeàu laø phaùp. Taát caû nhöõng thöù ñoù ñeàu voâ thöôøng.

Chuùng ta ñaët tieáp caâu hoûi: Thaân mình coù voâ thöôøng khoâng? Thaân naøy môùi sanh ra chæ vaøi kyù laø cuøng, daàn daàn noù naëng tôùi saùu baûy chuïc kyù, nhö vaäy noù coù thay ñoåi. Tôùi chöøng saùu baûy möôi tuoåi, thì töø saùu baûy chuïc kyù noù tuït xuoáng laàn laàn tôùi khoâ kieät roài cheát. Thaân naøy sanh, giaø, beänh, cheát neân voâ thöôøng, ñoåi thay lieân tuïc töøng saùt-na. Môùi ngaøy naøo mình treû, giôø ñaàu ñaõ baïc, roài khoâng bieát hoâm naøo mình seõ luïm cuïm ñi khoâng noåi, cuoái cuøng taét thôû. Nhö vaäy thaân chuùng ta luoân luoân bò luaät voâ thöôøng chi phoái. Thaân ta bò voâ thöôøng chi phoái, moïi vaät treân theá gian naøy cuõng theá, ñoù laø moät leõ thaät. Suy gaãm ñaùo ñeå nhö vaäy thì lyù voâ thöôøng thaâm nhaäp vaøo taâm trí cuûa mình. Nhôø theá thaáy bieát ñuùng nhö thaät, ñoù laø ñaõ coù trí tueä, ñaõ saùng suoát roài.

Phaät noùi thaân naøy laø baát tònh, nhô nhôùp. Chuùng ta phaân tích roõ raøng töøng phaàn, cuoái cuøng thaáy quaû laø ñuùng, thaân naøy chæ laø ñaõy da hoâi thoái, khoâng coù giaù trò gì caû. Nhôø theá khoâng quí, khoâng chaáp, khoâng ngaïo maïn veà thaân nöõa. Mình ñeïp cuõng khoâng daùm cheâ ngöôøi xaáu. Vì taát caû ñeàu laø ñaõy da hoâi thoái thì coù ai hôn ai.

Neáu chuùng ta thaáy ñuùng nhö vaäy thì raát deã tu. Nhôø Tö tueä, caøng ngaøy trí tueä chuùng ta caøng taêng tröôûng. Trí tueä taêng tröôûng thì meâ laàm giaûm, cho tôùi khoâng coøn nöõa laø chuùng ta ñöôïc giaùc ngoä vieân maõn. Tu laø ñeå phaù meâ laàm, vì noù laø goác cuûa luaân hoài.

Töø Tö tueä chuùng ta böôùc qua Tu tueä raát deã. Nhö khi bieát thaân naøy khoâng ra gì, thì ngöôøi ta coù cheâ cöôøi, mình khoâng giaän. Ñoù laø bôùt saân, bôùt chaáp. Bôùt chaáp töùc laø bôùt si. Nhôø bieát thaân naøy voâ thöôøng, neân khi beänh hoaïn hoaëc ai laøm thöông toån thì mình vaãn bình thaûn, vì bieát thaân naøy coøn maát nhö troø chôi, lo sôï buoàn giaän laøm gì. Ñoù laø tieán tu. Cho neân muoán ñöôïc Tu tueä, chuùng ta phaûi Tö tueä cho chín chaén.

Ngöôøi khoâng thaám nhuaàn lôøi Phaät daïy laøm sao tu ñöôïc. Khi ñaõ thaám nhuaàn roài thì gaëp nhöõng chuyeän traùi tai gai maét, töï nhieân mình boû qua moät caùch nheï nhaøng, khoâng coù gì khoù heát. Vì chuùng ta thaáy roõ baûn chaát cuûa caùc söï vaät, baûn chaát thaät cuûa con ngöôøi voán khoâng thaät, mình khoâng coøn meâ laàm nöõa. Ñoù laø ñi tôùi Tu tueä. Nhö vaäy, Tam tueä hoïc giuùp chuùng ta tieán tu treân con ñöôøng giaûi thoaùt.

Keá ñeán laø noùi söï lieân heä ñeán Tam voâ laäu hoïc. Nhôø tam tueä maø chuùng ta phaù ñöôïc phieàn naõo. Phaù ñöôïc phieàn naõo roài thì tieán leân tu Ba moân giaûi thoaùt. Ba moân giaûi thoaùt laø Giôùi, Ñònh, Tueä. Ba moân giaûi thoaùt naøy seõ giuùp chuùng ta ra khoûi nhaø tam giôùi.

Taïi sao phaûi Giôùi? Bôûi vì Phaät daïy giôùi luaät laø haøng raøo ngaên chaën, khoâng cho mình rôi vaøo toäi loãi. Giôùi thöôøng ñöôïc giaûi nghóa theo laø chöõ Haùn laø Phoøng phi chæ aùc. Phoøng laø ngöøa, chæ chaën ñöùng. Ngöøa nhöõng laàm loãi, chaën ñöùng nhöõng ñieàu toäi aùc,  ñoù laø giôùi. Neáu muoán taâm an ñònh, thì chaën ñöùng nhöõng toäi loãi. Khi ta phaïm sai laàm thì ngoài thieàn, hoaëc nieäm Phaät ñeàu caûm thaáy ray röùt, khoâng an. Ngöôøi tu phaûi giöõ giôùi thì taâm môùi yeân ñònh. Neân Giôùi laø phöông tieän ñaàu ñeå tieán leân giaûi thoaùt.

Giöõ giôùi taâm môùi ñöôïc ñònh, neân noùi töø Giôùi sanh Ñònh. Taâm voïng töôûng laø nhaân luaân hoài sanh töû, neáu taâm naøy döøng laëng thì nhaân luaân hoài sanh töû cuõng chaám döùt. Taâm voïng töôûng laø yù nghieäp, noù chính laø goác taïo nghieäp. Döøng ñöôïc noù thì nghieäp cuõng döøng. Vì vaäy muoán thoaùt ly tam giôùi thì phaûi döøng yù nghieäp. YÙ nghieäp döøng thì khaåu nghieäp thaân nghieäp cuõng döøng. Khi ngoài thieàn, laëng heát taâm tö, voïng töôûng thì ñöôïc ñònh. Ñöôïc ñònh töùc laø döùt ñöôïc maàm sanh töû. Vì vaäy, ngoài thieàn hay nieäm Phaät laø phöông tieän ñöa chuùng ta tôùi giaûi thoaùt sanh töû, chôù khoâng phaûi vieäc taàm thöôøng.

Chuùng ta tu theo Phaät coát laøm sao ñi tôùi choã cuoái cuøng laø giaùc ngoä. Giaùc ngoä ngay nôi mình coù saün taùnh Phaät. Cho neân chaëng thöù nhaát cuûa ngöôøi tu laø ra khoûi nhaø theá tuïc. Chaëng thöù hai laø suy gaãm cho thaám saâu ñaïo lyù. Chaëng thöù ba laø phaûi tu cho saïch phieàn naõo. Saïch phieàn naõo maø chöa thaáy ñöôïc Taùnh giaùc cuõng chöa ñöôïc. Muoán thaáy ñöôïc Taùnh giaùc phaûi qua ba chaëng khaùc laø Giôùi, Ñònh vaø Tueä.

Vaên, Tö, Tu laø hoïc Trí höõu sö. Nhôø thaày daïy laø Vaên, suy gaãm lôøi thaày lôøi Phaät daïy laø Tö, öùng duïng tu laø Tu. Ba tueä hoïc coøn trong phaïm vi cuûa Trí tueä höõu sö. Tieán leân chuùng ta hoïc Giôùi ñeå baûo veä taâm mình khoâng taïo toäi loãi. Töø Giôùi böôùc qua Ñònh, taâm laëng xuoáng, choã naøy khoâng coøn caùi hoïc höõu sö nöõa. Nhôø Ñònh maø phaùt Tueä. Trí tueä naøy laø Trí voâ sö. Trí voâ sö chính laø Caên baûn trí, töùc trí saün ôû nôi mình, maø laâu nay chuùng ta khoâng bieát. Khi taâm hoaøn toaøn thanh tònh, trí naøy môùi hieän ra, chôù khoâng phaûi tìm kieám ôû ñaâu xa, cuõng khoâng phaûi nhôø ai ñem ñeán.

Nhö vaäy Baûo sôû cuûa chuùng ta raát xa maø cuõng raát gaàn. Raát xa vì phieàn naõo coøn ñaày daãy, raát gaàn vì noù ôû ngay nôi mình, chôù khoâng ôû nôi naøo khaùc. Neáu ngay nôi mình, chuùng ta tu ñöôïc Giôùi, Ñònh, Tueä thì Phaät hieän ra lieàn. Cho neân ñöùc Phaät töøng noùi: “Ta laø Phaät ñaõ thaønh, caùc ngöôi laø Phaät seõ thaønh.” Taát caû chuùng ta ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät, chæ taïi mình khoâng chòu laøm thoâi.

Chuùng ta cöù lo chaïy theo voâ minh phieàn naõo, neân maát quyeàn laøm chuû. Baây giôø gaït voâ minh phieàn naõo qua moät beân, thì quyeàn thaønh Phaät naèm saün trong tay chuùng ta, chôù coù ñaâu xa. Ñaïo Phaät daïy chuùng ta tu laø moät vieäc laøm heát söùc thöïc teá, chôù khoâng phaûi chuyeän vieån voâng. Tu heát phieàn naõo thì töï nhieân heát khoå. Heát khoå thì ñöôïc an laïc. Nhö vaäy ñaïo Phaät laø ban vui, cöùu khoå cho mình cho ngöôøi. Ñaïo Phaät ñöa moät con ngöôøi töø meâ laàm trôû thaønh moät con ngöôøi giaùc ngoä, töø bôø meâ leân beán giaùc. Ñoù laø troïng taâm cuûa ñaïo Phaät.

Taêng Ni laø nhöõng ngöôøi ñang cheøo thuyeàn, ñeå cöùu vôùt ngöôøi döôùi bieån meâ leân bôø giaùc. Traùch nhieäm naëng hay nheï? Chuùng ta phaûi laø nhöõng ngöôøi tænh tröôùc, leân bôø tröôùc môùi coù theå ñöa chuùng sanh meâ leân bôø giaùc ñöôïc. Do ñoù vieäc caát chuøa, laäp Thieàn vieän laø saém thuyeàn ñeå ñoä ngöôøi, chôù khoâng phaûi caát chuøa, laäp Thieàn vieän ñeå thu tieàn, ñeå ñöôïc vinh döï theá naøy theá noï. Phaûi nhôù muïc ñích chính cuûa chuùng ta laø tu ñeå giaûi thoaùt sanh töû vaø giuùp chuùng sanh cuøng ñöôïc giaûi thoaùt nhö mình. Cho neân moïi vieäc khaùc ñeàu laø vieäc phuï, laø phöông tieän, laø thuyeàn beø ñeå cöùu vôùt ngöôøi meâ leân beán giaùc. Ñoù môùi laø choã chaân thaät, choã cuoái cuøng chuùng ta nhaém ñeán.

Toâi nhaéc nhôû bao nhieâu ñoù cuõng ñuû ñeå Taêng Ni suy gaãm vaø bieát mình phaûi laøm gì roài. Mong taát caû coá gaéng thöïc hieän hoaøi baõo lôùn lao nhaát cuûa ñôøi mình, coá gaéng tinh taán tu haønh, ñöøng ñeå chí nguyeän thì cao toät maây xanh, maø haønh trì thì laø ñaø döôùi ñaát. Nhö vaäy chaúng nhöõng thieân haï cheâ cöôøi maø baûn thaân chuùng ta seõ chuoác laáy ñau khoå nhieàu hôn nöõa. YÙ thöùc roõ ñöôïc boån phaän cuûa mình, noã löïc khoâng thoái chuyeån, toâi tin chaéc Taêng Ni seõ ñaït ñöôïc muïc ñích cöùu kính cuûa mình laø giaùc ngoä vieân maõn.

]